W dniu 25 maja 2002 r. w Auli Papieskiej Jana Paw\u0142a II na Jasnej G\u00f3rze w Cz\u0119stochowie odby\u0142a si\u0119 IV Krajowa Konferencja Katolickiego Stowarzyszenia Lekarzy Polskich (KSLP) na temat: „LEKARZE O EUTANAZJI”. Honorowy Patronat obj\u0119li: Jego Eminencja Ks. J\u00f3zef Kardyna\u0142 Glemp, Prymas Polski oraz Dr Konstanty Radziwi\u0142\u0142, Prezes Naczelnej Rady Lekarskiej. <\/p>\n\n\n\n
Eutanazja, czyli tzw. dobra \u015bmier\u0107, kt\u00f3ra w praktyce oznacza przyspieszenie lub niezapobieganie \u015bmierci, maj\u0105ce skr\u00f3ci\u0107 cierpienia, zazwyczaj dokonywana jest na \u017cyczenie chorego. W praktyce jednak, szczeg\u00f3lnie w Holandii, gdzie zosta\u0142a niedawno zalegalizowana, a tolerowana jest od oko\u0142o 30 lat, mo\u017ce stawa\u0107 si\u0119 wst\u0119pem i zach\u0119t\u0105 do realizowania wi\u0119kszych nadu\u017cy\u0107 i odbywa si\u0119 niekiedy niedobrowolnie. Eutanazja nie jest tylko problemem historycznym, bez wi\u0119kszego znaczenia dzisiaj. Nie jest te\u017c tylko przedmiotem zainteresowania do\u015b\u0107 w\u0105skiego grona lekarzy, piel\u0119gniarek i os\u00f3b zajmuj\u0105cych si\u0119 bioetyk\u0105. Dotyczy nas wszystkich, bo wszyscy pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej stajemy w obliczu \u015bmierci kogo\u015b bliskiego \u2013 z rodziny, z naszego kr\u0119gu przyjaci\u00f3\u0142; pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej ka\u017cdy z nas stanie w obliczu w\u0142asnej \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n
W czasach wsp\u00f3\u0142czesnych zosta\u0142a wprowadzona instytucjonalnie w Trzeciej Rzeszy Niemieckiej i po upadku nazizmu w tym kraju \u2013 zdelegalizowana. W dzisiejszej Holandii praktycznie stosuje si\u0119 j\u0105 od lat siedemdziesi\u0105tych XX w. Cech\u0105 charakterystyczn\u0105 \u201erozwi\u0105zania holenderskiego\u201d jest eutanazja niedobrowolna, dokonywana poza \u015bwiadomo\u015bci\u0105 chorego. We wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie propaganda zmierzaj\u0105ca do legalizacji eutanazji zatacza coraz szersze kr\u0119gi. Najbardziej spektakularne s\u0105 wydarzenia w Australii i USA. W ostatnich latach rozpocz\u0119to debat\u0119 w Austrii i Hiszpanii. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce Niemcy, kt\u00f3rzy otrz\u0105saj\u0105 si\u0119 ju\u017c z kilkudziesi\u0119cioletniego kompleksu lat trzydziestych i II wojny \u015bwiatowej, s\u0105 gotowi do ewentualnego ponownego zaakceptowania eutanazji. Sytuacja przypomina stan sprzed oko\u0142o trzydziestu laty, kiedy Holendrzy uwa\u017cali, \u017ce mog\u0105 przyj\u0105\u0107 eutanazj\u0119, poniewa\u017c s\u0105 wolni od \u201ekompleksu nazizmu\u201d, z kt\u00f3rym si\u0119 ona poprzednio kojarzy\u0142a. Dotychczas wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce zagadnienia eutanazji s\u0105 odleg\u0142e od naszego kraju i problem ten nie ma u nas wi\u0119kszego znaczenia. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce by\u0107 mo\u017ce tak nie jest. W maju 2002 r. dokonano legalizacji eutanazji w drugim z kolei kraju na \u015bwiecie i w drugim w Europie \u2013 w Belgii.<\/p>\n\n\n\n
Czy znajd\u0105 si\u0119 ludzie gotowi do forsowania eutanazji w Polsce? \u2013 trudno przewidzie\u0107. Z pewno\u015bci\u0105 jednak nasze do\u015bwiadczenia ze sztucznymi poronieniami, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 nazwane \u201eeutanazj\u0105 przed urodzeniem\u201d, a zw\u0142aszcza ich masowo\u015b\u0107 w niedalekiej przesz\u0142o\u015bci, budz\u0105 niepok\u00f3j, \u017ce zamach na \u201edrugi biegun \u017cycia\u201d, jakim jest naturalna \u015bmier\u0107, mo\u017ce nie omin\u0105\u0107 r\u00f3wnie\u017c naszego kraju. Publikowane wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie sonda\u017ce opinii publicznej wykazuj\u0105, \u017ce eutanazj\u0119 mo\u017ce popiera\u0107 spora cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Polski, a ostatnie inicjatywy legislacyjne budz\u0105 niepok\u00f3j, \u017ce sprawa \u201edobrej \u015bmierci\u201d mo\u017ce dotyczy\u0107 r\u00f3wnie\u017c naszego kraju. W ostatnich dniach 2001 r., 20 grudnia, Prezydent RP Aleksander Kwa\u015bniewski wystosowa\u0142 pismo do Marsza\u0142ka Sejmu RP IV kadencji, Marka Borowskiego, w kt\u00f3rym przedstawia Sejmowi projekt nowelizacji kodeksu karnego, a szczeg\u00f3lnie jego artyku\u0142u 151, kt\u00f3ry w obecnie obowi\u0105zuj\u0105cym Kodeksie brzmi: \u201eKto namow\u0105 lub przez udzielenie pomocy doprowadza czlowieka do targni\u0119cia si\u0119 na w\u0142asne \u017cycie, podlega karze pozbawienia wolno\u015bci od 3 miesi\u0119cy do lat 5\u201d. Przedstawiony przez Kancelari\u0119 Prezydenta RP projekt Ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny […], kt\u00f3rej uchwalenie planuje si\u0119 na 2002 r., zak\u0142ada zmian\u0119 w art. 151: dotychczasow\u0105 tre\u015b\u0107 oznacza si\u0119 jako par. 1 i dodaje si\u0119 par. 2 w brzmieniu: \u201ePar. 2. W wyj\u0105tkowych, szczeg\u00f3lnie uzasadnionych wypadkach s\u0105d mo\u017ce zastosowa\u0107 nadzwyczajne z\u0142agodzenie kary, a nawet odst\u0105pi\u0107 od jej wymierzenia\u201d.<\/p>\n\n\n\n
