{"id":1351,"date":"2021-10-03T04:53:47","date_gmt":"2021-10-03T04:53:47","guid":{"rendered":"http:\/\/dsz.katowice.pl\/?p=1351"},"modified":"2021-10-03T05:00:52","modified_gmt":"2021-10-03T05:00:52","slug":"sztuczne-zaplodnienie-definicja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/?p=1351","title":{"rendered":"SZTUCZNE ZAP\u0141ODNIENIE definicja"},"content":{"rendered":"\n

SZTUCZNE ZAP\u0141ODNIENIE – zastosowanie r\u00f3\u017cnych metod medyczno-technicznych w celu zap\u0142odnienia kom\u00f3rki jajowej nasieniem m\u0119skim i uzyskania pocz\u0119cia \u017cycia ludzkiego w inny spos\u00f3b ni\u017c poprzez stosunek p\u0142ciowy m\u0119\u017cczyzny i kobiety. Powstanie i rozw\u00f3j technik sz.z. jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zany ze zjawiskiem niep\u0142odno\u015bci, dotykaj\u0105cym coraz wi\u0119kszej ilo\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stw, szczeg\u00f3lnie w krajach wysoko rozwini\u0119tych. Do najcz\u0119stszych przypadk\u00f3w klinicznych kwalifikuj\u0105cych si\u0119 do sz.z. nale\u017c\u0105: niedro\u017cno\u015b\u0107 jajowod\u00f3w, problemy immunologiczne (gdy organizm kobiety wytwarza przeciwcia\u0142a niszcz\u0105ce plemniki), oligospermia (zbyt ma\u0142a ilo\u015b\u0107 prawid\u0142owych fizjologicznie plemnik\u00f3w w ejakulacie), nieregularne jajeczkowanie.<\/p>\n\n\n\n

1. RYS HISTORYCZNY Pierwszego sz.z. dokonano pod koniec lat 70. XX w, kiedy dwaj angielscy naukowcy, R.G. Edwards i P.C. Steptoe, doprowadzili do pocz\u0119cia \u2192 embrionu ludzkiego w warunkach laboratoryjnych oraz jego implantacji w organizmie matki. W wyniku przeprowadzonego zabiegu, 25 VII 1978 r. w Royal Hospital w Oldham k. Manchesteru przysz\u0142a na \u015bwiat Louise Brown – pierwsze w historii \u201edziecko z prob\u00f3wki”. W nast\u0119pnych latach w wielu innych krajach podj\u0119to pr\u00f3by maj\u0105ce na celu doprowadzenie do powstania ludzkich embrion\u00f3w w warunkach pozaustrojowych i do uzyskania ci\u0105\u017cy, a nast\u0119pnie urodzenia dziecka. Np. we W\u0142oszech i w Australii dokonano tego w 1980 r., a we Francji – w 1982 r. W Polsce pierwsze \u201edziecko z prob\u00f3wki” urodzi\u0142o si\u0119 w 1987 r. w Instytucie Ginekologii i Po\u0142o\u017cnictwa prof. Mariana Szamatowicza w Bia\u0142ymstoku; obecnie zabieg\u00f3w dokonuje si\u0119 w ok. 30 o\u015brodkach na terenie ca\u0142ego kraju. Oblicza si\u0119, \u017ce w skali ca\u0142ego \u015bwiata ponad 1 min dzieci urodzi\u0142o si\u0119 wskutek zastosowania jednej z metod wspomaganej prokreacji.<\/p>\n\n\n\n

2. OPIS MEDYCZNY Metody sz.z. dziel\u0105 si\u0119 na dwie grupy: pozaustrojowe (in vitro) oraz wewn\u0105trzustrojowe (sztuczna inseminacja, sztuczne unasienienie; w kr\u0119gach medycznych u\u017cywa si\u0119 tak\u017ce okre\u015blenia in vivo). Podstaw\u0105 podzia\u0142u jest miejsce dokonania zap\u0142odnienia; w pierwszym przypadku zachodzi ono poza organizmem kobiety (w prob\u00f3wce; in vitro – \u201ew szkle”), za\u015b w drugim – wewn\u0105trz jej uk\u0142adu rozrodczego (in vivo – \u201ena \u017cywo”). 
