{"id":1481,"date":"2021-10-03T07:53:31","date_gmt":"2021-10-03T07:53:31","guid":{"rendered":"http:\/\/dsz.katowice.pl\/?p=1481"},"modified":"2021-10-03T07:53:32","modified_gmt":"2021-10-03T07:53:32","slug":"sumienie-w-praktyce-lekarskiej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/?p=1481","title":{"rendered":"Sumienie w praktyce lekarskiej"},"content":{"rendered":"\n

Sumienie w praktyce lekarskiej<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Poniewa\u017c sumienie nale\u017cy do kategorii poj\u0119\u0107 etycznych, przedmiotem dyskusji b\u0119d\u0105 rozwa\u017cania na temat zespo\u0142u przekona\u0144 etycznych og\u00f3\u0142u lekarzy zaanga\u017cowanych na co dzie\u0144 w prac\u0119 zawodow\u0105. Innymi s\u0142owy ? rozwa\u017cania na temat istnienia i funkcjonowania zjawiska, zwanego etyk\u0105 lekarsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Zaw\u00f3d lekarza to najog\u00f3lniej rzecz ujmuj\u0105c leczenie, zapobieganie chorobom, propagowanie profilaktyki zdrowotnej i higieny, prowadzenie bada\u0144 i nauczanie medycyny. Wszystkie wymienione aspekty dzia\u0142alno\u015bci zawodowej lekarza poddawane s\u0105 nieustannemu os\u0105dowi jego sumienia. Sumienia rozumianego jako zdolno\u015b\u0107 do moralnej oceny w\u0142asnych czyn\u00f3w. Ka\u017cdego dnia z racji wykonywanego zawodu lekarz podejmuje decyzje, kt\u00f3re z samej swojej istoty s\u0105 decyzjami moralnymi, etycznymi, odnosz\u0105cymi si\u0119 do fundamentalnego problemu lekarskiego powo\u0142ania ? oceny tego, co jest dobre dla chorego, i odr\u00f3\u017cnienie od tego wszystkiego, co jest dla niego niekorzystne lub nieprzydatne. Decyzje lekarza w takich sprawach mieszcz\u0105 si\u0119 w obszarze etyki normatywnej, okre\u015blaj\u0105cej zestaw norm i ocen uznanych za w\u0142a\u015bciwe i niezb\u0119dne, lub odwrotnie, mieszcz\u0105ce si\u0119 w sferze zakaz\u00f3w i zastrze\u017ce\u0144, kt\u00f3rych przekroczenie jest okre\u015blane jako post\u0119powanie niew\u0142a\u015bciwe. Literatura dotycz\u0105ca zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z problematyk\u0105 sumienia jest nie tylko bogata, ale, co wa\u017cniejsze, swoje pogl\u0105dy i opinie w tych sprawach przedstawiali najwybitniejsi etycy, filozofowie, lekarze i teolodzy, w\u015br\u00f3d nich najwi\u0119ksze autorytety moralne naszych czas\u00f3w ? dw\u00f3ch papie\u017cy Jan Pawe\u0142 II i Benedykt XVI. Warto podkre\u015bli\u0107 znacz\u0105cy wk\u0142ad wniesiony do rozwa\u017ca\u0144 nad istot\u0105 i kszta\u0142towaniem si\u0119 sumienia przez autor\u00f3w polskich, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych poczesne miejsce zajmuj\u0105 opracowania, eseje, ksi\u0105\u017cki, artyku\u0142y Andrzeja Zolla, Eweliny Zieli\u0144skiej, Alicji Grze\u015bkowiak, Romana Pi\u0119kosia, abp. Z. Zimowskiego, Romana Soba\u0144skiego, Tadeusza Biesiagi, Zbigniewa Szawarskiego, Stanis\u0142awa Warzyszaka, Stanis\u0142awa Olejnika.<\/p>\n\n\n\n

Omawianie problem\u00f3w zwi\u0105zanych z kszta\u0142towaniem i dzia\u0142aniem sumienia nale\u017cy rozpocz\u0105\u0107 od okre\u015blenia zasad moralnych, b\u0119d\u0105cych podstaw\u0105 i punktem odniesienia w dyskusji na jego temat. Jest to niezb\u0119dne, poniewa\u017c tematyka sumienia jest niezmiernie skomplikowana, wielow\u0105tkowa i interpretacyjnie niejednoznaczna. Szczeg\u00f3lnie gdy do rozwa\u017ca\u0144 w\u0142\u0105czy\u0107 problemy kszta\u0142towania sumienia wed\u0142ug kryteri\u00f3w i regu\u0142 innych ni\u017c przyj\u0119te w europejskiej cywilizacji i kulturze. Mo\u017ce si\u0119 w\u00f3wczas zdarzy\u0107, i\u017c to inaczej ukszta\u0142towane sumienie b\u0119dzie formu\u0142owa\u0107 oceny etyczne i wynikaj\u0105ce z nich sposoby dzia\u0142ania oparte na zasadach moralnych zgo\u0142a odmiennych od naszych.<\/p>\n\n\n\n

Bior\u0105c to pod uwag\u0119, pragn\u0119 zaznaczy\u0107, i\u017c moje pogl\u0105dy na sprawy sumienia opieraj\u0105 si\u0119 na zasadach tzw. etyki humanistycznej, przyjmowanych i interpretowanych z perspektywy chrze\u015bcija\u0144skiej. Zgodnie z nimi cz\u0142owiek, stworzony ?na obraz i podobie\u0144stwo Boga?, jest istot\u0105 cielesno-duchow\u0105, kt\u00f3ra jako jedyna w\u015br\u00f3d istot \u017cyj\u0105cych zosta\u0142a obdarzona przez Stw\u00f3rc\u0119 rozumem oraz wolno\u015bci\u0105 wyboru i decyzji. Przy podejmowaniu decyzji i dokonywaniu wybor\u00f3w zasadnicz\u0105 rol\u0119 odgrywa rozum ludzki, kt\u00f3ry jest czynnikiem poznawczym, pozwalaj\u0105cym na odkrywanie sensu i obrazu otaczaj\u0105cej nas rzeczywisto\u015bci zar\u00f3wno w przesz\u0142o\u015bci, w tera\u017aniejszo\u015bci i w przysz\u0142o\u015bci, jest czynnikiem, kt\u00f3ry mo\u017ce przewidywa\u0107, a nawet tworzy\u0107 now\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Cz\u0142owiek mo\u017ce i potrafi w zgodzie ze swoj\u0105 wol\u0105 podejmowa\u0107 okre\u015blone decyzje lub powstrzymywa\u0107 si\u0119 od nich, mo\u017ce wybiera\u0107 w\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych mo\u017cliwo\u015bci i dr\u00f3g dzia\u0142ania, za\u015b oceny podejmowanych wybor\u00f3w i decyzji dokonuje ludzkie sumienie.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki swej wolno\u015bci wewn\u0119trznej, gwarantowanej posiadaniem rozumu, cz\u0142owiek g\u00f3ruje nad ca\u0142ym \u015bwiatem istot \u017cyj\u0105cych. T\u0119 wyj\u0105tkow\u0105 pozycj\u0119 cz\u0142owieka wyra\u017ca poj\u0119cie godno\u015bci. Ka\u017cdemu cz\u0142owiekowi, niezale\u017cnie od rasy, p\u0142ci, wieku, poziomu rozwoju, przys\u0142uguje godno\u015b\u0107, godno\u015b\u0107 osoby ludzkiej.<\/p>\n\n\n\n