A zatem projekt nowelizacji Kodeksu Karnego, kt\u00f3ry wyszed\u0142 na prze\u0142omie 2001 i 2002 r. z Kancelarii Prezydenta RP, umacnia niepok\u00f3j, \u017ce pr\u00f3ba legalizacji eutanazji mo\u017ce dotyczy\u0107 r\u00f3wnie\u017c naszego kraju. \u015arodowisko lekarskie, jako pierwsze, stanie wobec konieczno\u015bci opowiedzenia si\u0119 \u201eza \u017cyciem\u201d czy \u201eprzeciw \u017cyciu\u201d. Tym zagadnieniom po\u015bwi\u0119cono IV Krajow\u0105 Konferencj\u0119 KSLP \u201eLekarze o eutanazji\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Ko\u015bci\u00f3\u0142 sprzeciwia si\u0119 eutanazji, podobnie jak sztucznym poronieniom, uwa\u017caj\u0105c, \u017ce jedynym i absolutnym Panem \u017cycia jest B\u00f3g, a cz\u0142owiek jest tylko jego u\u017cytkownikiem. W swoim przes\u0142aniu do uczestnik\u00f3w Konferencji J. Em. Ks. Kard. J\u00f3zef Glemp, Prymas Polski, rozwin\u0105\u0142 ten temat. Kardyna\u0142 uzna\u0142, \u017ce obrona cz\u0142owieka przed eutanazj\u0105 jest tematem wa\u017cnym i aktualnym w niekt\u00f3rych pa\u0144stwach, a w naszym kraju jest r\u00f3wnie\u017c dyskutowana i sk\u0142ania do g\u0142\u0119bokiej refleksji nad \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105 \u017cycia ludzkiego u jego kresu. Prymas przypomnia\u0142 s\u0142owa Ojca \u015awi\u0119tego Jana Paw\u0142a II, kt\u00f3ry w adhortacji apostolskiej Christifideles laici naucza, \u017ce istocie ludzkiej przys\u0142uguje prawo do \u017cycia \u201ewe wszystkich fazach jej rozwoju, od chwili pocz\u0119cia do naturalnej \u015bmierci, i we wszelkich warunkach, a wi\u0119c niezale\u017cnie od tego, czy jest zdrowa czy chora, w pe\u0142ni sprawna czy upo\u015bledzona, bogata czy biedna\u201d (ChL 38). Kard. Glemp zauwa\u017cy\u0142, \u017ce kilka dni wcze\u015bniej by\u0142o \u015bwi\u0119to Zes\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego, kt\u00f3ry zal\u0119knionym aposto\u0142om doda\u0142 odwagi w g\u0142oszeniu prawdy Ewangelii, kt\u00f3ra od tamtych czas\u00f3w niemal zawsze spotyka si\u0119 z oporem tego \u015bwiata. Przes\u0142a\u0142 zebranym \u017cyczenia i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, by Duch \u015awi\u0119ty tak\u017ce Was umacnia\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Do\u015bwiadczenia ameryka\u0144skie, znane w Polsce mi\u0119dzy innymi dzi\u0119ki przekazom urodzonego w naszym kraju lekarza, Ryszarda Fenigsena (jego ksi\u0105\u017cka pt. Eutanazja. \u015amier\u0107 z wyboru? oraz inne publikacje i wyk\u0142ady) wskazuj\u0105, \u017ce zawsze i wsz\u0119dzie, a szczeg\u00f3lnie w pa\u0144stwach demokratycznych, mo\u017cna i zawsze warto walczy\u0107 o prawn\u0105 ochron\u0119 \u017cycia ludzkiego, zar\u00f3wno u jego pocz\u0105tk\u00f3w, jak i u kresu, jakim jest \u015bmier\u0107 cz\u0142owieka. Jak relacjonowa\u0142 ni\u017cej podpisany o sytuacji prawnej dotycz\u0105cej eutanazji w r\u00f3\u017cnych krajach, w uj\u0119ciu historycznym i w czasach wsp\u00f3\u0142czesnych, wa\u017cny jest g\u0142os ka\u017cdego \u015brodowiska. Z pewno\u015bci\u0105 zdanie samorz\u0105du lekarskiego ma w tej sprawie znaczenie zasadnicze. Dlatego z najwy\u017csz\u0105 uwag\u0105 wys\u0142uchano wyst\u0105pienia dra Konstantego Radziwi\u0142\u0142a, Prezesa Naczelnej Rady Lekarskiej (NRL), kt\u00f3re odebrano jako wsp\u00f3\u0142czesne stanowisko NRL. Sprawa eutanazji obecna jest w\u015br\u00f3d dylemat\u00f3w lekarskich od zarania medycyny \u2013 m\u00f3wi\u0142 dr Radziwi\u0142\u0142. W ci\u0105gu dw\u00f3ch i p\u00f3\u0142 tysi\u0105clecia wsp\u00f3\u0142czesnej medycyny lekarze rozwi\u0105zywali ten dylemat jednoznacznie: skr\u00f3cenie \u017cycia choremu bez wzgl\u0119du na intencje oraz okoliczno\u015bci jest niedopuszczalne. Dopiero wiek dwudziesty diametralnie zmieni\u0142 sytuacj\u0119 w tym obszarze. Najpierw totalitaryzm, potem za\u015b konsumpcjonizm, a wreszcie coraz bardziej popularny utylitaryzm ze swoim warto\u015bciowaniem \u017cycia ludzkiego utorowa\u0142y drog\u0119 do przyj\u0119cia tezy, i\u017c eutanazja jest ju\u017c nie tylko mniejszym z\u0142em, ale zgo\u0142a wybawieniem dla rzesz ludzi cierpi\u0105cych. I mimo \u017ce w Polsce zar\u00f3wno prawo powszechne, jak i Kodeks Etyki Lekarskiej nie dopuszczaj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci skracania \u017cycia chorym, a w kraju b\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a katolickim negatywne stanowisko Ko\u015bcio\u0142a w tej sprawie jest