SZTUCZNE ZAP\u0141ODNIENIE POZAUSTROJOWE. Sz.z. pozaustrojowe (in vitro; FIVET – ang. fertilizatio in vitro and embryo transfer) polega na doprowadzeniu do zap\u0142odnienia kom\u00f3rki jajowej poza organizmem kobiety poprzez zastosowanie jednej z kilkunastu odmian tej metody. W najcz\u0119\u015bciej stosowanym przypadku ca\u0142y proces sz.z. rozpoczyna si\u0119 od hormonalnej stymulacji jajnik\u00f3w w celu uzyskania tzw. hiperowulacji, czyli produkcji przez jajniki kobiety kilku (zwyk\u0142e 6-8) dojrza\u0142ych kom\u00f3rek jajowych w jednym cyklu. Po kilkudniowym pobycie kobiety w szpitalu pobiera si\u0119 od niej oocyty w stadium pe\u0142nej dojrza\u0142o\u015bci. Dokonuje si\u0119 tego za pomoc\u0105 jednej z dw\u00f3ch metod. W pierwszej znieczula si\u0119 pacjentk\u0119 i przy u\u017cyciu laparoskopu obserwuje si\u0119 oba jajniki w celu wykrycia p\u0119cherzyk\u00f3w zdolnych do pobrania. Nast\u0119pnie wprowadza si\u0119 ig\u0142\u0119 do ka\u017cdego z dojrza\u0142ych oocyt\u00f3w, po czym wysysa sieje za pomoc\u0105 strzykawki b\u0105d\u017a pompki pr\u00f3\u017cniowej. W drugiej metodzie ig\u0142a wprowadzana jest do jajnik\u00f3w pod kontrol\u0105 obrazu USG. Metod\u0119 t\u0119 stosuje si\u0119 coraz cz\u0119\u015bciej, przy czym samo pobranie oocyt\u00f3w mo\u017ce si\u0119 odby\u0107 b\u0105d\u017a przy u\u017cyciu sondy wprowadzanej od zewn\u0105trz przez pochw\u0119 kobiety, b\u0105d\u017a przy zastosowaniu sondy brzusznej. Pobrane kom\u00f3rki jajowe natychmiast przenosi si\u0119 do odpowiedniego roztworu w prob\u00f3wce, zbli\u017conego do naturalnego. R\u00f3wnolegle pobiera si\u0119 od m\u0119\u017cczyzny nasienie, kt\u00f3re zostaje odpowiednio przygotowane (przep\u0142ukuje si\u0119 je i rozcie\u0144cza roztworem soli). Ok. 3 godziny od momentu punkcji jajnikowej \u0142\u0105czy si\u0119 kom\u00f3rki jajowe z plemnikami, za\u015b 19 godzin p\u00f3\u017aniej dokonuje si\u0119 analizy i oceny, czy ca\u0142y zabieg doprowadzi\u0142 do zap\u0142odnienia. W przypadku pozytywnym zygoty zostaj\u0105 pobrane i umieszczone w nowym \u015brodowisku, pozbawionym plemnik\u00f3w, w kt\u00f3rym pozostaj\u0105 przez nast\u0119pny dzie\u0144. Po oko\u0142o 42-52 godzinach od momentu zap\u0142odnienia 2, 3 lub 4 zarodki, w stadium 2-4 blastomer\u00f3w, przenosi si\u0119 do jamy macicy. Pozosta\u0142e zarodki b\u0105d\u017a zamra\u017ca si\u0119 w celu ewentualnych dalszych pr\u00f3b sz.z., b\u0105d\u017a niszczy, b\u0105d\u017a te\u017c wykorzystuje do innych cel\u00f3w, np. do \u2192 eksperyment\u00f3w medycznych. Obecnie istnieje wiele odmian opisanej metody, np.: 
1\u00b0 PROST (Pronudeated Stage Transfer) – zarodki w stadium 2-4 kom\u00f3rek (ok. 48 godzin po zap\u0142odnieniu) przenosi si\u0119 od strony szyjki macicy; 
2\u00b0 ZIFT (Zygot\u0119 Intrafallopian Transfer) – metoda analogiczna do PROST, jednak\u017ce transfer zygot odbywa si\u0119 przez uj\u015bcie brzuszne jajowodu; 
3\u00b0 TET (Tubal Embryo Transfer) – zap\u0142odnione zarodki przenosi si\u0119 za pomoc\u0105 laparoskopu do uj\u015bcia brzusznego jajowodu ju\u017c 24 godziny po zap\u0142odnieniu (w stadium zygoty, w kt\u00f3rym widoczne s\u0105 przed-j\u0105drza); 
4\u00b0 TV-TEST (Trans Vaginal Tubal Embryo Stage Transfer) – zabieg analogiczny do TET, jednak\u017ce zarodki przenosi si\u0119 od strony szyjki macicy. 
W niekt\u00f3rych przypadkach – np. gdy plemnik nie mo\u017ce przedosta\u0107 si\u0119 przez os\u0142onk\u0119 przejrzyst\u0105 (zona pelllcula) wok\u00f3\u0142 kom\u00f3rki jajowej -wykonuje si\u0119 dodatkowo mikromanipulacje wspomagaj\u0105ce. W grupie tej wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 m.in. nast\u0119puj\u0105ce metody: 
1\u00b0 PZD (Partial Zone Dissection) – wykonuje si\u0119 ma\u0142y otw\u00f3r w os\u0142once przejrzystej, 
2\u00b0 SUZI (Subzonal Insemina-tion) – umieszcza si\u0119 jeden lub kilka plemnik\u00f3w mi\u0119dzy os\u0142onk\u0105 przejrzyst\u0105 a b\u0142on\u0105 kom\u00f3rkow\u0105 oocytu, 
3\u00b0 ICSI (Intracytoplasmatic Sperm lnjection) – pojedynczy plemnik zostaje wprowadzony bezpo\u015brednio do cytoplazmy kom\u00f3rki jajowej.<\/p>\n\n\n\n

