EUTANAZJA (gr. eu – dobry, \u0142agodny, godny; thanatos – \u015bmier\u0107) – spos\u00f3b post\u0119powania lub dzia\u0142anie sprowadzaj\u0105ce bezbole\u015bnie \u015bmier\u0107 jako uwolnienie od b\u00f3lu (Noury Mi\u0119dzynarodowy S\u0142ownik Webstera, wyd. V). E. w tym znaczeniu jest cz\u0119sto nazywana \u201ezabijaniem z lito\u015bci\u201d lub nawet \u201e\u015bmierci\u0105 z godno\u015bci\u0105\u201d.<\/p>\n\n\n\n
1. RYS HISTORYCZNO-PRAWNY
E. pojawi\u0142a si\u0119 ju\u017c u lud\u00f3w w\u0119drownych, kt\u00f3re nieraz stosowa\u0142y praktyk\u0119 porzucania ludzi starych i niedo\u0142\u0119\u017cnych oraz zabijania dzieci. Na wyspie Kos (Morze Egejskie) starcom, b\u0119d\u0105cym \u201eekonomicznym ci\u0119\u017carem\u201d, podawano nap\u00f3j z trucizn\u0105. Zabijanie upo\u015bledzonych dzieci by\u0142o praktykowane w Sparcie. Nad brzegami Gangesu e. mia\u0142a nawet charakter rytualny. Starc\u00f3w przyprowadzano nad rzek\u0119, wype\u0142niano im usta \u015bwi\u0119tym mu\u0142em i wrzucano do rzeki. Zwolennikiem e. by\u0142 Platon. Uwa\u017ca\u0142 on przed\u0142u\u017canie \u2192 \u017cycia ludzi nieuleczalnie chorych za niecelowe i dlatego zaleca\u0142 lekarzom zaprzestanie terapii \u2192 pacjenta, kt\u00f3ry nie wykazuje dostatecznych si\u0142 witalnych. Lekarz powinien pozwoli\u0107 umrze\u0107 takim osobom, a \u201emaj\u0105cych dusz\u0119 nikczemn\u0105 i nieuleczaln\u0105 nawet zabi\u0107\u201d (Pa\u0144stwo 409,1). Arystoteles z kolei zaleca\u0142, aby \u201e\u017cadne kalekie dziecko nie by\u0142o dalej wychowywane\u201d (Polityka VII, 14). W czasach antycznych praktykowano wi\u0119c na r\u00f3\u017cne sposoby e. Jedynie lekarze z kr\u0119gu Hipokratesa odrzucali zabijanie dzieci i pomoc przy u\u015bmiercaniu, poddaj\u0105c terapii r\u00f3wnie\u017c osoby nieuleczalnie chore. Uczniowie Hipokratesa nie zdo\u0142ali jednak powstrzyma\u0107 idei sprzyjaj\u0105cych e.
Pojawia\u0142y si\u0119 one w nast\u0119pnych stuleciach, znajduj\u0105c kolejnych zwolennik\u00f3w, takich jak np. F. Bacon (1561-1626), kt\u00f3ry w swoim dziele Nowa Atlantyda (1605) stwierdzi\u0142, \u017ce zadaniem lekarza jest nie tylko przywraca\u0107 \u2192 zdrowie, ale r\u00f3wnie\u017c – gdy nie ma nadziei na wyleczenie – pom\u00f3c choremu umrze\u0107, \u201ebo jedynym co mo\u017cemy dla tego cz\u0142owieka uczyni\u0107 w tym momencie jest eutanazja\u201d.
W XIX w., pod wp\u0142ywem filozofii D. Humea (1711-76) i A. Schopenhauera (1788-1860) rozpowszechniano opinie przychylne \u2192 samob\u00f3jstwu. Zacz\u0119to wysuwa\u0107 postulat, aby nieuleczalnie chorym przyzna\u0107 prawo do \u2192 \u015bmierci, a lekarzowi pozwoli\u0107, w okre\u015blonych wypadkach, na u\u015bmiercanie swoich pacjent\u00f3w. T\u0119 opini\u0119 podziela\u0142 r\u00f3wnie\u017c F. Nietzsche (1844-1900), kt\u00f3ry w zwi\u0105zku z odrzuceniem istnienia Boga uwa\u017ca\u0142 cz\u0142owieka za tw\u00f3rc\u0119 i absolutnego pana swojego \u017cycia. Jego zdaniem naturalna \u015bmier\u0107 nie ma sensu, dlatego cz\u0142owiek jako istota rozumna powinien decydowa\u0107 o ko\u0144cu swego \u017cycia. Gloryfikacja cz\u0142owieka mocnego i warto\u015bciowego prowadzi\u0142a u Nietzschego do powstania poj\u0119cia \u017cycia \u201ebezwarto\u015bciowego\u201d, a nawet \u201enie-cz\u0142owieka\u201d. To my\u015blenie zosta\u0142o jeszcze bardziej rozwini\u0119te w biologiczno-materialistycznych pogl\u0105dach darwinizmu spo\u0142ecznego i ideologii nazistowskiej, gdzie cz\u0142owieka oceniano nie ze wzgl\u0119du na dan\u0105 mu przez Boga godno\u015b\u0107, ale wg wymiernych osi\u0105gni\u0119\u0107 i po\u017cytku dla spo\u0142ecze\u0144stwa i narodu. Pod wp\u0142ywem tych pogl\u0105d\u00f3w prawnik K. Binding (1841-1920) i psychiatra A. Hoche (1865-1943) w swoim s\u0142ynnym dziele Die Freigabe der Vernichtung lebensunwerten Leben (Leipzig 1920) postawili wniosek, aby ludzkie \u017cycie traci\u0142o w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 dobra chronionego przez prawo, gdy nie ma warto\u015bci dla spo\u0142ecze\u0144stwa. Stwierdzenie to sta\u0142o si\u0119 wkr\u00f3tce teoretyczn\u0105 podstaw\u0105 wielkiej hitlerowskiej akcji niszczenia psychicznie chorych oraz ludzi nieproduktywnych; jej ofiar\u0105 pa\u015b\u0107 mia\u0142o w samych Niemczech ok. 275 tys. ludzi.