znane, to coraz wi\u0119ksze rzesze ludzi, podsycane niew\u0105tpliwie postaw\u0105 \u015brodk\u00f3w masowego przekazu sprzyjaj\u0105 my\u015bli, \u017ce mo\u017ce eutanazja nie jest znowu takim barbarzy\u0144stwem, a ludzie, kt\u00f3rzy nie chc\u0105 jej legalizacji, s\u0105 mo\u017ce po prostu nienowocze\u015bni. Zwolennicy dopuszczalno\u015bci eutanazji podkre\u015blaj\u0105, \u017ce daje ona ka\u017cdemu mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyboru, a wszelkie pr\u00f3by decydowania za innych s\u0105 przejawem nietolerancji. Takie zarzuty maj\u0105 w dzisiejszych czasach wielki kaliber i ju\u017c od pocz\u0105tku stawiaj\u0105 przeciwnik\u00f3w eutanazji w niekorzystnym \u015bwietle jako wrog\u00f3w post\u0119pu i humanizmu. St\u0105d w\u0142a\u015bnie tak istotne s\u0105 s\u0142owa, kt\u00f3re wypowiedzia\u0142 prymas Belgii kardyna\u0142 Daneels w maju 2002 r., gdy parlament tego kraju uchwala\u0142 ustaw\u0119 umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 stosowanie eutanazji. M\u00f3wi\u0142 on: \u201eMy nie jeste\u015bmy przeciw eutanazji; jeste\u015bmy za \u017cyciem\u201d. Ukazywanie afirmacji \u017cycia bez wzgl\u0119du na jego jako\u015b\u0107 jest bowiem podstaw\u0105 opowiedzenia si\u0119 w\u0142a\u015bnie po stronie cz\u0142owieka chorego, cierpi\u0105cego i beznadziejnie smutnego. Cz\u0142owiek taki potrzebuje przede wszystkim drugiego cz\u0142owieka i jego pomocy. Kto, je\u015bli nie lekarze, najlepiej rozumie t\u0119 potrzeb\u0119. Dopiero gdy nikt nie przychodzi z pomoc\u0105, cz\u0142owiek cierpi\u0105cy zaczyna my\u015ble\u0107 o odej\u015bciu jako najlepszym rozwi\u0105zaniu beznadziejnej sytuacji. Wielkie wyzwanie, jakim jest dla lekarzy coraz wi\u0119ksza liczba chorych, kt\u00f3rzy prze\u017cywaj\u0105 na ich oczach kryzys sensu \u017cycia z jednej strony, a ogromne mo\u017cliwo\u015bci przynoszenia ulgi w ka\u017cdym praktycznie cierpieniu, jakie niesie ze sob\u0105 post\u0119p w naukach medycznych z drugiej strony, stawia ca\u0142e \u015brodowisko i ka\u017cdego z nas z osobna w zupe\u0142nie nowej sytuacji \u2013 kontynuowa\u0142 prezes NRL. Jako naturalny przedstawiciel interesu ludzi chorych \u015brodowisko lekarskie musi tak wp\u0142ywa\u0107 na opini\u0119 publiczn\u0105, aby wyja\u015bni\u0107, jak wielkie niebezpiecze\u0144stwa dla ludzko\u015bci niesie za sob\u0105 przyj\u0119cie, \u017ce w pewnych okoliczno\u015bciach mo\u017cliwe jest uznanie \u017cycia cz\u0142owieka za bezwarto\u015bciowe. Tak d\u0142ugo bowiem, jak lekarz b\u0119dzie przyjacielem chorego, a aby ul\u017cy\u0107 mu w cierpieniu, u\u017cyje ca\u0142ej nowoczesnej wiedzy medycznej w tym zakresie, b\u0119dzie on najlepszym lobbyst\u0105 przeciw eutanazji. Warto w tym miejscu doda\u0107 tak\u017ce aspekt ewentualnej legalizacji eutanazji, kt\u00f3ry jest szczeg\u00f3lnie bolesny dla wielu lekarzy. Ot\u00f3\u017c przyj\u0119cie mo\u017cliwo\u015bci skorzystania z eutanazji jako prawa cz\u0142owieka chorego mo\u017ce doprowadzi\u0107 do sytuacji, w kt\u00f3rej dojdzie do wywierania niedopuszczalnego nacisku na lekarzy, kt\u00f3rzy si\u0119 jej sprzeciwiaj\u0105, i pr\u00f3b \u0142amania ich sumie\u0144, \u2013 m\u00f3wi\u0142 dr Radziwi\u0142\u0142. Doda\u0142, \u017ce Naczelna Rada Lekarska w wielu deklaracjach, w tym w stanowisku przyj\u0119tym ostatnio z okazji \u015awiatowego Dnia Chorego 2002 r., opowiada si\u0119 jednoznacznie za obowi\u0105zkiem poszanowania \u017cycia cz\u0142owieka a\u017c do naturalnej jego \u015bmierci. My\u015bl\u0119 tak\u017ce, \u017ce przyt\u0142aczaj\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 polskich lekarzy podziela ten pogl\u0105d i w praktyce go stosuje \u2013 zako\u0144czy\u0142 prezes NRL.<\/p>\n\n\n\n
Cierpienie nale\u017cy do istotnego wymiaru cz\u0142owieka. Jest zjawiskiem powszechnym. Dotyczy bowiem nie tylko ludzi, lecz tak\u017ce zwierz\u0105t i ro\u015blin. Dlatego problem cierpienia intrygowa\u0142 ludzko\u015b\u0107 od zarania dziej\u00f3w. Podejmowali go filozofowie, teologowie, uczeni, ludzie pro\u015bci, a przede wszystkim chorzy. Ten fakt w\u0142a\u015bnie zmusza ka\u017cdego z nas do podj\u0119cia refleksji nad istot\u0105 i sensem cierpienia. Nie tylko wtedy, gdy cz\u0142owiek si\u0119 z nim zetknie bezpo\u015brednio, jako swoistym do\u015bwiadczeniem, kt\u00f3re zawsze zaskakuje i przychodzi w czasie najmniej oczekiwanym. Dla chrze\u015bcijanina cierpienie staje si\u0119 tak\u017ce \u015brodkiem, przez kt\u00f3ry Chrystus dokona\u0142 dzie\u0142a Odkupienia \u015bwiata. Dlatego chrze\u015bcijanie od stuleci organizowali przytu\u0142ki, szpitale i inne instytucje charytatywne, zaspokajaj\u0105ce potrzeby materialne i duchowe chorych. Krajowy duszpasterz s\u0142u\u017cby zdrowia ks. J\u00f3zef Jachimczak CM w swoim referacie pt. \u201eChrze\u015bcija\u0144ski sens cierpienia\u201d przekaza\u0142, \u017ce spotykaj\u0105c si\u0119 jako kap\u0142an z chorymi w domach i w szpitalu, s\u0142yszy cz\u0119sto pytania: Jaki sens ma cierpienie? Jak\u0105 zaj\u0105\u0107 postaw\u0119 wzgl\u0119dem Boga, cz\u0142owieka, \u015bwiata i w\u0142asnego cierpienia? Jak\u0105 postaw\u0119 winien zaj\u0105\u0107 cz\u0142owiek wobec chorego?<\/p>\n\n\n\n