SZTUCZNE ZAP\u0141ODNIENIE WEWN\u0104TRZUSTROJOWE. Sz.z. wewn\u0105trz ustrojowe (sztuczna inseminacja) polega na wprowadzeniu wcze\u015bniej pobranej od m\u0119\u017cczyzny spermy w \u017ce\u0144skie organy rozrodcze w celu dokonania zap\u0142odnienia kom\u00f3rki jajowej. W najcz\u0119\u015bciej stosowanej metodzie GIFT (Gametes Intrafallopian Transfer) plemniki wprowadza si\u0119 za pomoc\u0105 laparoskopu do jajowodu kobiety, gdzie nast\u0119puje zap\u0142odnienie kom\u00f3rki jajowej. Warunkiem powodzenia tej metodyjest dro\u017cno\u015b\u0107 przynajmniej jednego jajowodu. Opr\u00f3cz metody GIFT do cz\u0119\u015bciej stosowanych metod sztucznej inseminacji nale\u017c\u0105: 
1\u00b0 FREDI (Fallopian Replacement of Eggs with Delayed Insemination) -dojrza\u0142e kom\u00f3rki jajowe pobiera si\u0119 z jajnik\u00f3w za pomoc\u0105 laparoskopu i umieszcza w jajowodzie, po czym doprowadza si\u0119 plemniki do macicy drog\u0105 przezpochwow\u0105, 
2\u00b0 POST (Peritoneal Oocytes and Sperm Transfer) – gamety m\u0119skie i \u017ce\u0144skie wstrzykiwane s\u0105 do jamy otrzewnej, za\u015b po zap\u0142odnieniu zarodki trafiaj\u0105 do uj\u015bcia brzusznego jajowodu i przemieszczaj\u0105 si\u0119 do macicy, 
3\u00b0 TOAST (Transcenical Oocyte and Sperm Transfer) – uzyskane gamety m\u0119skie i \u017ce\u0144skie wprowadzane s\u0105 r\u00f3wnocze\u015bnie przez szyjk\u0119 do macicy.<\/p>\n\n\n\n

3. ASPEKTY ETYCZNE Techniki sz.z. nios\u0105 ze sob\u0105 wiele powa\u017cnych dylemat\u00f3w moralnych, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wna o\u015b prze chodzi na styku dw\u00f3ch fundamentalnych praw: z jednej strony prawa rodzic\u00f3w do pocz\u0119cia i posiadania potomstwa, a z drugiej – prawa dziecka do \u2192 \u017cycia, integralno\u015bci cielesnej i pocz\u0119cia w \u2192 akcie ma\u0142\u017ce\u0144skim. Opr\u00f3cz tego do pe\u0142nej oceny etycznej nale\u017cy uwzgl\u0119dni\u0107 wyst\u0105pienie r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bci towarzysz\u0105cych poszczeg\u00f3lnym metodom, np.: udzia\u0142 os\u00f3b trzecich w pocz\u0119ciu nowego \u017cycia, spos\u00f3b uzyskiwania spermy, eugeniczne ingerencje w gamety m\u0119skie i \u017ce\u0144skie przed zap\u0142odnieniem oraz w zygoty przed ich implantacj\u0105, zagro\u017cenia dla \u2192 zdrowia matki spowodowane hormonaln\u0105 stymulacj\u0105 jajnik\u00f3w, itp. Dla oceny etycznej metod wspomaganej prokreacji istotne jest tak\u017ce uwzgl\u0119dnienie dawc\u00f3w kom\u00f3rek rozrodczych. Z tego wzgl\u0119du zar\u00f3wno sz.z. pozaustrojowe, jak i wewn\u0105trzustrojowe dzieli si\u0119 na homologiczne (gdy gamety pochodz\u0105 od ma\u0142\u017conk\u00f3w) oraz heterologiczne (kiedy przynajmniej jedna z kom\u00f3rek p\u0142ciowych pochodzi od dawcy r\u00f3\u017cnego od ma\u0142\u017conk\u00f3w). 
OCENA MORALNA SZTUCZNEGO ZAP\u0141ODNIENIA HOMOLOGICZNEGO 
Prawo rodzic\u00f3w do pocz\u0119cia i wychowania potomstwa<\/strong>. \u201eMa\u0142\u017ce\u0144stwo i mi\u0142o\u015b\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144ska z natury swej skierowane s\u0105 ku p\u0142odzeniu i wychowywaniu potomstwa. Dzieci te\u017c s\u0105 najcenniejszym darem ma\u0142\u017ce\u0144stwa i rodzicom przynosz\u0105 najwi\u0119cej dobra” (KDK 50). Niemo\u017cno\u015b\u0107 pocz\u0119cia dziecka jest prawdziwym dramatem ma\u0142\u017conk\u00f3w i stanowi istotny brak w ich wzajemnym zwi\u0105zku. Jest r\u00f3wnie\u017c przyczyn\u0105 g\u0142\u0119bokich kryzys\u00f3w, jakie nieraz dotykaj\u0105 niep\u0142odne pary ma\u0142\u017ce\u0144skie. Zrozumia\u0142e s\u0105 wi\u0119c wysi\u0142ki lekarzy, kt\u00f3rzy pragn\u0105 ul\u017cy\u0107 w ich ci\u0119\u017ckim do\u015bwiadczeniu i przyj\u015b\u0107 ze skuteczn\u0105 pomoc\u0105 techniczn\u0105 w celu wydania na \u015bwiat upragnionego potomstwa. Z drugiej strony powstaje moralny dylemat, czy prawo do urodzenia i wychowania dzieci jest absolutne i usprawiedliwia u\u017cycie wszelkich metod w celu uzyskania zamierzonego pocz\u0119cia. Do ca\u0142o\u015bciowej odpowiedzi wymagane jest uwzgl\u0119dnienie tak\u017ce podstawowych praw dziecka. 