Uznanie godno\u015bci osoby ludzkiej stanowi fundament za\u0142o\u017ce\u0144 etyki humanistycznej, z kt\u00f3rego wywodz\u0105 si\u0119 i na kt\u00f3rym opieraj\u0105 si\u0119 oceny i normy natury moralnej. Te normy, od filozof\u00f3w greckich z V wieku przed Chrystusem pocz\u0105wszy, usi\u0142owano formu\u0142owa\u0107, opisa\u0107, przez odwo\u0142anie si\u0119 mi\u0119dzy innymi do struktury ontycznej cz\u0142owieka, czyli do natury ludzkiej, do natury istoty rozumnej. Uznano, \u017ce cz\u0142owiecze\u0144stwo, okre\u015blane jako rozumna, wolna, cielesno-duchowa natura osobowa, zawiera w sobie okre\u015blone prawa, czyli uprawnienia i wymagania moralne.<\/p>\n\n\n\n

Te prawa, wynikaj\u0105ce z natury ludzkiej, nazywa si\u0119 prawami naturalnymi lub prawami dotycz\u0105cymi natury osobowej (S. Olejnik).<\/p>\n\n\n\n

Prawa naturalne maj\u0105 cech\u0119 powszechno\u015bci, niezmienno\u015bci, uniwersalno\u015bci i niezbywalno\u015bci. ?S\u0105 dost\u0119pne poznaniu wszystkich i wszystkich obowi\u0105zuj\u0105. S\u0105 one niezmienne w swych za\u0142o\u017ceniach og\u00f3lnych, niezale\u017cne od okoliczno\u015bci i sytuacji. Prawa te przys\u0142uguj\u0105 ka\u017cdemu cz\u0142owiekowi jako osobie od pocz\u0105tku do ko\u0144ca \u017cycia. Nie pochodz\u0105 z \u017cadnego nadania, ani ustanowienia, ani umowy. Swoje korzenie maj\u0105 w samym byciu ludzkim, w naturze cz\u0142owieka. Nikt ich nie mo\u017ce si\u0119 pozby\u0107 ani by\u0107 ich pozbawionym ? s\u0105 niezbywalne?.<\/p>\n\n\n\n

Przyjmuj\u0105c te zasady z perspektywy chrze\u015bcija\u0144skiej, nale\u017cy doda\u0107 i\u017c sens i cel ludzkiego \u017cycia nie zamyka si\u0119 jedynie w ramach egzystencji ziemskiej, ale jest tylko drog\u0105 do pe\u0142ni \u017cycia w wymiarach pozadoczesnych. Do osi\u0105gni\u0119cia \u017cycia wiecznego nie jest koniecznym warunkiem doskona\u0142o\u015b\u0107 czy cho\u0107by wydolno\u015b\u0107 fizyczna i psychiczna cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n

Okre\u015blenia sumienie u\u017cywamy w r\u00f3\u017cnych sytuacjach \u017cyciowych stosunkowo cz\u0119sto, przy czym wyst\u0119puje ono zwykle w roli arbitra oceniaj\u0105cego post\u0119powanie lub charakteryzuj\u0105cego opisywan\u0105 jednostk\u0119, np. gryzie go sumienie, ma nieczyste sumienie, sumienia nie oszukasz, potw\u00f3r bez sumienia, sumienie mi nie pozwala, sumienie mi podpowiada, ty \u0142otrze bez sumienia, gdzie masz sumienie, wyrzuty sumienia, rachunek sumienia, sumiennie wykona\u0142 swoj\u0105 prac\u0119. Okre\u015blenia te, przyj\u0119te zwyczajowo jako wyraz do\u015bwiadcze\u0144 kolejnych pokole\u0144 rodu cz\u0142owieczego, dobrze odpowiadaj\u0105 definicjom sumienia podawanym w opracowaniach naukowych.<\/p>\n\n\n\n

Sumienie mo\u017cna najpro\u015bciej zdefiniowa\u0107 jako ?zdolno\u015b\u0107 do moralnej oceny w\u0142asnych czyn\u00f3w?. Konstytucja duszpasterska o Ko\u015bciele Gaudium et Spes<\/em> (nr 16), okre\u015bla sumienie nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n\n\n\n

?W g\u0142osie sumienia cz\u0142owiek odkrywa prawo, kt\u00f3rego sam sobie nie nak\u0142ada, lecz kt\u00f3remu winien by\u0107 pos\u0142uszny i kt\u00f3rego g\u0142os wzywaj\u0105cy go zawsze tam, gdzie potrzeba, do mi\u0142owania i czynienia dobra, a unikania z\u0142a, rozbrzmiewa w sercu nakazem: czy\u0144 to, tamtego unikaj. Cz\u0142owiek bowiem ma w swym sercu wypisane przez Boga prawo, wobec kt\u00f3rego pos\u0142usze\u0144stwo stanowi o jego godno\u015bci i wed\u0142ug kt\u00f3rego b\u0119dzie s\u0105dzony. Sumienie jest najtajniejszym o\u015brodkiem i sanktuarium cz\u0142owieka, gdzie przebywa on sam z Bogiem, kt\u00f3rego g\u0142os w jego wn\u0119trzu rozbrzmiewa?.<\/p>\n\n\n\n

Nauk\u0119 Soboru Watyka\u0144skiego II o godno\u015bci i normatywnym charakterze sumienia przypomina i szerzej rozwija Jan Pawe\u0142 II w encyklice Veritatis splendor<\/em> (Blask Prawdy) z pa\u017adziernika 1993 roku. Ukazuje przy tym, \u017ce sumieniu nie mo\u017cna przypisa\u0107 absolutnej autonomii, czyli nie mo\u017cna w nim widzie\u0107 ostatecznej normy dobra i z\u0142a moralnego. Os\u0105d sumienia trzeba podda\u0107 autorytetowi prawdy ? zasadom moralno\u015bci obiektywnej i uniwersalnej opartej na prawie Bo\u017cym.<\/p>\n\n\n\n

Jan Pawe\u0142 II stwierdza we wspomnianej encyklice, \u017ce sumienie mo\u017cna i nale\u017cy kszta\u0142towa\u0107 w prawdzie, czyli w prawdziwym rozpoznawaniu dobra i z\u0142a moralnego?.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna z tego wysnu\u0107 wniosek, i\u017c zdolno\u015b\u0107 rozr\u00f3\u017cniania dobrego i z\u0142ego jest wprawdzie warunkiem koniecznym do ukszta\u0142towania sumienia jako stra\u017cnika ludzkiego dzia\u0142ania, jednak\u017ce dla w\u0142a\u015bciwej oceny czyn\u00f3w sumienie, aby nie by\u0107 w b\u0142\u0119dzie, musi w swoich s\u0105dach opiera\u0107 si\u0119 na niezmiennych, uniwersalnych normach prawa naturalnego, prawa boskiego, opisuj\u0105cego w spos\u00f3b kategoryczny to, co dobre, i to, co z\u0142e. Dekalog, wykuty w kamiennych tablicach, przekazanych Moj\u017ceszowi jako pomoc Stw\u00f3rcy dla b\u0142\u0105dz\u0105cego po manowcach sumienia i pustyni narodu wybranego, sta\u0142 si\u0119 najwa\u017cniejszym kodeksem tego prawa, prawa, na kt\u00f3rym zbudowano europejsk\u0105 cywilizacj\u0119 judeochrze\u015bcija\u0144sk\u0105, cywilizacj\u0119, w kt\u00f3rej punktem odniesienia dla wszystkich ludzkich dzia\u0142a\u0144 by\u0142 i jest B\u00f3g oraz ustanowione przez Niego prawa.<\/p>\n\n\n\n