Ni\u017cej podpisany uwa\u017ca, \u017ce brak poczucia sensu cierpienia jest wyrazem g\u0142\u0119bokiego kryzysu wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata i stanowi problem kluczowy w akceptowaniu eutanzji. Zostaje ona przyjmowana przez wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie rozumie sensu i nie widzi potrzeby kontynuowania cierpienia, kt\u00f3re nie przedstawia w jego oczach \u017cadnej warto\u015bci. Zatem przerwanie \u017cycia, jako uwolnienie od cierpienia, staje si\u0119 warto\u015bci\u0105 pozytywn\u0105, nadaj\u0105c zbrodni rang\u0119 czynu szlachetnego.<\/p>\n\n\n\n
Prof. Irena Jab\u0142o\u0144ska-Kaszewska, wybitny hepatolog z Gda\u0144ska, kt\u00f3ra obok dra med. Szczepana Cofty z Poznania poprowadzi\u0142a pierwsz\u0105 z dw\u00f3ch roboczych sesji Konferencji, uwa\u017ca, \u017ce problem ochrony prawnej naturalnego ko\u0144ca \u017cycia ludzkiego zaczyna gwa\u0142townie narasta\u0107, gdy\u017c propaganda zmierzaj\u0105ca do legalizacji eutanazji zatacza coraz szersze kr\u0119gi, r\u00f3wnie\u017c w Polsce. W Stanach Zjednoczonych i na zachodzie Europy tocz\u0105 si\u0119 w telewizji, radiu i prasie dyskusje w\u015br\u00f3d prawnik\u00f3w, bioetyk\u00f3w i lekarzy na temat legalizacji eutanazji. Zaniepokojenie budzi fakt, \u017ce r\u00f3wnie\u017c w polskich mediach pojawiaj\u0105 si\u0119 coraz liczniej dyskusje i sonda\u017ce akceptuj\u0105ce eutanazj\u0119. Wydaje si\u0119, \u017ce wynika to z braku uzyskania pe\u0142nej informacji o eutanazji przez wielu ludzi, tak\u017ce w naszym kraju. Z sonda\u017cy opinii publicznych wynika, \u017ce na pytania dotycz\u0105ce \u017cycia i \u015bmierci zdrowi, m\u0142odzi ludzie odpowiadaj\u0105 z wi\u0119ksz\u0105 lekkomy\u015blno\u015bci\u0105 ni\u017c chorzy i w podesz\u0142ym wieku. Prof. Jab\u0142o\u0144ska-Kaszewska powiedzia\u0142a, \u017ce bezprecedensowy wy\u0142om moralny, jaki dokona\u0142 si\u0119 w dziejach cywilizacji zachodniej przez usankcjonowanie w Holandii prawa lekarza do decydowania o ko\u0144cu \u017cycia cz\u0142owieka, godzi w podstawy etyki lekarskiej obowi\u0105zuj\u0105cej od dwu tysi\u0119cy czterystu lat. Przez wieki bowiem obowi\u0105zywa\u0142 lekarzy wszystkich kontynent\u00f3w kodeks etyczny greckiego lekarza Hipokratesa, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wn\u0105 zasad\u0105 obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 do dzisiaj, mimo r\u00f3\u017cnych modyfikacji, s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce s\u0142owa: \u201eB\u0119d\u0119 stosowa\u0142 zabiegi lecznicze wedle mych mo\u017cno\u015bci i zdolno\u015bci ku po\u017cytkowi chorych, broni\u0105c ich od uszczerbku i krzywdy. Nikomu, nawet na \u017c\u0105danie, nie podam \u015bmierciono\u015bnej trucizny ani nikomu nie b\u0119d\u0119 jej doradza\u0142, podobnie te\u017c nie dam nigdy niewie\u015bcie \u015brodka na poronienie\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Cierpienie to nie tylko b\u00f3l fizyczny, ale tak\u017ce b\u00f3l pyta\u0144 egzystencjalnych pozostaj\u0105cych bez odpowiedzi. W\u015br\u00f3d najdotkliwszych dolegliwo\u015bci, opr\u00f3cz b\u00f3lu i os\u0142abienia, jest l\u0119k. Jednak\u017ce nie tyle przed \u015bmiercia, ile przed utrat\u0105 niezale\u017cno\u015bci (funkcja cia\u0142a), mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142ania, utrat\u0105 przyjaci\u00f3\u0142, utrat\u0105 pi\u0119kna. Jeden z wyk\u0142adowc\u00f3w na Konferencji, prof. Jacek \u0141uczak, na sympozjum dotycz\u0105cym eutanazji na KUL (Lublin, 22-23. 03. 1996) uzna\u0142, \u017ce win\u0105 za utrat\u0119 ch\u0119ci \u017cycia, a nawet \u017c\u0105danie eutanazji, nale\u017cy obci\u0105\u017cy\u0107 lekarzy, kt\u00f3rzy nie do\u015b\u0107 skutecznie u\u015bmierzaj\u0105 b\u00f3l. Ale nie tylko b\u00f3l odbiera chorym terminalnym ch\u0119\u0107 \u017cycia. Czuj\u0105 si\u0119 oni balastem, brakuje im wi\u0119zi z otoczeniem. Trac\u0105 zatem wiar\u0119 w sens \u017cycia. Wi\u0119ksze zaanga\u017cowanie lekarzy i rodziny w \u0142agodzenie b\u00f3lu fizycznego i cierpie\u0144 duchowych umieraj\u0105cego cz\u0142owieka w du\u017cej mierze usunie przyczyny decyzji tak radykalnej, jak pro\u015bba o \u015bmier\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Z drugiej strony dr med. Rafa\u0142 Michalik w swoim referacie \u201e\u015amier\u0107 w \u017cyciu cz\u0142owieka\u201d podkre\u015bli\u0142, \u017ce w zat\u0142oczonych