Prawo dziecka do bycia pocz\u0119tym w akcie zjednoczenia mi\u0142o\u015bci ma\u0142\u017conk\u00f3w.<\/strong> \u201eOsoba ludzka powinna by\u0107 przyj\u0119ta w akcie jedno\u015bci i mi\u0142o\u015bci swoich rodzic\u00f3w; dlatego zrodzenie dziecka powinno by\u0107 owocem ich wzajemnego oddania si\u0119, kt\u00f3re realizuje si\u0119 w akcie ma\u0142\u017ce\u0144skim, przez kt\u00f3ry ma\u0142\u017conkowie wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 z dzie\u0142em mi\u0142o\u015bci Stw\u00f3rcy jako s\u0142udzy, a nie w\u0142adcy” (DV II, B.5). Etyka personalistyczna proweniencji chrze\u015bcija\u0144skiej uznaje zatem akt ma\u0142\u017ce\u0144ski za w\u0142a\u015bciwe i jedyne miejsce \u2192 przekazywania \u017cycia ludzkiego. Zar\u00f3wno w przypadku sz.z. pozaustrojowego, jak i sztucznej inseminacji warunek ten nie zostaje spe\u0142niony. Przekaz \u017cycia ludzkiego nie mo\u017ce by\u0107 ograniczony jedynie do sfery czysto biologicznej, gdy\u017c stanowi niejako nowy akt stworzenia cz\u0142owieka – bytu b\u0119d\u0105cego nierozerwaln\u0105 jedno\u015bci\u0105 psychofizyczn\u0105 i powo\u0142anego do nie\u015bmiertelno\u015bci. W akcie tym ma\u0142\u017conkowie wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 z Bogiem – pierwszym \u017ar\u00f3d\u0142em i dawc\u0105 \u017cycia – i winni uszanowa\u0107 te prawa, jakie wpisa\u0142 On w natur\u0119 aktu ma\u0142\u017ce\u0144skiego. Metody wspomaganej reprodukcji prowadz\u0105 do technicyzacji ludzkiej prokreacji. Widoczne to jest chocia\u017cby w okre\u015blaniu ich cz\u0119\u015bciej terminem \u201ereprodukcja” ni\u017c \u201epro-kreacja”, co wskazuje bardziej na jaki\u015b rodzaj produkcji ni\u017c wsp\u00f3\u0142pracy cz\u0142owieka z Bogiem w stworzeniu (pro-creatio) nowego cz\u0142owieka. Powa\u017cnym dylematem etycznym jest tutaj udzia\u0142 os\u00f3b \u201etrzecich” (lekarzy), w kt\u00f3rych r\u0119kach z\u0142o\u017cone zostaje ludzkie \u017cycie. Nowa osoba zawdzi\u0119cza swe istnienie ich technicznym umiej\u0119tno\u015bciom oraz. zastosowaniu biotechnologicznego procederu. Czynniki te powoduj\u0105, ze omawiane tu prawo dziecka do bycia pocz\u0119tym w akcie zjednoczenia mi\u0142o\u015bci ma\u0142\u017conk\u00f3w zostaje zanegowane. Takie stechnicyzowanie ludzkiej prokreacji stanowi zbyt g\u0142\u0119bok\u0105 ingerencj\u0119 w struktur\u0119 aktu ma\u0142\u017ce\u0144skiego i w przekaz ludzkiego \u017cycia, co decyduje o niemo\u017cno\u015bci jego moralnego zaakceptowania. Sz.z. sprzeciwia si\u0119 tak\u017ce godno\u015bci dziecka, kt\u00f3re nie mo\u017ce by\u0107 traktowane przedmiotowo jako co\u015b, co si\u0119 ma\u0142\u017conkom absolutnie nale\u017cy. \u201eDziecko […] jest darem. Nie mo\u017ce by\u0107 uwa\u017cane za przedmiot w\u0142asno\u015bci, za co\u015b, do czego prowadzi\u0142oby uznanie rzekomego prawa do dziecka” (KKK 2378). 