Ukszta\u0142towane na takim prawie ludzkie sumienie dzia\u0142a w taki spos\u00f3b, i\u017c nie tylko potrafimy zdefiniowa\u0107 z\u0142o, ale otrzymujemy tak\u017ce wewn\u0119trzny nakaz sprzeciwu wobec niego. Sprzeciw wobec z\u0142a staje si\u0119 jednocze\u015bnie impulsem, imperatywem czynienia dobra.<\/p>\n\n\n\n

W tym miejscu nale\u017cy postawi\u0107 pytanie: od kt\u00f3rego momentu \u017cycia ludzkiego zaczyna si\u0119 kszta\u0142towanie sumie\u0144 i jak przebiega ten proces w poszczeg\u00f3lnych fazach i okresach \u017cycia cz\u0142owieka?<\/p>\n\n\n\n

Zgodnie z prawem boskim \u017cycie ludzkie zaczyna si\u0119 od naturalnego pocz\u0119cia w \u0142onie matki. Intensywny, harmonijny podzia\u0142 kom\u00f3rek ludzkiego zarodka zachodzi w \u015bcis\u0142ym, chcia\u0142oby si\u0119 powiedzie\u0107, absolutnie integralnym zwi\u0105zku z procesami \u017cyciowymi \u017cywiciela, czyli matki. Od stanu zdrowia fizycznego i psychicznego, innymi s\u0142owy od zasob\u00f3w i rodzaj\u00f3w substancji buduj\u0105cych ludzki zarodek, a wytwarzanych przez matk\u0119, zale\u017cy rozw\u00f3j psychofizyczny pocz\u0119tego i jeszcze nienarodzonego dziecka. Ka\u017cde zaburzenie w organizmie matki odbija si\u0119 natychmiast i nieuchronnie na sk\u0142adzie chemicznym, jako\u015bci i doborze wytwarzanych i niezb\u0119dnych do rozwoju bia\u0142ek, w\u0119glowodan\u00f3w i t\u0142uszczy, hormon\u00f3w, neuroprzeka\u017anik\u00f3w itp. Ka\u017cda k\u0142\u00f3tnia, awantura, stres, strach, rozpacz, nienawi\u015b\u0107, a z drugiej strony mi\u0142o\u015b\u0107 wzajemna rodzic\u00f3w, spok\u00f3j i zgoda, poprzez jako\u015b\u0107 i dob\u00f3r dop\u0142ywaj\u0105cych do nienarodzonego dziecka bod\u017ac\u00f3w i substancji (np. r\u00f3\u017cnego rodzaju endorfin) powoduj\u0105 okre\u015blone nast\u0119pstwa rozwojowe i skutki, ujawniaj\u0105ce si\u0119 p\u00f3\u017aniej w ci\u0105gu \u017cycia pozap\u0142odowego. Nale\u017cy z ca\u0142\u0105 moc\u0105 podkre\u015bli\u0107, i\u017c wp\u0142yw, jaki wywiera na stan dziecka zachowanie, kondycja fizyczna i psychiczna matki, jest najwi\u0119kszy w\u0142a\u015bnie w okresie \u017cycia p\u0142odowego i w pierwszych trzech, a wed\u0142ug innych badaczy w pierwszych pi\u0119\u0107 latach \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

Ten wp\u0142yw jest fundamentem sposobu my\u015blenia i dzia\u0142ania cz\u0142owieka w ci\u0105gu p\u00f3\u017aniejszego, najd\u0142u\u017cszego nawet \u017cycia. Dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce wtedy w\u0142a\u015bnie, we wczesnym okresie rozwoju, do naszej \u015bwiadomo\u015bci trafiaj\u0105, zostaj\u0105 wbite niby piecz\u0119ci\u0105 lakow\u0105, prawdy i zasady prawa naturalnego, zostaj\u0105 wbite s\u0142owami matki, ojca, najbli\u017cszych, wobec kt\u00f3rych dziecko ? cz\u0142owiek \u017cywi uczucia bezgranicznego zaufania. Ich s\u0142owa, pouczenia i rady s\u0105 przyjmowane jako absolutny pewnik, jako kanon, jako warto\u015b\u0107 najwy\u017csza i niepodwa\u017calna. I to wtedy w\u0142a\u015bnie, w czasie \u017cycia p\u0142odowego i w pierwszych latach po urodzeniu tworzy si\u0119 niezwykle trwa\u0142a konstrukcja ludzkiej osobowo\u015bci, to w\u0142a\u015bnie wtedy rozpoczyna si\u0119 proces kszta\u0142towania ludzkiego sumienia, kt\u00f3ry ? je\u015bli ma przebiega\u0107 w\u0142a\u015bciwie ? wymaga mi\u0142o\u015bci, ciep\u0142a i akceptacji. Taki klimat, tak\u0105 atmosfer\u0119 mo\u017ce zapewni\u0107 rozwijaj\u0105cemu si\u0119 dziecku jedynie prawdziwa, kochaj\u0105ca si\u0119 rodzina, rozumiana jako zwi\u0105zek kobiety i m\u0119\u017cczyzny. Brak w\u0142a\u015bciwych, ustawowych uregulowa\u0144 prawnych chroni\u0105cych rodzin\u0119, brak lub niewystarczaj\u0105ca liczba prorodzinnych dzia\u0142a\u0144 pa\u0144stwa w oczywisty spos\u00f3b musi doprowadza\u0107 i cz\u0119sto doprowadza do powstawania rozmaitych patologii spo\u0142ecznych, rozwijaj\u0105cych si\u0119 na pod\u0142o\u017cu wadliwego kszta\u0142towania sumienia we wczesnym okresie \u017cycia ludzkiego. Zdaniem Francisa S. Collinsa, dyrektora mi\u0119dzynarodowego zespo\u0142u realizuj\u0105cego Projekt Poznania Ludzkiego Genomu, czynniki, kt\u00f3re oddzia\u0142owuj\u0105 na dziecko w pierwszych latach jego \u017cycia, obok genetycznych w decyduj\u0105cy spos\u00f3b wp\u0142ywaj\u0105 na przysz\u0142e post\u0119powanie i losy cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n

W p\u00f3\u017aniejszych latach \u017cycia wp\u0142yw na kszta\u0142towanie si\u0119 postaw cz\u0142owieka zaczynaj\u0105 wywiera\u0107 tak\u017ce inne osoby i instytucje \u2013 nazwa\u0142bym je autorytetami drugiego rzutu.<\/p>\n\n\n\n