metropoliach o nieludzkiej architekturze cz\u0142owiek jest sam, szerzy si\u0119 depresja (do 20% populacji), funkcje rodziny zwi\u0105zane z pocz\u0105tkiem i ko\u0144cem \u017cycia s\u0105 os\u0142abiane lub zanikaj\u0105. Ju\u017c nie rodzimy si\u0119 i nie umieramy w domu. \u015amier\u0107 zosta\u0142a \u201eoddana\u201d szeregowi zawod\u00f3w zwr\u00f3conych ku \u015bmierci: lekarzy, piel\u0119gniarek, pracownik\u00f3w prosektur, s\u0142u\u017cb socjalnych, duchownych, kapelan\u00f3w, grabarzy i przedsi\u0119biorc\u00f3w pogrzebowych, policji i innych. Ma to szereg gro\u017anych konsekwencji spo\u0142ecznych, jak np. eutanazja, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna zleci\u0107 tym kr\u0119gom.<\/p>\n\n\n\n
Dr med. Marek Ko\u015bmicki, zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad genez\u0105 przyzwolenia na eutanazj\u0119 w czasach wsp\u00f3\u0142czesnych, przytoczy\u0142 uwagi lekarza niemieckiego Doernera, kt\u00f3ry uwa\u017ca, \u017ce zalegalizowanie eutanazji w XX w. z\u0142ama\u0142o ostatecznie zachodnioeuropejsk\u0105 tradycj\u0119, opart\u0105 na poszanowaniu indywidualno\u015bci istoty ludzkiej, b\u0119d\u0105c\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 przeszkod\u0105 ku totalnemu wykorzystaniu cz\u0142owieka. Przed uprzemys\u0142owieniem w XVIII w. europejskie spo\u0142ecze\u0144stwa sk\u0142ada\u0142y si\u0119 przewa\u017cnie z uprawiaj\u0105cych rol\u0119 lub rzemios\u0142a wielkich rodzin, kt\u00f3re by\u0142y r\u00f3wnocze\u015bnie gospodarczymi i rzemie\u015blniczymi wsp\u00f3lnotami, dzi\u0119ki czemu mog\u0142y obj\u0105\u0107 opiek\u0105 chorych, inwalid\u00f3w i starszych. Industrializacja w ci\u0105gu 50-100 lat rozbi\u0142a te wielkie rodziny na ma\u0142e, zrelatywizowa\u0142a integruj\u0105c\u0105 funkcj\u0119 religijnych i filozoficznych system\u00f3w, kt\u00f3re ochrania\u0142y inwalid\u00f3w, oraz uwalnia\u0142a coraz konsekwentniej gospodark\u0119 od chorych i niezb\u0119dnych do pracy w interesie wzrostu wydajno\u015bci, tworz\u0105c i finansuj\u0105c dla nich obejmuj\u0105c\u0105 ca\u0142y kraj spo\u0142eczn\u0105 sie\u0107 dom\u00f3w dla starc\u00f3w, szpitali, dom\u00f3w dla sierot, dom\u00f3w pracy, schronisk dla bezdomnych, wi\u0119zie\u0144 i szpitali psychiatrycznych. Utworzenie takiego systemu socjalnego dla gospodarczo nieproduktywnych grup, kt\u00f3re okre\u015blano mianem \u201eegzystencji balastowych\u201d, by\u0142o odpowiedzi\u0105 na to, co w\u00f3wczas i dzisiaj nosi nazw\u0119 \u201ekwestii spo\u0142ecznej\u201d. W miar\u0119 jednak upowszechniania w spo\u0142ecze\u0144stwie post\u0119p\u00f3w nauki zacz\u0119to wspomniane grupy coraz cz\u0119\u015bciej okre\u015bla\u0107 jako chorych i tak te\u017c je traktowa\u0107 z medycznego punktu widzenia. Obiecywano sobie po tym lepsze wyniki i obni\u017ck\u0119 koszt\u00f3w. A w ko\u0144cu XIX w. uznano ich za dziedzicznie obci\u0105\u017conych, za ujemny materia\u0142 rozrodczy i degradowano ich deprecjonuj\u0105cymi terminami, jak: degeneraci, psychopaci, podludzie. Oko\u0142o 1900 r., wed\u0142ug opinii Doernera, proces degradacji obj\u0105\u0142 wszystkie uprzemys\u0142owione spo\u0142ecze\u0144stwa Europy. W Niemczech akceptowano, a nawet witano, jako wyraz biologiczno-dziedzicznej sprawiedliwo\u015bci wyr\u00f3wnawczej fakt, \u017ce w czasie I wojny \u015bwiatowej w niemieckich szpitalach psychiatrycznych zmar\u0142o z g\u0142odu i chor\u00f3b infekcyjnych 70 tysi\u0119cy chorych. Taka jest geneza, wed\u0142ug Doernera, tak przychylnego przyj\u0119cia przez niemieck\u0105 opini\u0119 publiczn\u0105 i elitarne \u015brodowiska intelektualne \u00f3wczesnych Niemiec os\u0142awionej ksi\u0105\u017cki Bindinga i Hoechego, Die Freigabe der Vernichtung lebensunwerten Lebens \/ Wydanie zniszczeniu istot niewartych \u017cycia (Leipzig 1920), a kt\u00f3ra leg\u0142a u podstaw wsp\u00f3\u0142czesnego akceptowania eutanazji nie tylko nazistowskich Niemczech. Argumenty z lat dwudziestych powraca\u0142y w zawoalowanej postaci w Holandii lat siedemdziesi\u0105tych: \u201enie mieli\u015bmy w\u0142asnego nazizmu \u2013 nie musimy mie\u0107 opor\u00f3w w przyjmowaniu eutanazji\u201d \u2013 powracaj\u0105 te\u017c dzisiaj w Stanach Zjednoczonych (kult cz\u0142owieka produkuj\u0105cego i przynosz\u0105cego zysk \u2013 odrzucenie os\u00f3b \u201enieprodukuj\u0105cych\u201d i nieprzynosz\u0105cych zysku, a szczeg\u00f3lnie szybkiego zysku). Wobec dominacji Ameryki we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie b\u0119dzie bardzo istotne, r\u00f3wnie\u017c dla nas, kt\u00f3ra opcja zwyci\u0119\u017cy: poszanowanie indywidualnej osoby ludzkiej \u2013 jakakolwiek ona jest, czy kult si\u0142y, produkcji i szybkiego zysku?<\/p>\n\n\n\n