Prawo dziecka do \u017cycia i integralno\u015bci cielesnej<\/strong>. Metody sz.z. pozaustrojowego nios\u0105 ze sob\u0105 bardzo powa\u017cne zagro\u017cenie \u017cycia ludzkich embrion\u00f3w i w wielu przypadkach wprost przyczyniaj\u0105 si\u0119 do ich u\u015bmiercenia. Dotyczy to najpierw embrion\u00f3w implantowanych do macicy (2-4), kt\u00f3rych szans\u0119 na prze\u017cycie i rozwini\u0119cie si\u0119 w prawid\u0142owy p\u0142\u00f3d ludzki ocenia si\u0119 na ok. 15-20% (w warunkach naturalnych prawdopodobie\u0144stwo to szacuje si\u0119 na ok. 60-70%). Oznacza to, i\u017c zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzkich zarodk\u00f3w ulega obumarciu w pocz\u0105tkowych fazach rozwojowych, za\u015b tylko nieliczne s\u0105 w stanie prze\u017cy\u0107 i rozwin\u0105\u0107 si\u0119. O wiele mniej szans na prze\u017cycie maj\u0105 zarodki nie implantowane (3-5). W ok. po\u0142owie klinik prowadz\u0105cych program in vitro zamro\u017conych zostaje 75% zarodk\u00f3w ludzkich, kt\u00f3re nast\u0119pnie zostaj\u0105 umieszczone w specjalnych bankach zygot. Mog\u0105 tam by\u0107 przechowywane przez okres nawet kilku lat, a nast\u0119pnie u\u017cyte do ponownych zabieg\u00f3w sz.z., gdyby pierwsza pr\u00f3ba zako\u0144czy\u0142a si\u0119 niepowodzeniem. Zabiegi za- i odmra\u017cania prze\u017cywa ok. 3\/4 zarodk\u00f3w ludzkich. W wielu krajach (np. w Polsce) nie istniej\u0105 przepisy prawne reguluj\u0105ce, jak d\u0142ugo mo\u017cna przechowywa\u0107 zygoty ludzkie w stanie hibernacji, dlatego utrzymuje si\u0119 je tak\u017ce po \u015bmierci rodzic\u00f3w. Z kolei prawo angielskie nakazuje \u201ezlikwidowanie” zamro\u017conych embrion\u00f3w po 5 latach; niekiedy zostaj\u0105 one przekazane innym niep\u0142odnym parom lub te\u017c kobietom pragn\u0105cym samotnie wychowa\u0107 swoje dziecko. W niekt\u00f3rych o\u015brodkach zarodki \u201enadliczbowe” s\u0105 niszczone wprost lub poprzez wykorzystanie ich do eksperyment\u00f3w naukowych, bada\u0144 genetycznych, embriologicznych lub poszukiwa\u0144 nowych form lek\u00f3w. W skali og\u00f3lnej oblicza si\u0119, \u017ce na urodzenie jednego dziecka pocz\u0119tego metod\u0105 in vitro przypada ok. 90 zniszczonych zarodk\u00f3w. Wspomniane praktyki budz\u0105 powa\u017cne dylematy etyczne, gdy\u017c stanowi\u0105 pogwa\u0142cenie praw embrionu ludzkiego, kt\u00f3remu chrze\u015bcija\u0144ski personalizm przypisuje status osoby z wszelkimi przys\u0142uguj\u0105cymi jej prawami, w tym z podstawowym prawem do \u017cycia i integralno\u015bci cielesnej : \u201eIstota ludzka winna by\u0107 szanowana -jako osoba – od pierwszej chwili swego istnienia” (DVI.l). 
Okoliczno\u015bci sztucznego zap\u0142odnienia.<\/strong>Istotnym faktem, jaki nale\u017cy uwzgl\u0119dni\u0107 w celu uzyskania pe\u0142nej oceny moralnej metod sz.z., jest spos\u00f3b uzyskania spermy, mianowicie \u2192 masturbacja, kt\u00f3ra \u201ejest aktem wewn\u0119trznie i powa\u017cnie nieuporz\u0105dkowanym. Zasadnicza podstawa tej prawdy le\u017cy w tym, \u017ce bez wzgl\u0119du na motyw dzia\u0142ania, \u015bwiadomy i dobrowolny u\u017cytek w\u0142adzy seksualnej poza prawid\u0142owym wsp\u00f3\u0142\u017cyciem ma\u0142\u017ce\u0144skim w spos\u00f3b istotny sprzeciwia si\u0119 jej celowi” (PH 9). Uwzgl\u0119dni\u0107 tak\u017ce nale\u017cy zagro\u017cenia dla zdrowia matki, kt\u00f3ra poddaje si\u0119 zabiegowi sz.z. Ryzykowne okazuje si\u0119 wywo\u0142anie hormonalnej stymulacji poprzez podanie gonadotropiny HMG (niebezpiecze\u0144stwo stymulacji nadmiernej ilo\u015bci p\u0119cherzyk\u00f3w jajnikowych oraz nagromadzenia si\u0119 p\u0142ynu w jamie brzusznej i klatce piersiowej) oraz cz\u0119sta laparoskopia (ryzyko zrost\u00f3w w pow\u0142oce brzusznej). Ponadto powa\u017cn\u0105 komplikacj\u0105 jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyst\u0105pienia ci\u0105\u017cy pozamacicznej, jajowodowej, kt\u00f3rej ryzyko okre\u015bla si\u0119 na ok. 5%. Niekt\u00f3rzy morali\u015bci przytaczaj\u0105 tak\u017ce tzw. argument r\u00f3wni pochy\u0142ej, kt\u00f3ry m\u00f3wi, \u017ce aprobata metod sz.z. stanowi punkt wyj\u015bcia do wielu niebezpiecznych praktyk w biomedycynie, takich jak eugeniczne modyfikacje ludzkich gamet i zygot, manipulowanie materia\u0142em genetycznym cz\u0142owieka, itp. Techniki sz.z. nie