Koledzy z podw\u00f3rka, z klasy , pani nauczycielka, r\u00f3\u017cni wujkowie i ciocie. W obecnych czasach ogromn\u0105 rol\u0119 na tym polu odgrywaj\u0105 \u015brodki masowego przekazu, szczeg\u00f3lnie telewizja, radio i internet. Warto podkre\u015bli\u0107 charakterystyczne cechy tego wp\u0142ywu. Ot\u00f3\u017c kolejne autorytety zostaj\u0105 dos\u0142ownie wymazywane przez nowe, mocniejsze, wp\u0142ywaj\u0105ce bardziej sugestywnie na umys\u0142, na wyobra\u017ani\u0119. Autorytetem staje si\u0119 ten lub to, co w danej chwili wywar\u0142o najwi\u0119kszy wp\u0142yw na poddanego takim dzia\u0142aniom cz\u0142owieka. Skutkiem tego jest w wielu wypadkach pleni\u0105ce si\u0119 z\u0142o, porzucanie obowi\u0105zuj\u0105cych kiedy\u015b norm moralnych, bezprawie. A gdzie jest wtedy sumienie? Wydaje si\u0119, \u017ce mo\u017cna tu rozpatrywa\u0107 co najmniej dwie mo\u017cliwo\u015bci. Pierwsza to ta, kt\u00f3ra dotyczy cz\u0142owieka posiadaj\u0105cego ju\u017c wcze\u015bniej utrwalone i zakodowane zasady nakazuj\u0105ce odrzuca\u0107 z\u0142o i czyni\u0107 dobro. Zdarza si\u0119, i\u017c cz\u0142owiek ten postanawia z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w zasady te odrzuci\u0107, wymaza\u0107. Ale odrzuci\u0107, wymaza\u0107 do ko\u0144ca utrwalonych we wczesnym okresie \u017cycia zasad i warto\u015bci etycznych nie udaje si\u0119 nigdy lub prawie nigdy.<\/p>\n\n\n\n

Ludzie ci maj\u0105 do ko\u0144ca \u015bwiadomo\u015b\u0107 czynienia z\u0142a, a przypomina im o tym nieustannie ich cho\u0107by najbardziej zmaltretowane sumienie ? przypomina o tym do ko\u0144ca. Zdarza\u0142o si\u0119 niejednokrotnie, \u017ce ci ludzie wracali na drog\u0119 prawdy, dobra, przyzwoito\u015bci. Albo nie wracali. Najbardziej przejmuj\u0105cym, sugestywnym obrazem takiej sytuacji jest opisana u Ewangelisty \u015bw. \u0141ukasza opowie\u015b\u0107 o dobrym \u0142otrze. Cytuj\u0119: ?Wtedy jeden z zawieszonych z\u0142oczy\u0144c\u00f3w ur\u0105ga\u0142 mu m\u00f3wi\u0105c \u2013 czy ty jeste\u015b Chrystusem, ratuj siebie i nas, drugi natomiast, odezwawszy si\u0119, zgromi\u0142 tamtego tymi s\u0142owy: czy ty si\u0119 Boga nie boisz, cho\u0107 taki sam wyrok ci\u0105\u017cy na tobie, na nas co prawda sprawiedliwie, gdy\u017c s\u0142uszn\u0105 ponosimy kar\u0119 za to, co uczynili\u015bmy, ten za\u015b nic z\u0142ego nie uczyni\u0142 i rzek\u0142: Jezu, wspomnij na mnie, gdy wejdziesz do kr\u00f3lestwa swego. I rzek\u0142 mu Jezus: zaprawd\u0119 powiadam ci, dzi\u015b b\u0119dziesz ze mn\u0105 w niebie?.<\/p>\n\n\n\n

Druga mo\u017cliwo\u015b\u0107 jest taka ? u cz\u0142owieka nie dosz\u0142o albo dosz\u0142o w niewystarczaj\u0105cym stopniu do ukszta\u0142towania elementarnych zasad moralnych. Najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0105 takiego stanu rzeczy jest deficyt mi\u0142o\u015bci matczynej, rodzicielskiej, poczucia braku akceptacji, czyli braku tych element\u00f3w wychowania, kt\u00f3re w decyduj\u0105cy spos\u00f3b wp\u0142ywaj\u0105 na kszta\u0142towanie si\u0119 sumienia. Mo\u017ce si\u0119 to zdarzy\u0107 w sytuacji kiedy w tej samej rodzinie przekazywane s\u0105 dziecku sprzeczne zalecenia i zasady moralne, np. gdy rodzice pochodz\u0105 z r\u00f3\u017cnych warstw spo\u0142ecznych, kr\u0119g\u00f3w i tradycji kulturowych i nie ma mi\u0119dzy nimi porozumienia co do jedno\u015bci przekazanych czy przekazywanych dziecku poj\u0119\u0107 moralnych, etycznych.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c rozwa\u017ca\u0107 przypadki, w kt\u00f3rych posiadana przez cz\u0142owieka zdolno\u015b\u0107 do rozr\u00f3\u017cniania dobra i z\u0142a nie zosta\u0142a nigdy wykorzystana. Dzieje si\u0119 tak wtedy, kiedy w procesie wychowawczym, szczeg\u00f3lnie w jego wczesnym okresie, nie dosz\u0142o do utrwalenia w umy\u015ble cz\u0142owieka nakaz\u00f3w i zakaz\u00f3w prawa naturalnego, prawa boskiego. Lansowane wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie ideologie i pogl\u0105dy, twierdz\u0105ce, i\u017c nie ma samodzielnego obiektywnego dobra i prawdy, \u017ce wszystko jest wzgl\u0119dne, \u017ce wszystko zale\u017cy od punktu widzenia jednostki i sytuacji, w istotny spos\u00f3b sprzyjaj\u0105 rozwojowi tego typu postaw. Je\u015bli tak\u0105 postaw\u0119 etyczn\u0105 maj\u0105 rodzice, to tak\u0105 przekazuj\u0105 swojemu potomstwu. Efekt jest taki, \u017ce cz\u0142owiek pope\u0142niaj\u0105cy przest\u0119pstwo, a nawet zbrodni\u0119 mo\u017ce nie zdawa\u0107 sobie sprawy, i\u017c czyn, kt\u00f3rego si\u0119 dopuszcza, jest z\u0142y, on po prostu o tym nie wie. M\u00f3wimy o takich ludziach, \u017ce s\u0105 lud\u017ami bez sumienia, i jest to prawda. Przyk\u0142adem niech b\u0119dzie sytuacja, w kt\u00f3rej dw\u00f3ch m\u0142odych ch\u0142opc\u00f3w wyrzuci\u0142o z p\u0119dz\u0105cego poci\u0105gu dziewczyn\u0119 tylko dlatego, \u017ce chcieli zobaczy\u0107, jak to jest.<\/p>\n\n\n\n

Liczba ludzi bez sumienia wzrasta, gdy s\u0142abnie rodzina, gdy mniej wagi przyk\u0142ada si\u0119 do wychowania w duchu szacunku dla ojca, matki, gdy mniej szacunku dla odwiecznych warto\u015bci moralnych i autorytet\u00f3w, gdy mniej Boga w \u017cyciu wsp\u00f3lnoty.<\/p>\n\n\n\n