Antropologia identyfikuj\u0105ca cz\u0142owiecze\u0144stwo z racjonalnymi i duchowymi zdolno\u015bciami cz\u0142owieka rozwija\u0142a si\u0119 tak\u017ce po II wojnie \u015bwiatowej. Na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje tutaj dzia\u0142alno\u015b\u0107 J. Fletchera i G. Williamsa.
Historia debaty na temat e. wyra\u017anie wskazuje na tendencje, kt\u00f3re uzale\u017cniaj\u0105 ochron\u0119 \u017cycia od przydatno\u015bci spo\u0142ecznej cz\u0142owieka i stanowi odbicie okre\u015blonego \u015bwiatopogl\u0105du. Godno\u015b\u0107 osoby zostaje zredukowana do jej biologicznej i ekonomicznej sprawno\u015bci. Cz\u0142owiek traci prawo do \u017cycia, gdy staje si\u0119 dla drugich ci\u0119\u017carem. Obecnie tendencje proeutanazyjne s\u0105 r\u00f3wnie \u017cywe, ale podpieraj\u0105 si\u0119 inn\u0105 argumentacj\u0105. Najcz\u0119\u015bciej m\u00f3wi si\u0119 o lito\u015bci i wsp\u00f3\u0142czuciu wobec cz\u0142owieka cierpi\u0105cego. Podkre\u015bla si\u0119 tak\u017ce prawo cz\u0142owieka do wyboru momentu swojej \u015bmierci. Takie stanowisko prezentuje dw\u00f3ch powszechnie znanych zwolennik\u00f3w e.: J. Kevorkian z USA, kt\u00f3ry pom\u00f3g\u0142 pope\u0142ni\u0107 samob\u00f3jstwo kilkudziesi\u0119ciu osobom, oraz Ph. Nitschke – australijski lekarz, znany jako konstruktor specjalnego urz\u0105dzenia nazwanego maszyn\u0105 \u015bmierci. Pierwsza maszyny u\u017cy\u0142a chora na raka Janet Mills, kt\u00f3ra w obecno\u015bci m\u0119\u017ca i konstruktora pope\u0142ni\u0142a samob\u00f3jstwo.
Klimat sprzyjaj\u0105cy e. tworz\u0105 pr\u0119\u017cnie dzia\u0142aj\u0105ce towarzystwa zabiegaj\u0105ce o przyznanie cz\u0142owiekowi prawa do \u015bmierci. Do najwa\u017cniejszych zalicza si\u0119: Concern for Dying (150 tys. cz\u0142onk\u00f3w), The Society for Right to Die (50 tys. cz\u0142onk\u00f3w), stowarzyszenie Hemlock w Kalifornii (7 tys. cz\u0142onk\u00f3w). Na ca\u0142ym \u015bwiecie dzia\u0142a ok. 30 ruch\u00f3w na rzecz legalizacji e., m.in. w Australii, Belgii, Danii, Francji, Hiszpanii, Indiach, Japonii, Kanadzie, Niemczech, Norwegii, Nowej Zelandii, Po\u0142udniowej Afryce, Szwajcarii, Szwecji, USA, Zimbabwe. Obecnie e. jest legalna w Holandii i Belgii. W 1993 r. parlament holenderski zatwierdzi\u0142 prawo gwarantuj\u0105ce lekarzom immunitet nietykalno\u015bci w przypadkach e. za \u2192 zgod\u0105 pacjenta. W 1995 r. ustaw\u0105 t\u0105 obj\u0119to tak\u017ce osoby cierpi\u0105ce fizycznie lub psychicznie. Kolejna ustawa, zatwierdzona 10 IV 2001 r., uzna\u0142a za zgodne z prawem u\u015bmiercanie chorych, je\u017celi zostan\u0105 spe\u0142nione trzy warunki: 1\u00b0 pacjent jest nieuleczalnie chory, 2\u00b0 prze\u017cywa cierpienia nie do zniesienia, 3\u00b0 dobrowolnie, jednoznacznie i po raz kolejny wyra\u017ca \u017cyczenie \u015bmierci. Lekarz jest zobowi\u0105zany dzia\u0142a\u0107 starannie, skonsultowa\u0107 si\u0119 z drugim lekarzem, a po dokonaniu czynno\u015bci zg\u0142osi\u0107 zgon w Urz\u0119dzie Miasta lub Gminy specjalnemu przedstawicielowi prawa, zw. koronerem. A\u017c 90% obywateli Holandii opowiada si\u0119 za ustaw\u0105 o e., a nawet uznaje j\u0105 za znacz\u0105ce osi\u0105gni\u0119cie. Ok. 6 tys. Holendr\u00f3w rocznie wybiera ten spos\u00f3b \u015bmierci; w\u015br\u00f3d nich jest bardzo wielu ludzi starych, u kt\u00f3rych potwierdzono \u201ebrak nadziei\u201d. Ta liczba stanowi 