zak\u0142adaj\u0105c priori u\u017cycia wspomnianych zabieg\u00f3w, niemniej otwieraj\u0105 drzwi do wielu nadu\u017cy\u0107, kt\u00f3rych skutki obecnie s\u0105 trudne do przewidzenia. Szczeg\u00f3lnie widoczne jest to w odniesieniu do coraz cz\u0119stszej selekcji eugenicznej embrion\u00f3w, dokonywanej w wyniku niepomy\u015blnej \u2192 diagnostyki preimplantacyjnej. Z tej racji \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 jest przeciwny, z moralnego punktu widzenia, sztucznemu zap\u0142odnieniu homologicznemu w prob\u00f3wce. Jest ono samo w sobie niegodziwe i sprzeczne z godno\u015bci\u0105 rodzicielstwa oraz jedno\u015bci\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144sk\u0105, nawet w\u00f3wczas, gdyby zrobi\u0142o si\u0119 wszystko dla unikni\u0119cia \u015bmierci embrionu ludzkiego” (DV II B 5).<\/p>\n\n\n\n

OCENA MORALNA SZTUCZNEJ INSEMINACJI HOMOLOGICZNEJ. W przeprowadzeniu etycznej oceny sztucznej inseminacji homologicznej nale\u017cy uwzgl\u0119dni\u0107 kilka okoliczno\u015bci, kt\u00f3re zdaj\u0105 si\u0119 przemawia\u0107 za jej bardziej pozytywn\u0105 ocen\u0105 moraln\u0105 ni\u017c w przypadku technik in vitro. Istotnym momentem jest fakt, \u017ce do zap\u0142odnienia dochodzi wewn\u0105trz organizmu matki (in vivo), podobnie jak ma to miejsce w pocz\u0119ciu naturalnym. Po drugie, przy u\u017cyciu tej metody nie dochodzi do tworzenia embrion\u00f3w \u201enadliczbowych”; odpada zatem problem zamra\u017cania zygot, nara\u017cania ich na niewsp\u00f3\u0142mierne niebezpiecze\u0144stwo zniszczenia czy przeznaczenia do cel\u00f3w czysto utylitarnych, jak eksperymenty medyczne lub produkcja lek\u00f3w. Automatycznie niemo\u017cliwe staje si\u0119 przeprowadzenie diagnozy preimplantacyjnej; r\u00f3wnie\u017c argument r\u00f3wni pochy\u0142ej traci swoj\u0105 moc przekonywuj\u0105c\u0105. Po trzecie, zdrowie matki nie zostaje nara\u017cone na szwank, gdy\u017c w zabiegu tym nie stosuje si\u0119 hormonalnej stymulacji jajnik\u00f3w w celu uzyskania hiperowulacji. Znika zatem szereg kontrowersyjnych etycznie kwestii, jakie towarzysz\u0105 zastosowaniu metod sz.z. pozaustrojowego. Pozostaj\u0105 wszak\u017ce dwa dylematy moralne: rozdzia\u0142 dw\u00f3ch znak\u00f3w i cel\u00f3w aktu ma\u0142\u017ce\u0144skiego (jakim jest wzajemna mi\u0142o\u015b\u0107 ma\u0142\u017conk\u00f3w i otwarcie si\u0119 na pocz\u0119cie nowego \u017cycia) oraz problem sposobu uzyskania spermy drog\u0105 masturbacji. Dlatego g\u0142os Ko\u015bcio\u0142a w tej kwestii stwierdza: \u201esztuczna inseminacja zast\u0119puj\u0105ca akt ma\u0142\u017ce\u0144ski jest niegodziwa z powodu dobrowolnego rozdzielenia dokonanego mi\u0119dzy dwoma znaczeniami aktu ma\u0142\u017ce\u0144skiego. Masturbacja, dzi\u0119ki kt\u00f3rej osi\u0105ga si\u0119 sperm\u0119, jest innym znakiem takiego rozdzia\u0142u. R\u00f3wnie\u017c wtedy, gdy jest podj\u0119ty w celu przekazywania \u017cycia, akt ten jest pozbawiony swojego znaczenia jednocz\u0105cego: brakuje mu stosunku p\u0142ciowego wymaganego przez porz\u0105dek moralny, stosunku, kt\u00f3ry urzeczywistnia si\u0119 w kontek\u015bcie prawdziwej mi\u0142o\u015bci, integralnego sensu wzajemnego oddania i rodzicielstwa ludzkiego” (DV II B 6).
PROBLEMATYKA ETYCZNA ZWI\u0104ZANA ZE SZTUCZNYM ZAP\u0141ODNIENIEM HETEROLOGICZNYM. W sztucznym zap\u0142odnieniu heterologicznym – zar\u00f3wno wewn\u0105trz-, jak i zewn\u0105trzustrojowym – pojawiaj\u0105 si\u0119 te same dylematy etyczne, jak w opisanym powy\u017cej zap\u0142odnieniu homologicznym (mamy tu bowiem do czynienia z tymi samymi technikami reproduktywnymi), jednakie pojawia si\u0119 nowa okoliczno\u015b\u0107, kt\u00f3ra zasadniczo przyczynia si\u0119 do negatywnej oceny etycznej tego zabiegu. Jest ni\u0105 fakt wykorzystania do zap\u0142odnienia gamet pochodz\u0105cych od przynajmniej jednej osoby spoza ma\u0142\u017ce\u0144stwa w przypadku, gdy u kt\u00f3rego\u015b z ma\u0142\u017conk\u00f3w istnieje niemo\u017cno\u015b\u0107 wyprodukowania prawid\u0142owych kom\u00f3rek rozrodczych. Takie uciekanie si\u0119 do kom\u00f3rek p\u0142ciowych os\u00f3b \u201etrzecich” sprzeciwia si\u0119jedno\u015bci i wierno\u015bci ma\u0142\u017conk\u00f3w, kt\u00f3ra \u201edomaga si\u0119, by dziecko by\u0142o pocz\u0119te w ma\u0142\u017ce\u0144stwie; zwi\u0105zek