Ludzie dla lepszego rozwoju, bytowania, bezpiecze\u0144stwa od zarania wiek\u00f3w tworzyli wsp\u00f3lnoty, kt\u00f3re moc\u0105 stanowionego przez siebie prawa zobowi\u0105zywa\u0142y, zabrania\u0142y lub nakazywa\u0142y utrzymywanie okre\u015blonych postaw i zachowa\u0144, uznanych za dobre i po\u017cyteczne lub z\u0142e i niekorzystne dla ca\u0142ej wsp\u00f3lnoty. Dop\u00f3ki prawo stanowione by\u0142o zgodne z prawem naturalnym, sumienie stawa\u0142o si\u0119 gwarantem i sprzymierze\u0144cem prawa. W sytuacji, kiedy normy prawa stanowionego odbiega\u0142y od norm prawa naturalnego, rodzi\u0142 si\u0119 konflikt. W\u00f3wczas w swoim sumieniu cz\u0142owiek przesta\u0142 akceptowa\u0107, przesta\u0142 si\u0119 zgadza\u0107 z normami prawa stanowionego. Najlepszym wyj\u015bciem z tej sytuacji by\u0142oby stanowienie prawa s\u0142usznego, zgodnego z wymogami moralno\u015bci, respektuj\u0105cego podstawowe warto\u015bci uniwersalne, szczeg\u00f3lnie przyrodzone prawa cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n

Niestety, prawo stanowione nawet w pa\u0144stwach demokratycznych coraz cz\u0119\u015bciej zawiera normy sprzeczne z normami prawa naturalnego, zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie prawa do \u017cycia. To w\u0142a\u015bnie w tym prawie ustawodawcy czyni\u0105 najwi\u0119cej wy\u0142om\u00f3w legalizuj\u0105cych zamach na prawo do \u017cycia ? zezwalaj\u0105 na u\u015bmiercanie cz\u0142owieka, a to oznacza, \u017ce czyny takie staj\u0105 si\u0119 bezkarne w \u015bwietle prawa stanowionego. Taka sytuacja musi budzi\u0107 sprzeciw w ka\u017cdym, czyje sumienie dzia\u0142a w oparciu o dekalog. Dla lekarzy jest to sytuacja szczeg\u00f3lnie dramatyczna. Prawo stanowione pozwalaj\u0105ce zabija\u0107 ludzi niewinnych i bezbronnych jest sprzeczne z utrwalonymi od wiek\u00f3w zasadami etyki zawodowej lekarza. Wobec tego prawodawca, niejako r\u00f3wnolegle, jak gdyby zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 z nies\u0142uszno\u015bci takich przepis\u00f3w, tworzy normy potwierdzaj\u0105ce prawo do sprzeciwu sumienia wobec dokonywania czyn\u00f3w prowadz\u0105cych do pozbawiania \u017cycia \u2013 cytuj\u0119 za Alicj\u0105 Grze\u015bkowiak. Szczeg\u00f3lnie wyra\u017anie problem ten ujawni\u0142 si\u0119 w stosunku do prawa do przeprowadzania aborcji na \u017c\u0105danie, aborcji ze wzgl\u0119d\u00f3w spo\u0142ecznych i eutanazji. W wielu krajach \u015bwiata prawo stanowione zezwala na przeprowadzanie tych procedur, zezwala na zabijanie dzieci nienarodzonych, na zabijanie lub pomoc w samob\u00f3jstwie ludzi starych, nieuleczalnie chorych. Dochodzi tu do, wydawa\u0142oby si\u0119, niemo\u017cliwej do wyobra\u017cenia sytuacji, w kt\u00f3rej w majestacie prawa mo\u017cna np. na \u017c\u0105danie kobiety przeprowadzi\u0107 aborcj\u0119, nakazuj\u0105c jednocze\u015bnie dokonanie tego czynu lekarzowi, czyli cz\u0142owiekowi, kt\u00f3ry z definicji jest zobowi\u0105zany do ochrony \u017cycia, a nie do jego unicestwiania.<\/p>\n\n\n\n

?Relacj\u0105 norm deontologicznych do norm prawnych zajmowa\u0142 si\u0119 W Polsce Trybuna\u0142 Konstytucyjny, kt\u00f3ry w orzeczeniu z pa\u017adziernika 1992 r. wskaza\u0142, \u017ce ?normy etyki lekarskiej maj\u0105 charakter norm deontologicznych, a nie norm nale\u017c\u0105cych do zakresu administracji pa\u0144stwowej (?) Nieuprawnione jest wi\u0119c twierdzenie, \u017ce norma etyczna musi by\u0107 zgodna z norm\u0105 prawn\u0105. Twierdzenie takie zak\u0142ada\u0142oby priorytet norm prawnych nad normami etycznymi?. W orzeczeniu podkre\u015blono, \u017ce to raczej prawo powinno mie\u0107 legitymacj\u0119 etyczn\u0105, etyka za\u015b nie wymaga legitymacji legalistycznej. Uznano tak\u017ce, \u017ce lekarz mo\u017ce si\u0119 uchyli\u0107 od wydania orzeczenia o dopuszczalno\u015bci przerwania ci\u0105\u017cy i od wykonania samego zabiegu, a uprawnienie to wynika z okre\u015blonej konstytucj\u0105 podstawowej wolno\u015bci do dzia\u0142ania zgodnie z w\u0142asnym sumieniem.<\/p>\n\n\n\n

W 1996 roku klauzul\u0119 sumienia umieszczono w ustawie o zawodzie lekarza, nadaj\u0105c jej ramy og\u00f3lne i ujmuj\u0105c jako prawo lekarza do powstrzymania si\u0119 od udzielenia \u015bwiadcze\u0144 zdrowotnych niezgodnych z jego sumieniem. Odwo\u0142anie si\u0119 do niej uzale\u017cniono od wielu warunk\u00f3w. Tak wi\u0119c w odniesieniu do zabiegu przerwania ci\u0105\u017cy lekarz ? zgodnie z polsk\u0105 ustaw\u0105 ? odmawiaj\u0105c jego wykonania, powinien wskaza\u0107 innego lekarza, praktykuj\u0105cego aborcj\u0119, lub zak\u0142ad, kt\u00f3ry j\u0105 dokonuje. Takie uj\u0119cie jest oczywi\u015bcie nies\u0142uszne, gdy\u017c relatywizuje sprzeciw sumienia. Da\u0142o to asumpt do opracowania projektu zmian tego przepisu, w my\u015bl kt\u00f3rych wykre\u015blone mia\u0142oby by\u0107 zobowi\u0105zanie lekarza do wskazania realnych mo\u017cliwo\u015bci uzyskania u innego lekarza lub w innym zak\u0142adzie opieki zdrowotnej i \u015bwiadczenia, kt\u00f3rego wykonania odm\u00f3wi\u0142 lekarz powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na sprzeczno\u015b\u0107 z sumieniem. W uzasadnieniu tej propozycji wskazano, \u017ce przepis ten narusza norm\u0119 konstytucyjn\u0105 chroni\u0105c\u0105 wolno\u015b\u0107 sumienia i godno\u015b\u0107 cz\u0142owieka, poniewa\u017c zmusza lekarza do aktywnego udzia\u0142u w osi\u0105ganiu skutku, kt\u00f3ry uznaje za niedopuszczalny? (cytuj\u0119 za A. Grze\u015bkowiak).<\/p>\n\n\n\n