2-3% w rocznej statystyce zgon\u00f3w. W praktyce jednak zg\u0142asza si\u0119 tylko 40% przypadk\u00f3w u\u015bmiercania przez e. Z bada\u0144 przeprowadzonych w V 2001 r. wynika, \u017ce lekarze holenderscy dokonuj\u0105 e. na chorych, kt\u00f3rzy nie s\u0105 zdolni wyrazi\u0107 swojej woli, a tak\u017ce na tych, kt\u00f3rzy s\u0105 w stanie podj\u0105\u0107 decyzj\u0119, ale nie zostali poproszeni o wyra\u017cenie zgody. Jako decyduj\u0105cy motyw nieproszonej pomocy w umieraniu lekarze podaj\u0105 stan \u201ecierpienia nie do zniesienia\u201d, a tak\u017ce inne argumenty, np. \u201erodzina nie mo\u017ce sobie poradzi\u0107\u201d lub \u201ejako\u015b\u0107 \u017cycia pacjenta jest zbyt niska\u201d. Statystycznie nie jest mo\u017cliwe do uchwycenia, czy chorzy na raka, \u2192 AIDS, upo\u015bledzone noworodki oraz ludzie z ot\u0119pieniem umys\u0142owym umieraj\u0105 na skutek e., czy te\u017c choroby podstawowej.
W Belgii parlament ustaw\u0119 o e. przyj\u0105\u0142 16 V 2002 r. Zgodnie z prawem warunkiem dopuszczenia aktywnej pomocy w \u2192 umieraniu jest nie tylko \u201esytuacja bez wyj\u015bcia, spowodowana wypadkiem czy nieuleczaln\u0105 chorob\u0105\u201d, lecz tak\u017ce przypadek \u201etrwa\u0142ych i niezno\u015bnych cierpie\u0144 fizycznych lub psychicznych, kt\u00f3re nie doprowadz\u0105 do \u015bmierci w przewidywalnym czasie\u201d. Pacjent musi z\u0142o\u017cy\u0107 najpierw ustne albo pisemne o\u015bwiadczenie woli. Zachowuje ono wa\u017cno\u015b\u0107 przez 5 lat. E. dokonuje si\u0119 takie wtedy, gdy pacjent – np. po wypadku – pozbawiony jest \u015bwiadomo\u015bci i znajduje si\u0119 w stanie, kt\u00f3ry nie rokuje prze\u017cycia. Mo\u017cliwo\u015b\u0107, aby w tym czasie mog\u0142o si\u0119 zmieni\u0107 nastawienie w sprawie decyzji o poddaniu si\u0119 e. nie zostaje uwzgl\u0119dniona. W nag\u0142ych wypadkach lekarz musi si\u0119 przekona\u0107, czy osoba deklaruj\u0105ca zgod\u0119 na \u015bmier\u0107 w momencie swojej decyzji by\u0142a pe\u0142noletnia, zdolna do podejmowania czynno\u015bci prawnych i w pe\u0142ni \u015bwiadoma. Je\u017celi osoba jest ci\u0119\u017cko chora, ale nie zbli\u017ca si\u0119 jeszcze do \u015bmierci, musi wyrazi\u0107 swoje \u017c\u0105danie e. na pi\u015bmie z podaniem daty. Lekarz pierwszego kontaktu powinien skonsultowa\u0107 si\u0119 z drugim lekarzem – specjalist\u0105 od danej choroby – albo z psychiatr\u0105. Pomi\u0119dzy pro\u015bb\u0105 a medycznym zabiegiem prowadz\u0105cym do \u015bmierci musz\u0105 up\u0142yn\u0105\u0107 4 tygodnie. W tek\u015bcie ustawy podkre\u015bla si\u0119, \u017ce pro\u015bba o e. nie mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 \u201epod wp\u0142ywem zewn\u0119trznego nacisku\u201d. Delikatna sugestia mo\u017ce jednak si\u0119 pojawi\u0107 ze strony rodzinnego otoczenia wnioskodawcy, a to jest szczeg\u00f3lnie trudne do udowodnienia w przypadku os\u00f3b starych i psychicznie chorych. Wielu z nich ulega tak\u017ce ci\u0105gle powtarzanemu argumentowi finansowego obci\u0105\u017cenia w wypadku d\u0142ugiej i nieuleczalnej choroby. Te aspekty wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 zauwa\u017cane przez inicjator\u00f3w ustawy, kt\u00f3rzy staraj\u0105 si\u0119 os\u0142abi\u0107 jej wyrazisto\u015b\u0107, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na zapis o rozszerzeniu opieki paliatywnej.<\/p>\n\n\n\n