istniej\u0105cy mi\u0119dzy ma\u0142\u017conkami udziela im, w spos\u00f3b obiektywny i niezbywalny, wy\u0142\u0105cznego prawa do stania si\u0119 ojcem i matk\u0105 jedynie dzi\u0119ki sobie” (DV IIA 2). U\u017cycie gamet anonimowych dawc\u00f3w do zap\u0142odnienia stanowi tak\u017ce pogwa\u0142cenie godno\u015bci dziecka, kt\u00f3re ma prawo by\u0107 pocz\u0119te i narodzone w ma\u0142\u017ce\u0144stwie. W wyniku tych praktyk dochodzi do zaburze\u0144 podstawowych relacji rodzinnych, gdy\u017c dziecko nie jest genetycznie potomkiem swoich rodzic\u00f3w (przynajmniej jednego z nich), lecz anonimowych dawc\u00f3w kom\u00f3rek. W skrajnych przypadkach mo\u017ce ono nie mie\u0107 \u017cadnej wi\u0119zi biologicznej z prawnymi rodzicami. \u201eSztuczne zap\u0142odnienie heterologiczne narusza prawa dziecka, pozbawiaj\u0105c je synowskiej relacji do pochodzenia rodzinnego i mo\u017ce utrudni\u0107 kszta\u0142towanie si\u0119 jego to\u017csamo\u015bci osobowej” (DVII A2). Szczeg\u00f3lnymi odmianami sz.z. heterologicznego s\u0105 praktyki \u2192 macierzy\u0144stwa zast\u0119pczego, implantacji zarodk\u00f3w w \u0142onach samotnych kobiet czy te\u017c po \u015bmierci jednego z ma\u0142\u017conk\u00f3w. Zastosowanie tych sposob\u00f3w sztucznej prokreacji stanowi \u201eurzeczowienie” dziecka, kt\u00f3re traktowane jest jak towar, przedmiot kontraktu i \u015brodek s\u0142u\u017c\u0105cy zaspokojeniu pragnie\u0144 rodzic\u00f3w. Nale\u017cy jednak zaznaczy\u0107, \u017ce \u201echocia\u017c nie mo\u017cna aprobowa\u0107 sposobu, przez kt\u00f3ry dokonuje si\u0119 pocz\u0119cie ludzkie w FIVET, ka\u017cde dziecko przychodz\u0105ce na \u015bwiat ma by\u0107 przyj\u0119te jako \u017cywy dar dobroci Bo\u017cej i wychowane z mi\u0142o\u015bci\u0105” (DV II B 5). Oznacza to, \u017ce dziecko takie posiada pe\u0142ne prawa przys\u0142uguj\u0105ce ka\u017cdej osobie ludzkiej i nie mo\u017ce by\u0107 przedmiotem \u017cadnej dyskryminacji moralnej, prawnej czy religijnej (np. nie mo\u017cna odmawia\u0107 mu chrztu czy te\u017c pe\u0142nego uczestnictwa w \u017cyciu Ko\u015bcio\u0142a). 
ETYCZNIE AKCEPTOWALNE METODY LECZENIA NIEP\u0141ODNO\u015aCI. Ko\u015bci\u00f3\u0142 rozumie cierpienie i prawdziwy dramat ma\u0142\u017conk\u00f3w kt\u00f3rzy nie mog\u0105 mie\u0107 dzieci i w tym ci\u0119\u017ckim do\u015bwiadczeniu pragnie przyj\u015b\u0107 im z pomoc\u0105. Postuluje poszukiwanie takich sposob\u00f3w uzyskania przez ma\u0142\u017conk\u00f3w upragnionego potomstwa, kt\u00f3re by czyni\u0142o zado\u015b\u0107 podstawowym imperatywom moralnym w tej kwestii. Proponuje wi\u0119c rozwi\u0105zanie tego dylematu poprzez zastosowanie tzw. wspomagania przy pocz\u0119ciu, adopcj\u0119 oraz r\u00f3\u017cne formy rodzicielstwa zast\u0119pczego. Wspomaganie przy pocz\u0119ciu polega na zastosowaniu takiego \u015brodka technicznego, kt\u00f3ry nie zast\u0119puje aktu ma\u0142\u017ce\u0144skiego, lecz jedynie pomaga w osi\u0105gni\u0119ciu jego naturalnego celu, jakim jest zap\u0142odnienie i pocz\u0119cie dziecka. Obecnie istnieje kilka takich metod, kt\u00f3re na og\u00f3\u0142 nie budz\u0105 moralnych kontrowersji, np. LTOT (Low Tubal Ovum Transfer), kt\u00f3ra jest metod\u0105 stosowan\u0105 podczas niep\u0142odno\u015bci kobiety spowodowanej zrostami lub uszkodzeniem jajowod\u00f3w. Dojrza\u0142\u0105 kom\u00f3rk\u0119 jajow\u0105 przenosi si\u0119 za pomoc\u0105 laparoskopu poza przeszkod\u0119 zrostow\u0105 i umieszcza si\u0119 w tr\u0105bce jajowodu. Nast\u0119pnie ma\u0142\u017conkowie doprowadzaj\u0105 do zap\u0142odnienia i pocz\u0119cia nowego \u017cycia poprzez naturalny akt seksualny. Innym sposobem jest zastosowanie \u015brodk\u00f3w farmakologicznych w przypadku niemo\u017cno\u015bci osi\u0105gni\u0119cia wzwodu przez m\u0119\u017cczyzn\u0119. \u201eJe\u015bli \u015brodek techniczny u\u0142atwia akt ma\u0142\u017ce\u0144ski lub pomaga osi\u0105gn\u0105\u0107 jego naturalny cel, mo\u017ce by\u0107 uznany za moralnie godziwy” (DV II B 6). Adopcja, jak i r\u00f3\u017cne formy dzie\u0142 wychowawczych, pomoc innym rodzinom, dzieciom ubogim lub upo\u015bledzonym s\u0105 form\u0105 rodzicielstwa zast\u0119pczego. Nie stanowi\u0105 one wprost alternatywnej metody uzyskania dziecka, kt\u00f3re by\u0142oby biologicznym potomkiem rodzic\u00f3w, jednak mog\u0105 by\u0107 satysfakcjonuj\u0105cym rozwi\u0105zaniem przezwyci\u0119\u017cenia dramatu niep\u0142odno\u015bci ma\u0142\u017conk\u00f3w. We wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie praktyki przyj\u0119cia dzieci opuszczonych czy osieroconych s\u0105 wspania\u0142ym urzeczywistnieniem przykazania mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego oraz \u015bwiadectwem og\u00f3lnego mi\u0119dzyludzkiego pokrewie\u0144stwa, opartego na posiadaniu jednego Ojca (por. DV II B 8).<\/p>\n\n\n\n