Uwa\u017cam, \u017ce ustawowe wskazywanie lekarza jako wykonawc\u0119 zab\u00f3jstwa nienarodzonych dzieci b\u0105d\u017a eutanazji stanowi pogwa\u0142cenie fundamentalnych zasad etycznych zawodu lekarskiego. Wystarczy przypomnie\u0107 brzmienie art. 39 Kodeksu etyki lekarskiej (2002), kt\u00f3ry stanowi, i\u017c ?podejmuj\u0105c dzia\u0142ania lekarskie u kobiety w ci\u0105\u017cy, lekarz jednocze\u015bnie odpowiada za zdrowie i \u017cycie dziecka. Dlatego obowi\u0105zkiem lekarza s\u0105 starania o zachowanie zdrowia i \u017cycia dziecka r\u00f3wnie\u017c przed jego urodzeniem?. Zadaj\u0119 wi\u0119c ponownie pytanie, kt\u00f3re stawia\u0142em ju\u017c wielokrotnie: czy przysz\u0142oby komu m\u0105dremu na my\u015bl nakazywa\u0107 stra\u017cakom podpalanie las\u00f3w, a ratownikom topienie p\u0142ywaj\u0105cych ludzi? Sk\u0105d zatem pomys\u0142, \u017ce lekarz ma zabija\u0107? Przecie\u017c lekarz ma leczy\u0107, pomaga\u0107 i chroni\u0107, a nie zabija\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Sprawa, wydawa\u0142oby si\u0119, jest oczywista, jasna i bezdyskusyjna, a jednak dzia\u0142ania przeciwko \u017cyciu, nie maj\u0105ce nic wsp\u00f3lnego z kodeksem post\u0119powania lekarskiego, s\u0105 w\u0142\u0105czane do katalogu zabieg\u00f3w medycznych. A przecie\u017c z istoty rzeczy, z samej definicji zawodu lekarza wynika, \u017ce tego typu dzia\u0142a\u0144 lekarz podejmowa\u0107 po prostu nie mo\u017ce. A jednak niekt\u00f3rzy je podejmuj\u0105. W tym miejscu trzeba podkre\u015bli\u0107, i\u017c mimo wszystkich wad i usterek \u017cyjemy w kraju wolnym i demokratycznym, w kt\u00f3rym lekarz mo\u017ce i powinien odm\u00f3wi\u0107 wykonywania czynno\u015bci i zabieg\u00f3w niegodnych swojego zawodu. A jednak je wykonuje. Cz\u0119stym argumentem popieraj\u0105cym decyzj\u0119 prawodawcy, i\u017c to lekarz ma by\u0107 wykonawc\u0105 pozbawiania \u017cycia dzieci nienarodzonych, jest konstatacja, \u017ce tylko lekarz jest w stanie przeprowadzi\u0107 zabieg usuni\u0119cia ci\u0105\u017cy w miar\u0119 bezpiecznie, z zachowaniem niezb\u0119dnych warunk\u00f3w sanitarnych. Jest to oczywisty b\u0142\u0105d logiczny. Lekarz nie mo\u017ce by\u0107 adresatem takiego pomys\u0142u, poniewa\u017c lekarz, jak ju\u017c m\u00f3wili\u015bmy, z samej definicji zawodu nie zabija. Lekarza to po prostu nie dotyczy. W przypadkach stanowienia takiego prawa nale\u017cy wskaza\u0107 innego ni\u017c lekarz wykonawc\u0119. W niekt\u00f3rych krajach ju\u017c si\u0119 to uda\u0142o. W kilku stanach USA lekarze wywalczyli prawo do tego, aby guzik uruchamiaj\u0105cy maszyn\u0119 zabijaj\u0105c\u0105 skaza\u0144ca naciska\u0142 odpowiedni urz\u0119dnik s\u0105dowy, a nie lekarz. Na ustawodawcy ci\u0105\u017cy bowiem obowi\u0105zek zapewnienia wykonywania stanowionego prawa, ale nigdy przez lekarza, lekarz nie jest katem. Z drugiej strony ? o ile mo\u017cna pr\u00f3bowa\u0107 zrozumie\u0107 motywy sk\u0142aniaj\u0105ce lekarza do post\u0119powania niezgodnego z przyj\u0119tymi normami w warunkach przymusu, terroru czy dyktatury, o tyle wykonywanie lub uczestnictwo w czynach ewidentnie niezgodnych z etyk\u0105 lekarsk\u0105, etyk\u0105 hipokratesowsk\u0105, trudno zrozumie\u0107 w sytuacji, w kt\u00f3rej istnieje prawo do sprzeciwu sumienia. Niestety, z tego prawa ? i to jest najsmutniejsze ? korzysta nawet tam, gdzie jest to mo\u017cliwe, tylko ograniczona liczba lekarzy. Signum temporis<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Podobne problemy etyczne mog\u0105 si\u0119 pojawia\u0107 w sytuacjach odmowy wydawania za\u015bwiadcze\u0144 o stanie zdrowia kobiety uprawniaj\u0105cych j\u0105 do przerwania ci\u0105\u017cy ze wzgl\u0119du na stan zdrowia. Dotyczy to tak\u017ce legalizacji technik sztucznego zap\u0142odnienia, rozwoju bada\u0144 na embrionach ludzkich, selekcji tych embrion\u00f3w do cel\u00f3w eugenicznych, klonowania, formowania hybryd i innych.<\/p>\n\n\n\n

Jan Pawe\u0142 II wskazywa\u0142, i\u017c lekarze powinni mie\u0107 zapewnion\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 odmowy uczestnictwa w planowaniu, przygotowywaniu i dokonywaniu czyn\u00f3w przeciwko \u017cyciu. Tymczasem rozprzestrzenia si\u0119 koncepcja tzw. lekarskich warto\u015bci neutralnych. Zak\u0142ada ona, i\u017c warto\u015bci etyczne zapisane w sumieniu lekarza nie mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na jego decyzje co do post\u0119powania z pacjentem, kt\u00f3ry mo\u017ce mie\u0107 inne warto\u015bci etyczne.<\/p>\n\n\n\n

?Koncepcja ta zak\u0142ada, i\u017c \u017cadne warto\u015bci nie s\u0105 poprawne bardziej od innych, zatem lekarz nie mo\u017ce stawia\u0107 wyznawanych przez siebie warto\u015bci nad warto\u015bciami wyznawanymi przez pacjenta i powinien wobec tego by\u0107 neutralny. Konsekwencj\u0105 takiego rozumowania by\u0142oby ca\u0142kowite pozbawienie lekarzy prawa do sprzeciwu sumienia, a w konsekwencji zmuszanie lekarza do uczestnictwa w planowaniu, przygotowywaniu b\u0105d\u017a dokonywaniu czyn\u00f3w przeciwko \u017cyciu?( A. Grze\u015bkowiak ).<\/p>\n\n\n\n