Prof. \u0141uczak w swoim wyk\u0142adzie powiedzia\u0142, \u017ce pro\u015bba chorego o eutanazj\u0119 jest wyrazem wielkiego nieu\u015bmierzonego cierpienia, cz\u0142owieka pogr\u0105\u017conego w rozpaczy, rozdartego wewn\u0119trznie, jest wo\u0142aniem o wys\u0142uchanie, krzykiem o pomoc. Jest stanem nagl\u0105cym. Nie wolno nam opu\u015bci\u0107 chorego ani zlekcewa\u017cy\u0107 jego pro\u015bby. Chorego nale\u017cy wys\u0142ucha\u0107 z empati\u0105, staraj\u0105c si\u0119 zrozumie\u0107, co jest przyczyn\u0105 zdesperowania. Nie wolno chorego pot\u0119pia\u0107, na si\u0142\u0119 pociesza\u0107 i dawa\u0107 tzw. dobrych rad. Stosunkowo \u0142atwo jest pom\u00f3c, je\u015bli powodem decyzji s\u0105 nieu\u015bmierzone objawy somatyczne, strach przed umieraniem w cierpieniach (jedna z najcz\u0119stszych obaw terminalnie chorych), znacznie trudniej w\u00f3wczas, gdy cierpienie ma pod\u0142o\u017ce egzystencjalne, duchowe, chory odczuwa rozterki moralne, nisko ocenia sw\u00f3j dorobek i rol\u0119 w \u017cyciu, ma poczucie samotno\u015bci i odrzucenia, jest sk\u0142\u00f3cony z Bogiem i lud\u017ami i pe\u0142en \u017calu, gdy nie mo\u017ce znie\u015b\u0107 swojego zniedo\u0142\u0119\u017cnienia i ma poczucie, \u017ce jest niezno\u015bnym ci\u0119\u017carem dla innych i \u017ce to nabrzmia\u0142e cierpieniem \u017cycie nie ma ju\u017c \u017cadnego sensu i nale\u017cy jak najszybciej przerwa\u0107 t\u0119 gehenn\u0119. \u017b\u0105danie eutanazji stanowi zawsze wezwanie dla os\u00f3b bliskich i opiekuj\u0105cego si\u0119 zespo\u0142u, jest powodem ich frustracji i cierpie\u0144, u\u015bwiadamia opiekuj\u0105cemu si\u0119 personelowi bezradno\u015b\u0107, zmusza do refleksji i poszukiwania sposobu zaradzenia z\u0142u i zapewnienia jak najlepszego wsparcia. Si\u0119gamy do swoich wewn\u0119trznych zasob\u00f3w, wzywamy pomocy Bo\u017cej. Pomocne mo\u017ce by\u0107 otwarcie si\u0119 na intymne zwierzenia, sta\u0142a gotowo\u015b\u0107 wsparcia i bycia z chorym, wybranie w\u0142a\u015bciwej osoby i kap\u0142ana, do kt\u00f3rej chory ma zaufanie i w kt\u00f3rej towarzystwie chce przebywa\u0107. Pozostaj\u0105 jednak sytuacje, w kt\u00f3rych jeste\u015bmy ca\u0142kowicie bezradni, i nie udaje si\u0119 zmieni\u0107 przekona\u0144 chorego. W wybranych trudnych przypadkach na pro\u015bb\u0119 chorego wskazane mo\u017ce by\u0107 zastosowanie \u015brodk\u00f3w psychotropowych.<\/p>\n\n\n\n
W holenderskich uczelniach medycznych sposoby u\u015bmierzania b\u00f3lu s\u0105 wyk\u0142adane raczej powierzchownie. Nie ma na to zagadnienie zapotrzebowania. Eutanazja rozwi\u0105zuje problem cz\u0142owieka z przewlek\u0142ym b\u00f3lem. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce w\u015br\u00f3d Holendr\u00f3w w podesz\u0142ym wieku lub przewlekle chorych powsta\u0142o zjawisko \u201eturystyki w strachu przed eutanazj\u0105\u201d. Starsi ludzie opuszczaj\u0105 Holandi\u0119, sw\u00f3j w\u0142asny kraj, a wybieraj\u0105 najcz\u0119\u015bciej kraje s\u0105siedzkie (od niedawna nie b\u0119dzie to ju\u017c Belgia), w\u0142a\u015bnie w obawie przed u\u015bmierceniem. Jest ciekawe, ilu z nich, gdy byli m\u0142odsi i zdrowi, popiera\u0142o eutanazj\u0119. Wtedy ten problem nie dotyczy\u0142 ich osobi\u015bcie, natomiast gdy samemu jest si\u0119 zagro\u017conym, to wtedy ogarnia silny l\u0119k przed \u015bmierci\u0105 \u201ez lito\u015bci\u201d. Tymczasem ci\u0119\u017cko, nieuleczalnie chory cz\u0142owiek powinien by\u0107 otoczony opiek\u0105. Nie mo\u017ce cierpie\u0107 b\u00f3lu ani osamotnienia. Obecna wiedza medyczna pozwala w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w na zniesienie b\u00f3lu jako podstawowej dolegliwo\u015bci \u2013 m\u00f3wi\u0142 o tym prof. Tadeusz Chru\u015bciel, farmakolog kliniczny, w swoim wyk\u0142adzie o \u201eNowoczesnej farmakoterapii b\u00f3lu\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Prof. Teresa Widomska-Czekajska, znany kardiolog z Lublina, wp\u00f3\u0142przewodnicz\u0105ca \u2013 obok prof. Ludwiki Sadowskiej z Wroc\u0142awia \u2013 kolejnej sesji, powiedzia\u0142a w swoim wyst\u0105pieniu, \u017ce medycyna jest zawodem zaufania spo\u0142ecznego, dlatego lekarze powinni mie\u0107 zapewnion\u0105 swobod\u0119 wykonywania swego zawodu zgodnie z nakazem lekarskiego sumienia i lekarskiej etyki. W odniesieniu do eutanazji sumienie i etyka lekarska musi sta\u0107 si\u0119 barier\u0105 przeciw jej wprowadzeniu. Ta etyka, kt\u00f3ra sprawdzi\u0142a si\u0119 w licz\u0105cej wiele wiek\u00f3w historii medycyny, potwierdzana przysi\u0119g\u0105 lekarsk\u0105, oparta jest na szacunku dla \u017cycia ka\u017cdego cz\u0142owieka. Etyka oparta na relatywizmie sytuacyjnym, wkraczaj\u0105ca jako wyraz nowoczesno\u015bci i nowej moralno\u015bci, dopuszczaj\u0105ca do lekarskiej zbrodni zab\u00f3jstwa i szczyc\u0105ca si\u0119 perfidnie dzia\u0142aniem dla \u201edobra ofiary\u201d tej zbrodni, musi