2. OPIS I PODZIA\u0141Y EUTANAZJI E. mo\u017ce by\u0107 dokonana za zgod\u0105 lub bez zgody osoby poddanej \u015bmierci. Gdy chory samodzielnie wyra\u017ca \u015bwiadome \u017c\u0105danie pozbawienia go \u017cycia, m\u00f3wi si\u0119 o e. dobrowolnej. E. niedobrowolna to spowodowanie \u015bmierci cz\u0142owieka chorego, gdy ten nie jest w stanie wyrazi\u0107 swojej woli, poniewa\u017c np. jest nieprzytomny. Katechizm Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego m\u00f3wi o e. bezpo\u015bredniej, kt\u00f3ra, niezale\u017cnie od motyw\u00f3w i \u015brodk\u00f3w, polega na po\u0142o\u017ceniu kresu \u017cyciu os\u00f3b upo\u015bledzonych, chorych lub umieraj\u0105cych.
Wg encykliki Evangelium vitae \u201eprzez e. w \u015bcis\u0142ym i w\u0142a\u015bciwym sensie nale\u017cy rozumie\u0107 czyn lub zaniedbanie, kt\u00f3re ze swej natury lub w intencji dzia\u0142aj\u0105cego powoduje \u015bmier\u0107 w celu usuni\u0119cia wszelkiego cierpienia\u201d (EV 65). W tym kontek\u015bcie rozr\u00f3\u017cnia si\u0119 e. czynn\u0105 i biern\u0105. Terminu \u201ee. czynna\u201d u\u017cywa si\u0119 odno\u015bnie do tych metod medycznych, kt\u00f3rych bezpo\u015brednim celem jest skr\u00f3cenie ludzkiego \u017cycia. E. bierna oznacza nieuzasadnione zaprzestanie leczenia w celu przy\u015bpieszenia \u015bmierci. E. mo\u017ce mie\u0107 charakter \u2192 zab\u00f3jstwa lub samob\u00f3jstwa. Samob\u00f3jstwo z kolei mo\u017ce by\u0107 samodzielne lub wspomagane przez innych. Od e. nale\u017cy odr\u00f3\u017cni\u0107 rezygnacj\u0119 z \u2192 uporczywej terapii oraz dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3rych pierwszorz\u0119dnym celem jest z\u0142agodzenie cierpie\u0144 przez terapie paliatywne.<\/p>\n\n\n\n
3. OCENA MORALNA
ARGUMENTY ZA EUTANAZJ\u0104. Wg zwolennik\u00f3w e. o warto\u015bci \u017cycia decyduje jego jako\u015b\u0107. Inspirowani utylitaryzmem, uwa\u017caj\u0105 oni, \u017ce e. jest korzystna dla pacjenta, gdy dotyka go niezno\u015bne cierpienie. Absolutyzuj\u0105c wolno\u015b\u0107, s\u0105dz\u0105, \u017ce ka\u017cdy cz\u0142owiek ma prawo dokonywa\u0107 suwerennych decyzji dotycz\u0105cych jego \u017cycia i momentu \u015bmierci. W tym kontek\u015bcie twierdzi si\u0119, \u017ce je\u015bli pacjent nie jest zdolny do \u015bwiadomego wyra\u017cenia woli, a ogromnie cierpi, lekarz mo\u017ce domniemywa\u0107, \u017ce chory \u017cyczy\u0142by sobie \u015bmierci, gdyby m\u00f3g\u0142 to wyrazi\u0107. E. by\u0142aby wi\u0119c wyj\u015bciem naprzeciw potrzebom umieraj\u0105cych, a dokonuj\u0105cy jej postrzegani s\u0105 jako humani\u015bci wra\u017cliwi na \u2192 b\u00f3l. ARGUMENTY PRZECIW EUTANAZJI. Przeciwnicy e., odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do etyki personalistycznej, podkre\u015blaj\u0105cej godno\u015b\u0107 osoby ludzkiej, uwa\u017caj\u0105 e. za moralne z\u0142o. W uzasadnieniu tej oceny przytaczaj\u0105 nast\u0119puj\u0105ce racje:
1\u00b0 przykazanie \u201enie zabijaj\u201d jest stanowczym wezwaniem do uszanowania zasady nienaruszalno\u015bci \u017cycia fizycznego i integralno\u015bci osobistej;
2\u00b0 zaakceptowanie e. przekre\u015bla sens \u017cycia wsp\u00f3lnotowego, powoduj\u0105c, i\u017c spo\u0142ecze\u0144stwo, zamiast by\u0107 wsp\u00f3lnot\u0105 i miejscem dla ka\u017cdego, staje si\u0119 enklaw\u0105 dla wybranych: bogatych i zdrowych;