Podobne dylematy, niekiedy w bardzo ostrej formie, wyst\u0119puj\u0105 tak\u017ce w sferze dzia\u0142ania farmaceut\u00f3w, gdzie sprawa komplikuje si\u0119 jeszcze bardziej. Odmowa wydania leku wczesnoporonnego znajduj\u0105cego si\u0119 w aptece mo\u017ce stanowi\u0107 pretekst do wytoczenia sprawy s\u0105dowej takiemu farmaceucie. Tego typu precedens ju\u017c wydarzy\u0142 si\u0119 w 2007 roku. Trybuna\u0142 Europejski podtrzyma\u0142 wyroki skazuj\u0105ce przez s\u0105dy francuskie farmaceut\u00f3w, kt\u00f3rzy odm\u00f3wili wydania okre\u015blonych preparat\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W dniu 7 pa\u017adziernika 2010 r. Rada Europy przyj\u0119\u0142a rezolucj\u0119 pt. ?Prawo do klauzuli sumienia? w ramach legalnej opieki medycznej. Klauzula ta w spos\u00f3b jednoznaczny podtrzymuje prawo lekarzy do sprzeciwu sumienia. Niekt\u00f3re zapisy nowego ustalenia nawet rozszerzaj\u0105 dotychczas obowi\u0105zuj\u0105ce przepisy w tej sprawie. Przysz\u0142o\u015b\u0107 poka\u017ce, czy rzeczywi\u015bcie dokument, o kt\u00f3rym mowa, przyczyni si\u0119 do wi\u0119kszego respektowania zasad wywodz\u0105cych si\u0119 z prawa naturalnego. Mam co do tego du\u017ce w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

W wielu krajach wi\u0119kszo\u015b\u0107 parlamentarna, od kt\u00f3rej zale\u017cy kszta\u0142t stanowionego prawa, ma nastawienie skrajnie liberalne, co w praktyce oznacza tworzenie prawa pozwalaj\u0105cego na aborcj\u0119 na \u017c\u0105danie i na eutanazj\u0119. Wielokrotnie mia\u0142em sposobno\u015b\u0107 prowadzenia dyskusji z lud\u017ami, kt\u00f3rzy z ca\u0142ym przekonaniem twierdzili, \u017ce prawo np. do aborcji na \u017c\u0105danie powinno zosta\u0107 uchwalone i wprowadzone do praktyki jako wyraz poszanowania prawa kobiet do wolno\u015bci wyboru. Wielokrotnie mog\u0142em si\u0119 przekona\u0107, i\u017c ludzie domagaj\u0105cy si\u0119 liberalizacji przepis\u00f3w prawa w kierunku rozszerzenia mo\u017cliwo\u015bci przeprowadzania aborcji my\u015bl\u0105 i dzia\u0142aj\u0105 zgodnie ze swoimi przekonaniami, w poczuciu, \u017ce to, co robi\u0105 i propaguj\u0105, jest s\u0142uszne i potrzebne. Oni dzia\u0142aj\u0105 w zgodzie ze swoim sumieniem!<\/p>\n\n\n\n

Co sprawi\u0142o, \u017ce sumienie tych ludzi ukszta\u0142towa\u0142o si\u0119 w\u0142a\u015bnie w takiej formie? Przyczyn\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105, moim zdaniem, jest odrzucenie istnienia obiektywnych, niezmiennych i uniwersalnych zasad prawa naturalnego, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych zasada nietykalno\u015bci, \u015bwi\u0119to\u015bci \u017cycia ludzkiego jest dogmatem fundamentalnym. Wiara w istnienie Boga jako najwy\u017cszego, wszechobecnego i wszechmocnego prawodawcy i s\u0119dziego sprawia, i\u017c ludzkie my\u015bli, zachowania i czyny dziej\u0105 si\u0119 jak gdyby w Jego obecno\u015bci ? o tym w\u0142a\u015bnie przypomina cz\u0142owiekowi wierz\u0105cemu jego sumienie. Kszta\u0142towanie ludzkiego sumienia przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce Boga nie ma, powoduje, i\u017c cz\u0142owiek traci najtrwalszy, najpewniejszy punkt odniesienia swojej egzystencji.<\/p>\n\n\n\n

Oznacza to, i\u017c ka\u017cde dzia\u0142anie, ka\u017cda my\u015bl, czyn, opinia mo\u017ce by\u0107 traktowana jako r\u00f3wnowa\u017cna z innymi. Przyj\u0119cie takiej tezy sprawia, i\u017c nie ma wtedy mo\u017cliwo\u015bci konfrontacji w\u0142asnych pogl\u0105d\u00f3w z prawd\u0105 absolutn\u0105, ostateczn\u0105 i wieczn\u0105. Brak obecno\u015bci Boga w \u017cyciu cz\u0142owieka powoduje, i\u017c jedynym sensem ludzkich dzia\u0142a\u0144 staje si\u0119 mo\u017cliwie jak najszersza realizacja potrzeb konkretnej jednostki tu i teraz, bez ogl\u0105dania si\u0119 na dobro i potrzeby innych. Mamy tu do czynienia z sytuacj\u0105, w kt\u00f3rej ludzie maj\u0105 wprawdzie sumienie, ale bez Boga. Racje takiego sumienia oparte s\u0105 wy\u0142\u0105cznie na utylitarnym pojmowaniu ludzkiego bytowania. Zainteresowanych odsy\u0142am do zapoznania si\u0119 z tezami Milla, Spencera i najg\u0142o\u015bniejszego z propagator\u00f3w teorii utylitaryzmu Singera. Problem ten w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b dotyczy lekarzy, kt\u00f3rych niezale\u017cnie od tego, jak zosta\u0142o ukszta\u0142towane ich sumienie, obowi\u0105zuje ich w\u0142asny, zawodowy kodeks etyczny. Kodeks etyczny post\u0119powania lekarskiego, kodeks ci\u0105gle jeszcze funkcjonuj\u0105cy, cho\u0107 w coraz bardziej ograniczonym zasi\u0119gu, powsta\u0142 wprawdzie 400 lat przed narodzeniem Chrystusa, ale jego nakazy i zakazy zosta\u0142y oparte na przyrodzonym cz\u0142owiekowi prawie naturalnym, przede wszystkim prawie do \u017cycia ? lekarzu, nie zabijaj, nie pomagaj w zabijaniu, ratuj powierzone ci \u017cycie i zdrowie.<\/p>\n\n\n\n