4. G\u0141OS KO\u015aCIO\u0141A Na temat sztucznej inseminacji i sz.z. heterologicznego: \u201eTechniki, kt\u00f3re powoduj\u0105 oddzielenie rodzicielstwa wskutek interwencji osoby spoza ma\u0142\u017ce\u0144stwa (oddawanie spermy lub jaja, macierzy\u0144stwo zast\u0119pcze), s\u0105 g\u0142\u0119boko niegodziwe. Techniki te naruszaj\u0105 prawo dziecka do urodzenia si\u0119 z ojca i matki, kt\u00f3rych zna i kt\u00f3rzy po\u0142\u0105czeni s\u0105 w\u0119z\u0142em ma\u0142\u017ce\u0144skim” (KKK 2376). Na temat sztucznej inseminacji i sz.z. homologicznego: \u201eTechniki te praktykowane w ramach ma\u0142\u017ce\u0144stwa s\u0105 by\u0107 mo\u017ce mniej szkodliwe, jednak\u017ce pozostaj\u0105 one moralnie niedopuszczalne. Powoduj\u0105 oddzielenie aktu p\u0142ciowego od aktu prokreacyjnego. Akt zapocz\u0105tkowuj\u0105cy istnienie dziecka przestaje by\u0107 aktem, w kt\u00f3rym dwie osoby oddaj\u0105 si\u0119 sobie nawzajem. Oddaje on \u017cycie i to\u017csamo\u015b\u0107 embrion\u00f3w w r\u0119ce lekarzy i biolog\u00f3w, wprowadza panowanie techniki nad pochodzeniem i przeznaczeniem osoby ludzkiej. Tego rodzaju panowanie samo w sobie sprzeciwia si\u0119 godno\u015bci i r\u00f3wno\u015bci, kt\u00f3re winny by\u0107 uznawane zar\u00f3wno w rodzicach, jak i w dzieciach” (KKK 2377).<\/p>\n\n\n\n

LITERATURA DV; KPSZ 21-34; KKK 2374-2379. W. Bo\u0142oz, Zycie w ludzkich r\u0119kach. Podstawowe zagadnienia bioetyczne, Warszawa 1997; B. Chyrowicz, Bioetyka i ryzyko, Lublin 2000; J. Gadzinowski, L. Pawelczyk, J. Wi\u015bniewski (red.), Dawanie \u017cycia. Problemy wspomagania rozrodu cz\u0142owieka, Pozna\u0144 2003; S. Kornas, Wsp\u00f3\u0142czesne eksperymenty medyczne w ocenie etyki katolickiej, Cz\u0119stochowa 1986; J. Kowalski, Ewngelium vitae i etyka katolicka o zap\u0142odnieniu pozaustrojowym, (w:) A. M\u0142otek, T. Rero\u0144, \u017bycie – dar nienaruszalny. Wok\u00f3\u0142 Encykliki Emngelium vitae, Wroc\u0142aw 1995; A. Muszala, Medycyna a globalizacja, Krak\u00f3w 2003; S. Olejnik, Etyka lekarska, Katowice 19952; T. \u015alipko, Granice \u017cycia. Dylematy wsp\u00f3\u0142czesnej bioetyki, Krak\u00f3w 19942.<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Muszala (Encyklopedia bioetyki)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

SZTUCZNE ZAP\u0141ODNIENIE – zastosowanie r\u00f3\u017cnych metod medyczno-technicznych w celu zap\u0142odnienia kom\u00f3rki jajowej nasieniem m\u0119skim i uzyskania pocz\u0119cia \u017cycia ludzkiego w inny spos\u00f3b ni\u017c poprzez stosunek p\u0142ciowy m\u0119\u017cczyzny i kobiety. Powstanie i rozw\u00f3j technik sz.z. jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zany ze zjawiskiem niep\u0142odno\u015bci, dotykaj\u0105cym coraz wi\u0119kszej ilo\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stw, szczeg\u00f3lnie w krajach wysoko rozwini\u0119tych. Do najcz\u0119stszych przypadk\u00f3w klinicznych kwalifikuj\u0105cych […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"default","ast-site-content-layout":"","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"default","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[],"class_list":["post-1351","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sztuczne-zaplodnienie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1351","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1351"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1351\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1352,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1351\/revisions\/1352"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1351"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1351"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1351"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}