3\u00b0 prawna aprobata e. mo\u017ce spowodowa\u0107 zaniechanie troski i opieki nad chorymi; nie zawsze szczere s\u0105 motywy wsp\u00f3\u0142czucia i lito\u015bci;
4\u00b0 legalizacja e. zmienia spojrzenie na g\u0142\u00f3wne zadanie lekarza; zasadnicza \u2192 relacja lekarz-chory jest oparta na obustronnym zaufaniu, natomiast wprowadzenie e. niszczy nieodwracalnie to zaufanie, poniewa\u017c pacjent w krytycznym stadium choroby nie b\u0119dzie wiedzia\u0142, w jakim charakterze zbli\u017ca si\u0119 do niego lekarz: czy przychodzi go leczy\u0107 lub \u0142agodzi\u0107 b\u00f3l, czy zada\u0107 \u015bmier\u0107;
5\u00b0 po legalizacji e. mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 niebezpiecze\u0144stwo zawierania um\u00f3w mi\u0119dzy rodzin\u0105 a lekarzem w celu przy\u015bpieszenia \u015bmierci chorego; relacja zaufania przerodzi si\u0119 w nieufno\u015b\u0107, w\u0105tpliwo\u015bci i strach;
6\u00b0 trudna do rozwi\u0105zania jest tak\u017ce kwestia stopnia pewno\u015bci co do nieuleczalno\u015bci danej choroby; cho\u0107 aktualnie jaka\u015b choroba nie rokuje szans wyleczenia, mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 uleczalna, poniewa\u017c zawsze istnieje prawdopodobie\u0144stwo wykrycia nowych metod leczniczych i terapeutycznych; post\u0119p \u2192 medycyny odbywa si\u0119 w du\u017cej mierze dzi\u0119ki tzw. przypadkom beznadziejnym, sk\u0142aniaj\u0105cym do stosowania nowatorskich zabieg\u00f3w i lek\u00f3w;
7\u00b0 legalizacja e. sprawi, \u017ce osoby nieuleczalnie chore b\u0119d\u0105 czu\u0142y presj\u0119 wybierania wcze\u015bniejszej \u015bmierci, gdy\u017c w z\u0142ym tonie b\u0119dzie trwanie w cierpieniach a\u017c do naturalnego ko\u0144ca.<\/p>\n\n\n\n
4. G\u0141OS KO\u015aCIO\u0141A NEGATYWNA OCENA EUTANAZJI. Oficjalne odrzucenie e. przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 mia\u0142o miejsce w 1940 r. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 niemiecka zada\u0142a wtedy \u015awi\u0119temu Oficjum pytanie, czy wolno zabija\u0107 bezpo\u015brednio z rozkazu w\u0142adzy pa\u0144stwowej tych, kt\u00f3rzy chocia\u017c nie pope\u0142nili \u017cadnej winy zas\u0142uguj\u0105cej na kar\u0119 \u015bmierci, to z powodu swych obci\u0105\u017ce\u0144 fizycznych i psychicznych nie s\u0105 u\u017cyteczni dla narodu, lecz raczej uwa\u017ca si\u0119 ich za ci\u0119\u017car i przeszkod\u0119 na drodze rozwoju. W odpowiedzi \u015awi\u0119te Oficjum stwierdzi\u0142o: \u201eTakie dzia\u0142anie jest przeciwne prawu naturalnemu i boskiemu pozytywnemu\u201d. Praktyki e. odrzuci\u0142 zdecydowanie Pius XII w encyklice Mistici Corporis Christi (1943): \u201eKrew tych niewinnych ludzi, tak ukochanych przez Zbawiciela, jak i godnych najwy\u017cszego wsp\u00f3\u0142czucia, wo\u0142a z ziemi do Boga\u201d. Kilka lat p\u00f3\u017aniej my\u015bl t\u0119 podj\u0105\u0142 Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II, uznaj\u0105c to wszystko, co godzi w samo \u017cycie ludzkie – a zatem i e. \u2014 za praktyki ha\u0144bi\u0105ce i \u201esprzeczne z czci\u0105 nale\u017cn\u0105 Stw\u00f3rcy\u201d (KDK27). E. zdecydowanie odrzuci\u0142 kard. Villot w li\u015bcie z 3 X 1970 r., skierowanym w imieniu Paw\u0142a VI do Mi\u0119dzynarodowej Federacji Lekarskich Stowarzysze\u0144 Katolickich. Potwierdzenie takiego stanowiska znajduje si\u0119 w Allokucji Paw\u0142a VI z 8 VIII 1975 r., adresowanej do Kongresu Medycyny Psychosomatycznej .