Na fundamencie tego prawa, prawa do \u017cycia ka\u017cdego cz\u0142owieka, przez prawie 2500 lat funkcjonowa\u0142a korporacja zawodowa ludzi, kt\u00f3rzy postanowili, i\u017c nie b\u0119d\u0105 zabija\u0107 nigdy, a chorym i cierpi\u0105cym b\u0119d\u0105 nie\u015b\u0107 pomoc i ratunek zawsze. Trzeba w tym miejscu przypomnie\u0107, i\u017c w czasach, kiedy leczy\u0142 i naucza\u0142 Hipokrates, poj\u0119cie warto\u015bci \u017cycia zwi\u0105zane by\u0142o przede wszystkim z pozycj\u0105 spo\u0142eczn\u0105 cz\u0142owieka. Niema\u0142e znaczenie odgrywa\u0142y tak\u017ce p\u0142e\u0107, rasa, religia, przynale\u017cno\u015b\u0107 narodowa. Cena \u017cycia niewolnika by\u0142a wtedy mniejsza ni\u017c warto\u015b\u0107 gar\u015bci fig albo jeszcze mniejsza. Upieranie si\u0119 w tamtych czasach przy zasadzie, i\u017c cz\u0142owiek b\u0119d\u0105cy lekarzem nie zabija nigdy, a pomaga zawsze, i to bez wzgl\u0119du na okoliczno\u015bci, budzi\u0142o pocz\u0105tkowo zdziwienie albo nawet lekcewa\u017cenie. Przez sw\u00f3j up\u00f3r, konsekwencj\u0119 i po\u015bwi\u0119cenie kolejne pokolenia uczni\u00f3w Hipokratesa doprowadzi\u0142y do sytuacji, w kt\u00f3rej niepodwa\u017calnym aksjomatem sta\u0142a si\u0119 w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej zasada: lekarz niesie pomoc, lekarz nie zabija. Nie zabija nigdy.<\/p>\n\n\n\n

Na przestrzeni wiek\u00f3w w r\u00f3\u017cnych krajach, o r\u00f3\u017cnych ustrojach, o r\u00f3\u017cnych systemach, ustanawiano nowe prawa, wydawano dekrety, edykty i rozporz\u0105dzenia, ale na og\u00f3\u0142, poza re\u017cimem komunistycznym i hitlerowskim, nie naruszano utrwalonego aksjomatu, \u017ce lekarz pomaga, leczy, lekarz nie zabija. Pierwszym przyk\u0142adem prawa stanowionego, w kt\u00f3rym \u015bwiadomie odst\u0105piono od tej zasady, by\u0142a przyj\u0119ta w latach 30. ubieg\u0142ego stulecia w Niemczech, po doj\u015bciu Hitlera do w\u0142adzy, planowo zorganizowana, systematyczna eksterminacja ludzi niepe\u0142nosprawnych, zw\u0142aszcza umys\u0142owo. Przez pierwsze lata mordowano wy\u0142\u0105cznie rodowitych Niemc\u00f3w. Ocenia si\u0119, i\u017c zabito w\u00f3wczas ok. 200-300 tysi\u0119cy ludzi. Pierwsze piece krematoryjne powsta\u0142y w Niemczech nie w obozach koncentracyjnych, ale w klinikach i szpitalach uniwersyteckich. Lekarze zatrudnieni do tego procederu wykonywali swoje obowi\u0105zki rzetelnie, w poczuciu s\u0142uszno\u015bci, zgodnie nie tylko z prawem, ale tak\u017ce, co jestnajtrudniejsze do zrozumienia, w zgodzie z w\u0142asnym sumieniem. Dalsze tw\u00f3rcze rozwini\u0119cie tego procederu to obozy zag\u0142ady przeznaczone dla niearyjskich ?podludzi?. M\u00f3wi\u0119 o tym dlatego, \u017ce opisywane wydarzenia mog\u0105 by\u0107 rozpatrywane jako przyk\u0142ad stawiaj\u0105cy pod znakiem zapytania nasze pogl\u0105dy na takie warto\u015bci, jak w\u0142a\u015bnie zdolno\u015b\u0107 cz\u0142owieka do odr\u00f3\u017cniania dobra i z\u0142a, i co za tym idzie ? zdolno\u015b\u0107 do moralnej oceny w\u0142asnych czyn\u00f3w. To s\u0105 pytania, to jest wiele pyta\u0144 o to, gdzie w takich sytuacjach jest sumienie. Czy sumienie mo\u017cna zag\u0142uszy\u0107? A mo\u017ce mo\u017cna je ca\u0142kowicie przebudowa\u0107 lub zmieni\u0107 w zale\u017cno\u015bci od potrzeb wynikaj\u0105cych z konkretnej sytuacji, konkretnego cz\u0142owieka, w konkretnym czasie.<\/p>\n\n\n\n

Czy lekarz wsp\u00f3\u0142czesny zdaje sobie spraw\u0119, czy jest \u015bwiadomy tego, \u017ce pozycja i godno\u015b\u0107 zawodu opiera\u0142a si\u0119 przez te minione 2500 lat w\u0142a\u015bnie na zasadzie: nie zabijam nigdy, pomagam zawsze. Czy wobec odmiennie ukszta\u0142towanych sumie\u0144 poszczeg\u00f3lnych lekarzy mo\u017cna jeszcze m\u00f3wi\u0107 w dzisiejszych czasach o etyce lekarskiej, o sumieniu lekarskim, czy nale\u017cy raczej m\u00f3wi\u0107 o sumieniu konkretnego lekarza. Tych pyta\u0144 jest bardzo du\u017co, a odpowied\u017a jest pesymistyczna.<\/p>\n\n\n\n

Mimo wszystko chcia\u0142bym zako\u0144czy\u0107 swoje wyst\u0105pienie bardziej optymistycznym akcentem, przytocz\u0119 wi\u0119c opowie\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 wiele lat temu us\u0142ysza\u0142em w czasie rekolekcji wielkopostnych. Ojciec \u015awi\u0119ty Jan XXIII, przygn\u0119biony rozmaitymi problemami, kt\u00f3rych rozwi\u0105zywanie nie przebiega\u0142o jak powinno, modli\u0142 si\u0119 p\u00f3\u017an\u0105 noc\u0105 w swojej watyka\u0144skiej kaplicy: ?Panie Bo\u017ce, nie idzie to wszystko dobrze, tyle przeszk\u00f3d, trudno\u015bci nie do pokonania, tyle przeciwno\u015bci i zw\u0105tpienia?. I w tym momencie, gdzie\u015b znad o\u0142tarza, odezwa\u0142 si\u0119 lekko poirytowany g\u0142os: ?Jasiu, przesta\u0144 marudzi\u0107, id\u017a spa\u0107, a o poranku zabierz si\u0119 do roboty i nie zapominaj, \u017ce Ja ci\u0105gle tu jeszcze jestem?.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sumienie w praktyce lekarskiej Poniewa\u017c sumienie nale\u017cy do kategorii poj\u0119\u0107 etycznych, przedmiotem dyskusji b\u0119d\u0105 rozwa\u017cania na temat zespo\u0142u przekona\u0144 etycznych og\u00f3\u0142u lekarzy zaanga\u017cowanych na co dzie\u0144 w prac\u0119 zawodow\u0105. Innymi s\u0142owy ? rozwa\u017cania na temat istnienia i funkcjonowania zjawiska, zwanego etyk\u0105 lekarsk\u0105. Zaw\u00f3d lekarza to najog\u00f3lniej rzecz ujmuj\u0105c leczenie, zapobieganie chorobom, propagowanie profilaktyki zdrowotnej i […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"default","ast-site-content-layout":"","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"default","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[],"class_list":["post-1481","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-warto-przeczytac"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1481","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1481"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1481\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1482,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1481\/revisions\/1482"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1481"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1481"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1481"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}