zniszczy\u0107 medycyn\u0119 jako zaw\u00f3d zaufania spo\u0142ecznego. Ten proces b\u0119dzie powolny, ale nieodwracalny. Dopuszczenie przez lekarza mo\u017cliwo\u015bci innego dzia\u0142ania ni\u017c ratowanie \u017cycia pacjenta musi spowodowa\u0107 mniejsz\u0105 staranno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 diagnostycznych \u2013 b\u0119d\u0105 one ograniczone do wyselekcjonowanych os\u00f3b \u201ezakwalifikowanych, aby \u017cy\u0107\u201d. Taki los spotka te\u017c wiele dzia\u0142a\u0144 terapeutycznych. Dotychczasowe niezachwiane przekonanie, \u017ce lekarz zrobi wszystko, co w jego mocy, aby chorego ratowa\u0107, \u017ce nie zaniecha niczego, co mog\u0142oby pom\u00f3c, \u017ce nigdy \u015bwiadomie choremu i jego \u017cyciu nie zaszkodzi \u2013 to przekonanie zaniknie. Lekarz-eutanasta przestanie by\u0107 obro\u0144c\u0105 pacjenta, stanie si\u0119 s\u0119dzi\u0105 feruj\u0105cym wyroki: \u201ewarto, aby \u017cy\u0142, czy nie warto\u201d, a dla niekt\u00f3rych stanie si\u0119 katem \u2013 wykonawc\u0105 w\u0142asnych lub cudzych wyrok\u00f3w. Fikcj\u0105 jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 pe\u0142nej kontroli dzia\u0142a\u0144 lekarskich przez pacjenta, a kontrola ta b\u0119dzie nacechowana nieufno\u015bci\u0105, podejrzliwo\u015bci\u0105 i l\u0119kiem \u2013 powiedzia\u0142a prof. Widomska-Czekajska. Je\u015bli zniknie zaufanie do lekarza, zniknie szacunek i uznanie godno\u015bci naszego zawodu, ostatni argument na rzecz medycyny w dobie jej post\u0119puj\u0105cego kryzysu. Nowe prawa ochroni\u0105 pewnie eutanast\u0119 od odpowiedzialno\u015bci formalnej, cywilnej lub karnej. Ale co ochroni sumienie lekarza, co zapewni mu poczucie w\u0142asnej niezb\u0119dno\u015bci dla innych ludzi i dotychczasowe miejsce w spo\u0142ecze\u0144stwie? Dlatego prof. Widomska-Czekajska podkre\u015bla, \u017ce bezwzgl\u0119dna odmowa akceptacji dzia\u0142a\u0144 eutanastycznych to nie tylko walka o \u017cycie pacjent\u00f3w, to walka o godne \u017cycie lekarzy, o ca\u0142\u0105 godno\u015b\u0107 medycyny.<\/p>\n\n\n\n
Nieprzypadkowo w programie Konferencji znalaz\u0142 si\u0119 temat wsp\u00f3\u0142pracy lekarza z pacjentem, kt\u00f3ry przedstawi\u0142 dr med. Maciej Cymerys, internista z Poznania. Najcz\u0119stszym motywem pro\u015bby o eutanazj\u0119 jest b\u00f3l \u2013 nie zawsze jednak pami\u0119tamy, \u017ce b\u00f3l mo\u017ce by\u0107 zar\u00f3wno fizyczny, jak i duchowy. W dobie rozwoju farmakoterapii, gdy istniej\u0105 skuteczne \u015brodki analgetyczne, likwidacja b\u00f3lu fizycznego nie powinna nastr\u0119cza\u0107 wielu k\u0142opot\u00f3w \u2013 o czym m\u00f3wi\u0142 prof. Chru\u015bciel. Musimy jednak by\u0107 pewni, \u017ce zalecane przez lekarzy \u015brodki przeciwb\u00f3lowe s\u0105 nale\u017cycie dawkowane. Lekarz musi upewni\u0107 si\u0119, czy nie wyst\u0119puje kt\u00f3ry\u015b z powod\u00f3w utrudniaj\u0105cych wsp\u00f3\u0142prac\u0119. Gorzej z b\u00f3lem duchowym, na kt\u00f3ry nie ma lekarstwa farmakologicznego \u2013 tutaj jedynym lekarstwem jest drugi cz\u0142owiek. Ludzie starsi choruj\u0105cy na schorzenia przewlek\u0142e m\u00f3wi\u0105 nieraz: \u201ewola\u0142bym umrze\u0107\u201d, motywuj\u0105c to tym, i\u017c nie chc\u0105 by\u0107 d\u0142u\u017cej ci\u0119\u017carem dla najbli\u017cszych. I w\u0142a\u015bnie rodzina w ogromnej wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w powinna by\u0107 wsparciem dla ci\u0119\u017cko chorego starszego cz\u0142owieka. Naturalne ludzkie reakcje w takiej sytuacji to obawa o \u017cycie najbli\u017cszego, nadzieja, gor\u0105ce pragnienie, by jak najd\u0142u\u017cej pozosta\u0142 przy \u017cyciu. Zwolennicy eutanazji pr\u00f3buj\u0105 zrzuci\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 odpowiedzialno\u015bci na barki najbli\u017cszej rodziny, w\u0142\u0105czaj\u0105c j\u0105 w decyzj\u0119 o skr\u00f3ceniu \u017cycia chorego. Jest to niebezpieczne zjawisko, mog\u0105ce odbi\u0107 si\u0119 na kondycji instytucji rodziny. S\u0105 ju\u017c doniesienia, \u017ce w zwi\u0105zku z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 eutanazji starszych ludzi opanowuje l\u0119k przed w\u0142asn\u0105 rodzin\u0105. Dr Cymerys zwraca uwag\u0119, \u017ce lekarze powinni zwr\u00f3ci\u0107 wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119 na problem w\u0142a\u015bciwej komunikacji z osob\u0105 chor\u0105, szczeg\u00f3lnie, gdy mamy do czynienia z osob\u0105 w wieku podesz\u0142ym, choruj\u0105c\u0105 na schorzenia przewlek\u0142e. Zaniechanie dialogu z chorym mo\u017ce skutkowa\u0107 nieprzestrzeganiem zalece\u0144 lekarskich, co w znaczny spos\u00f3b utrudni osi\u0105gni\u0119cie sukcesu terapeutycznego. Najistotniejsz\u0105 metod\u0105 poprawy wsp\u00f3\u0142pracy z chorym w wieku podesz\u0142ym jest w\u0142\u0105czenie rodziny chorego w proces kontrolowania zalece\u0144 lekarskich.<\/p>\n\n\n\n