Deklaracja o eutanazji Iura et bona Kongregacji Nauki Wiary (1980) i encyklika Jana Paw\u0142a II Evangelium vitae (1995) oceniaj\u0105 e. jako gwa\u0142t zadany prawu Bo\u017cemu, obraz\u0119 godno\u015bci osoby ludzkiej, zbrodni\u0119 przeciw \u017cyciu, dzia\u0142anie przeciw ludzko\u015bci, niepokoj\u0105ce wynaturzenie. Tylko B\u00f3g mo\u017ce decydowa\u0107 o \u017cyciu cz\u0142owieka w spos\u00f3b absolutny. Cz\u0142owiek nie mo\u017ce rozporz\u0105dza\u0107 dobrowolnie swoim \u017cyciem, poniewa\u017c jest on tylko u\u017cytkownikiem, a nie w\u0142a\u015bcicielem \u017cycia. Nie mo\u017ce on nikogo prosi\u0107 o e. ani kogokolwiek upowa\u017cni\u0107 do pozbawienia go \u017cycia. Wolno\u015b\u0107 nie daje mu takich uprawnie\u0144, nawet w obliczu kra\u0144cowego cierpienia.
Osoba jest zawsze podmiotem i powinna by\u0107 przyj\u0119ta zgodnie z tym, kim jest: jednostk\u0105 zachowuj\u0105c\u0105 nienaruszaln\u0105 istot\u0119 swego cz\u0142owiecze\u0144stwa. W \u015bwietle takiej antropologii e. – zar\u00f3wno czynna, jak i bierna – jawi si\u0119 jako dzia\u0142anie niedopuszczalne i jest sprzeczna z obiektywn\u0105 norm\u0105 moraln\u0105. Do \u017cadnej formy e., zar\u00f3wno dobrowolnej, jak i niedobrowolnej, nie upowa\u017cnia te\u017c lito\u015b\u0107 wobec terminalnie chorych, dzieci upo\u015bledzonych, chorych umys\u0142owo, starc\u00f3w, os\u00f3b dotkni\u0119tych przez nieuleczalne choroby. \u201eNie chodzi w tym wypadku o udzielenie choremu pomocy, ale o zamierzone zab\u00f3jstwo cz\u0142owieka\u201d (KPSZ 117). Pracownicy s\u0142u\u017cby zdrowia nie mog\u0105 pomaga\u0107 w \u017cadnej praktyce eutanazyjnej i wspomaganym samob\u00f3jstwie. E. nie mo\u017ce by\u0107 nigdy usprawiedliwiona, nawet w\u00f3wczas, gdy jest dokonywana na \u017c\u0105danie pacjenta (EV 66).
Zadanie spo\u0142ecze\u0144stwa chrze\u015bcija\u0144skiego nie mo\u017ce si\u0119 ograniczy\u0107 tylko do pot\u0119pienia e.; trzeba pomaga\u0107 ludziom odrzuci\u0107 niehumanitarne aspekty wsp\u00f3\u0142czesnej kultury, popiera\u0107 kultur\u0119 \u017cycia, opart\u0105 na poszanowaniu godno\u015bci osoby ludzkiej, odnale\u017a\u0107 prawdziwe poj\u0119cie my\u015bli chrze\u015bcija\u0144skiej o \u017cyciu, cierpieniu, \u015bmierci. W tym celu, jak zauwa\u017ca Jan Pawe\u0142 II, konieczna jest obecno\u015b\u0107 katolik\u00f3w we wszystkich zarz\u0105dach i organizacjach narodowych i mi\u0119dzynarodowych, gdzie podejmuje si\u0119 decyzje wielkiej wagi dla post\u0119pu spo\u0142ecznego. Wa\u017cne jest tak\u017ce dotarcie do \u015brodk\u00f3w spo\u0142ecznego przekazu, wp\u0142ywaj\u0105cych na kszta\u0142towanie opinii publicznej. Nie mo\u017cna zaniedba\u0107 troski o wychowanie, gdy\u017c poprzez rodzin\u0119 dokonuje si\u0119 skuteczne przyj\u0119cie wskaza\u0144 dotycz\u0105cych warto\u015bci \u017cycia ka\u017cdego cz\u0142owieka, tak\u017ce ci\u0119\u017cko do\u015bwiadczonego, wyczerpanego wiekiem czy cierpieniem (Jan Pawe\u0142 II, Ai partecipanti…).
Encyklika Evangelium vitae zauwa\u017ca: \u201eAby sformu\u0142owa\u0107 poprawn\u0105 ocen\u0119 eutanazji, trzeba j\u0105 przede wszystkim jasno zdefiniowa\u0107. Przez eutanazj\u0119 w \u015bcis\u0142ym i w\u0142a\u015bciwym sensie nale\u017cy rozumie\u0107 czyn lub zaniedbanie, kt\u00f3re ze swej natury lub w intencji dzia\u0142aj\u0105cego powoduje \u015bmier\u0107 w celu usuni\u0119cia wszelkiego cierpienia. Eutanazj\u0119 nale\u017cy zatem rozpatrywa\u0107 w kontek\u015bcie intencji oraz zastosowanych metod. […] Poczyniwszy te rozr\u00f3\u017cnienia, w zgodzie z Magisterium moich poprzednik\u00f3w i w komunii z Biskupami Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego, potwierdzam, \u017ce eutanazja jest powa\u017cnym naruszeniem Prawa Bo\u017cego jako moralnie niedopuszczalne dobrowolne zab\u00f3jstwo osoby ludzkiej. Doktryna ta jest oparta na prawie naturalnym i na S\u0142owie Bo\u017cym spisanym, jest przekazana przez tradycj\u0119 Ko\u015bcio\u0142a oraz nauczana przez Magisterium zwyczajne i powszechne. Praktyka eutanazji zawiera – zale\u017cnie od okoliczno\u015bci – z\u0142o cechuj\u0105ce samob\u00f3jstwo lub zab\u00f3jstwo\u201d (65).