O nieporozumieniach wok\u00f3\u0142 poj\u0119cia eutanazji \u2013 m\u00f3wi\u0142a dr Anna Gr\u0119ziak, anestezjolog z Warszawy. Ostatnim wyk\u0142adowc\u0105 Konferencji by\u0142 ks. prof. Wojciech Bo\u0142oz z Uniwersytetu Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego w Warszawie. Powiedzia\u0142, \u017ce ka\u017cdy cz\u0142owiek ma prawo do ludzkiej, czyli naturalnej i godnej \u015bmierci. \u015amier\u0107 jest ostatnim \u017cyciowym zadaniem cz\u0142owieka i z tego zadania nikt nie mo\u017ce go zwolni\u0107. Mo\u017cna jednak, a nawet trzeba, pom\u00f3c cz\u0142owiekowi w jego wype\u0142nieniu, aby zadanie to zosta\u0142o wykonane w spos\u00f3b ludzki, a nie poprzez ucieczk\u0119. Pomoc ta mo\u017ce przyjmowa\u0107 r\u00f3\u017cne formy. Najwa\u017cniejsz\u0105 z nich jest opieka. Trzeba jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce obok specjalistycznej opieki medycznej i piel\u0119gnacyjnej wielkie znaczenie ma szacunek dla chorego i postawa \u017cyczliwo\u015bci wobec niego. Wa\u017cna jest te\u017c niesiona mu pomoc w odnajdywaniu odpowiedzi na pytania dotycz\u0105ce sensu \u017cycia. Znalezienie i przyj\u0119cie odpowiedzi na nie pomo\u017ce choremu uwolni\u0107 si\u0119 od l\u0119ku przed \u015bmierci\u0105. Ksi\u0105dz Bo\u0142oz propaguje nast\u0119puj\u0105ce Prawa Cz\u0142owieka Umieraj\u0105cego: 1. Prawo do traktowania nale\u017cnego osobie a\u017c do \u015bmierci; 2. Prawo do informacji o w\u0142asnym stanie i udzia\u0142u w podejmowaniu decyzji; 3. Prawo do ulgi w b\u00f3lu fizycznym i cierpieniu; 4. Prawo do wolno\u015bci od terapii przed\u0142u\u017caj\u0105cych proces umierania; 5. Prawo do pomocy psychologicznej i wsparcia duchowego, zgodnie ze swoim \u015bwiatopogl\u0105dem; 6. Prawo do kontaktu z rodzin\u0105 i swoim \u015brodowiskiem, aby nie umiera\u0107 w samotno\u015bci; 7. Prawo do wyra\u017cania swoich uczu\u0107 na temat \u015bmierci; 8. Prawo do naturalnej i godnej \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n
W podsumowaniu obrad IV Konferencji KSLP stwierdzono, \u017ce najprostsz\u0105 odpowiedzi\u0105 na propozycje stosowania eutanazji jest zaakceptowanie naturalnej \u015bmierci, je\u017celi z punktu wiedzy medycznej, kt\u00f3r\u0105 dysponujemy, mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce nadejdzie ona nieuchronnie. Dobr\u0105 ilustracj\u0105 chrze\u015bcija\u0144skiego akceptowania \u015bmierci jest ma\u0142o znana Modlitwa wieczorna, kt\u00f3ra warta jest szerszego rozpropagowania:<\/p>\n\n\n\n
…Oto jestem, Panie. Dzie\u0144 m\u00f3j ma si\u0119 ju\u017c ku ko\u0144cowi. Je\u017celi zrobi\u0142em dzi\u015b co\u015b dobrego, dzi\u0119ki Ci za to, Panie. Je\u017celi zgrzeszy\u0142em, Twoja mi\u0142o\u015b\u0107 niech przebaczy mi moj\u0105 ci\u0105gle powtarzaj\u0105c\u0105 si\u0119 s\u0142abo\u015b\u0107. W tej ciszy nocnej, w kt\u00f3rej wyczuwam Ciebie – my\u015bl\u0119 o innej nocy, o tej, kt\u00f3ra nadejdzie, gdy oczy moje po raz ostatni ujrz\u0105 \u015bwiat\u0142o ziemi. \u015amier\u0107 nadejdzie tak samo, jak nadchodzi noc. Tak jak ona nieunikniona, tak jak ona g\u0142\u0119boka. Spraw, by by\u0142a najpi\u0119kniejsz\u0105 z mych nocy. Zasypiaj\u0105c dzisiejszego wieczora, ofiarowuj\u0119 Ci dusz\u0119 moj\u0105 tak, jakby to by\u0142a godzina mej \u015bmierci. Ojcze, przyjmij mnie. Spraw, bym zasypiaj\u0105c spokojnie, nauczy\u0142 si\u0119 umiera\u0107… <\/p>\n\n\n\n
Marek Ko\u015bmicki<\/p>\n\n\n\n
NPW 7-8, 2002<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W dniu 25 maja 2002 r. w Auli Papieskiej Jana Paw\u0142a II na Jasnej G\u00f3rze w Cz\u0119stochowie odby\u0142a si\u0119 IV Krajowa Konferencja Katolickiego Stowarzyszenia Lekarzy Polskich (KSLP) na temat: „LEKARZE O EUTANAZJI”. Honorowy Patronat obj\u0119li: Jego Eminencja Ks. J\u00f3zef Kardyna\u0142 Glemp, Prymas Polski oraz Dr Konstanty Radziwi\u0142\u0142, Prezes Naczelnej Rady Lekarskiej. Eutanazja, czyli tzw. dobra […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"default","ast-site-content-layout":"","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"default","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-1426","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-eutanacja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1426","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1426"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1426\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1427,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1426\/revisions\/1427"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1426"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1426"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1426"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}