\u0141AGODZENIE CIERPIENIA I ZGODA NA \u015aMIER\u0106. \u0141agodzenie cierpienia jest alternatyw\u0105 wobec e. Proponuj\u0105 je przecie wszystkim organizacje skupione wok\u00f3\u0142 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego oraz ruch opieki hospicyjno-paliatywnej. Sk\u0142ada si\u0119 na nie m.in.: u\u015bmierzanie b\u00f3lu, towarzyszenie choremu i ukazywanie sensu cierpienia.
Zgodnie z Deklaracj\u0105 o eutanazji chory mo\u017ce z\u0142agodzi\u0107 swoje cierpienie, stosuj\u0105c \u015brodki przeciwb\u00f3lowe, r\u00f3wnie\u017c narkotyki. \u201eNie by\u0142oby roztropnym k\u0142a\u015b\u0107 jako norm\u0119 zasadnicz\u0105 heroiczne znoszenie cierpie\u0144. Przeciwnie, roztropno\u015b\u0107 ludzka i chrze\u015bcija\u0144ska sugeruje dla wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci chorych u\u017cywanie lek\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 zmniejszy\u0107 cierpienie\u201d (IB 3). \u015arodki te, cho\u0107by nawet ogranicza\u0142y \u015bwiadomo\u015b\u0107 i po\u015brednio skraca\u0142y \u017cycie, mo\u017cna stosowa\u0107 pod warunkiem zachowania wymog\u00f3w prawa moralnego. Euangelium vitae podkre\u015bla, \u017ce nie nale\u017cy traktowa\u0107 terapii paliatywnych jako e.
Aby zapobiec e., konieczne jest zapewnienie choremu ludzkiego wsparcia. Obejmuje ono opiek\u0119 psychosocjaln\u0105 i duchow\u0105, piel\u0119gnacj\u0119 oraz popraw\u0119 \u2192 jako\u015bci \u017cycia. Istotn\u0105 rol\u0119 pe\u0142ni tu obecno\u015b\u0107 przy chorym, umiej\u0119tno\u015b\u0107 s\u0142uchania i rozmowy, a tak\u017ce wsparcie rodziny. Chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 alternatyw\u0119 wobec e. mo\u017cna upatrywa\u0107 w aksjologii \u2192 cierpienia. Cz\u0142owiek wierz\u0105cy nie odbiera do\u015bwiadczenia b\u00f3lu jako przyt\u0142aczaj\u0105cego i niewyt\u0142umaczalnego absurdu, lecz dzi\u0119ki zbawczej misji Chrystusa widzi w nim sens. \u201eMo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce wraz z m\u0119k\u0105 Chrystusa ca\u0142e ludzkie cierpienie znalaz\u0142o si\u0119 w nowej sytuacji […]. W Krzy\u017cu nie tylko odkupienie dokona\u0142o si\u0119 przez cierpienie, ale samo cierpienie ludzkie zosta\u0142o te\u017c odkupione\u201d (SD 19). Szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 w przekazywaniu tych prawd pacjentom odgrywaj\u0105 duszpasterze, pos\u0142uguj\u0105cy w \u2192 hospicjach i szpitalach.
Od zamierzonego dokonania e. nale\u017cy odr\u00f3\u017cni\u0107 zezwolenie na \u015bmier\u0107. Z samob\u00f3jstwem lub e. nie jest r\u00f3wnoznaczna rezygnacja ze \u015brodk\u00f3w nadzwyczajnych i przesadnych (EV 65). Lekarz nie jest zobowi\u0105zany do stosowania \u2192 \u015brodk\u00f3w nieproporcjonalnych, ajego post\u0119powanie nie jest w\u00f3wczas e. Gdy stan chorego nie rokuje nadziei na popraw\u0119, lekarz ma moralne prawo nie stosowa\u0107 intensywnej terapii ani reanimacji, lecz pozwoli\u0107 pacjentowi spokojnie umrze\u0107.
Istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c granice, do jakich pacjent jest zobowi\u0105zany podda\u0107 si\u0119 leczeniu. Najbardziej oczywiste i podstawowe ograniczenie dotyczy efektywno\u015bci leczenia i jego uci\u0105\u017cliwo\u015bci. Je\u017celi szanse wyleczenia lub przywr\u00f3cenia sprawno\u015bci s\u0105 ma\u0142e albo \u017cadne, pacjent nie musi poddawa\u0107 si\u0119 leczeniu. Mo\u017ce on te\u017c odrzuci\u0107 leczenie, gdy nie jest w stanie znie\u015b\u0107 b\u00f3lu lub okaleczenia, jakich ono wymaga. R\u00f3wnocze\u015bnie wobec pacjenta znajduj\u0105cego si\u0119 w \u2192 stanie terminalnym powinno si\u0119 stosowa\u0107 zwyk\u0142e metody leczenia (\u015brodki proporcjonalne) i towarzyszy\u0107 mu w umieraniu. W obliczu nieuchronnej \u015bmierci pacjenta wa\u017cne jest przesuni\u0119cie nacisku z leczenia na zapewnienie komfortu i polepszenie jako\u015bci pozosta\u0142ego mu jeszcze czasu. Cz\u0142owiek ma prawo do \u015bmierci we w\u0142asnym domu, w otoczeniu najbli\u017cszej rodziny.<\/p>\n\n\n\n
LITERATURA KDK 27; IB; KKK 2277-2279; KPSZ 147-150; Jan Pawe\u0142 II: SD 19; EV 64-67; O cierpieniu. Wypowiedzi Ojca \u015awi\u0119tego do chorych i pracownik\u00f3w s\u0142u\u017cby zdrowia 1978-1982, Warszawa 1985; Ewangelia cierpienia. Wyb\u00f3r przem\u00f3wie\u0144 i dokument\u00f3w, Krak\u00f3w 1997. N. Aumonier, B. Beignier, R Letellier, Eutanazja, Warszawa 2003; A. Bartoszek, Cz\u0142owiek w obliczu cierpienia i umierania. Moralne aspekty opieki paliatywnej, Katowice 2000; W Botoz, Zycie w ludzkich r\u0119kach. Podstawowe zagadnienia bioetyczne, Warszawa 1997; W. Bo\u0142oz, M. Ry\u015b (red.), Mi\u0119dzy \u017cyciem a \u015bmierci\u0105. Uzale\u017cnienia, eutanazja, sytuacje graniczne, Warszawa 2002; T. Brzezi\u0144ski, Etyka lekarska, Warszawa 2002; H.P. Dunn, Etyka dla lekarzy, piel\u0119gniarek i pacjent\u00f3w, Tarn\u00f3w 1997; J. Dziedzic, Eutanazja w kontek\u015bcie ludzkiego cierpienia w interpretacji etyki katolickiej, (w:) B. B\u0142ock, W Otr\u0119bski, Cz\u0142owiek nieuleczalnie chory, Lublin 1997; ten\u017ce, Eutanazja a religijno\u015b\u0107, Krak\u00f3w 1999; R. Fenigsen, Eutanazja. \u015amier\u0107 z wyboru?, Pozna\u0144 1994; M. Ga\u0142uszka, K. Szewczyk, Narodziny i \u015bmier\u0107. Bioetyka kulturowa wobec stan\u00f3w granicznych \u017cycia ludzkiego, Warszawa 2002; K. Gryz, B. Mielec (red.), Chrze\u015bcijanin wobec eutanazji, Krak\u00f3w 2001; W. Gw\u00f3\u017ad\u017a, Eutanazja jako problem moralny, \u201eStudia Sandomierskie\u201d t. 2 (1981); T. Kielanowski (red.), Etyka i deontologia lekarska, Warszawa 19852; S. Olejnik, Etyka lekarska, Katowice 19952; M. Szeroczy\u0144ska, Eutanazja i wspomagane samob\u00f3jstwo na \u015bwiecie, Krak\u00f3w 2004; T. \u015alipko, Granice \u017cycia. Dylematy wsp\u00f3\u0142czesnej bioetyki, Warszawa 19942; J. Wr\u00f3bel, Cz\u0142owiek i medycyna. Teologicznomoralne podstawy ingerencji medycznych, Krak\u00f3w 1999. Jan Dziedzic (Encyklopedia bioetyki)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
EUTANAZJA (gr. eu – dobry, \u0142agodny, godny; thanatos – \u015bmier\u0107) – spos\u00f3b post\u0119powania lub dzia\u0142anie sprowadzaj\u0105ce bezbole\u015bnie \u015bmier\u0107 jako uwolnienie od b\u00f3lu (Noury Mi\u0119dzynarodowy S\u0142ownik Webstera, wyd. V). E. w tym znaczeniu jest cz\u0119sto nazywana \u201ezabijaniem z lito\u015bci\u201d lub nawet \u201e\u015bmierci\u0105 z godno\u015bci\u0105\u201d. 1. RYS HISTORYCZNO-PRAWNYE. pojawi\u0142a si\u0119 ju\u017c u lud\u00f3w w\u0119drownych, kt\u00f3re nieraz stosowa\u0142y […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"default","ast-site-content-layout":"","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"default","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-1422","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-eutanacja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1422","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1422"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1422\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1423,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1422\/revisions\/1423"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1422"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1422"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1422"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}