{"id":1520,"date":"2021-10-03T19:15:52","date_gmt":"2021-10-03T19:15:52","guid":{"rendered":"http:\/\/dsz.katowice.pl\/?p=1520"},"modified":"2021-10-03T19:54:27","modified_gmt":"2021-10-03T19:54:27","slug":"familiaris-consortio-adhortacja-jan-pawel-ii-1981-copy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/?p=1520","title":{"rendered":"Reconciliatio et paenitentia – Adhortacja Jan Pawe\u0142 II – 1984"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

<\/p>\n

Jan Pawe\u0142 II<\/h2>\n

\u00a0<\/h2>\n

ADHORTACJA APOSTOLSKA
RECONCILIATIO ET PAENITENTIA
<\/i>DO EPISKOPATU DUCHOWIE\u0143STWA I WIERNYCH PO SYNODZIE BISKUP\u00d3W O POJEDNANIU I POKUCIE W DZISIEJSZYM POS\u0141ANNICTWIE KO\u015aCIO\u0141A<\/h5>\n

\u00a0<\/h2>\n
\n
Spis tre\u015bci<\/h5>\n
    \n
  • WPROWADZENIE. POWSTANIE I ZNACZENIE DOKUMENTU<\/li>\n
  • CZ\u0118\u015a\u0106 PIERWSZA. NAWR\u00d3CENIE I POJEDNANIE OBOWI\u0104ZKIEM I ZADANIEM KO\u015aCIO\u0141A<\/li>\n
  • ROZDZIA\u0141 PIERWSZY. PRZYPOWIE\u015a\u0106 O POJEDNANIU<\/li>\n
  • ROZDZIA\u0141 DRUGI. U \u0179R\u00d3DE\u0141 POJEDNANIA<\/li>\n
  • ROZDZIA\u0141 TRZECI. INICJATATYWA BOGA I POS\u0141UGA KO\u015aCIO\u0141A<\/li>\n
  • CZ\u0118\u015a\u0106 DRUGA. MI\u0141O\u015a\u0106 WI\u0118KSZA NI\u017b GRZECH<\/li>\n
  • ROZDZIA\u0141 PIERWSZY. TAJEMNICA GRZECHU<\/li>\n
  • ROZDZIA\u0141 DRUGI. \u201eMYSTERIUM PIETATIS\u201d<\/li>\n
  • CZ\u0118\u015a\u0106 TRZECIA. DUSZPASTERSTWO POKUTY I POJEDNANIA<\/li>\n
  • ROZDZIA\u0141 PIERWSZY. \u015aRODKI I DROGI PROWADZ\u0104CE DO POKUTY I POJEDNANIA<\/li>\n
  • ROZDZIA\u0141 DRUGI. SAKRAMENT POKUTY I POJEDNANIA<\/li>\n
  • ZAKO\u0143CZENIE<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n
    \n

    \u00a0<\/h2>\n

    WPROWADZENIE
    POWSTANIE I ZNACZENIE DOKUMENTU<\/h4>\n

    1. M\u00f3wienie o POKUCIE I POJEDNANIU jest dla wsp\u00f3\u0142czesnych m\u0119\u017cczyzn i kobiet wezwaniem do odnalezienia na nowo, w przek\u0142adzie na ich w\u0142asny j\u0119zyk, owych s\u0142\u00f3w, kt\u00f3rymi nasz Zbawiciel i Mistrz, Jezus Chrystus, zechcia\u0142 rozpocz\u0105\u0107 swoje przepowiadanie: \u201eNawracajcie si\u0119 i wierzcie w Ewangeli\u0119\u201d1<\/sup>, czyli przyjmijcie radosn\u0105 nowin\u0119 o mi\u0142o\u015bci, o przybraniu za syn\u00f3w Bo\u017cych, a wi\u0119c o braterstwie.<\/p>\n

    Dlaczego Ko\u015bci\u00f3\u0142 powraca do tego tematu i tego wezwania? Pragnienie lepszego poznania i zrozumienia wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka i \u015bwiata, rozwi\u0105zania ich zagadki i ods\u0142oni\u0119cia ich tajemnicy, rozpoznania zaczyn\u00f3w dobra i z\u0142a, kt\u00f3re w nich dzia\u0142aj\u0105, ju\u017c od pewnego czasu sk\u0142ania wielu ludzi do zwr\u00f3cenia ku temu cz\u0142owiekowi i temu \u015bwiatu uwa\u017cnego spojrzenia. Jest to spojrzenie historyka i socjologa, filozofa i teologa, psychologa i humanisty, poety i mistyka: jest to nade wszystko zatroskane, cho\u0107 pe\u0142ne nadziei, spojrzenie pasterza.<\/p>\n

    Takie spojrzenie widoczne jest w spos\u00f3b wybitny na ka\u017cdej stronicy donios\u0142ej Konstytucji duszpasterskiej Soboru Watyka\u0144skiego II,\u00a0Gaudium et<\/i>\u00a0spes, o Ko\u015bciele w \u015bwiecie wsp\u00f3\u0142czesnym, a zw\u0142aszcza w jej obszernym i wnikliwym\u00a0Wprowadzeniu.<\/i>\u00a0Widoczne jest ono ponadto w licznych dokumentach podyktowanych m\u0105dro\u015bci\u0105 i mi\u0142o\u015bci\u0105 pastersk\u0105 moich czcigodnych Poprzednik\u00f3w, kt\u00f3rych wielkie pontyfikaty zosta\u0142y naznaczone historycznym i profetycznym wydarzeniem Soboru Powszechnego Watyka\u0144skiego II.<\/p>\n

    Niestety, przed wzrokiem pasterza, podobnie jak przed wzrokiem innych ludzi, w\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych cech znamionuj\u0105cych wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat i wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 ludzko\u015b\u0107 jawi si\u0119 obecno\u015b\u0107 licznych, g\u0142\u0119bokich, bolesnych podzia\u0142\u00f3w.<\/p>\n

    \u015awiat rozbity<\/h5>\n

    2. Podzia\u0142y te ujawniaj\u0105 si\u0119 w stosunkach pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi lud\u017ami, pomi\u0119dzy grupami, ale tak\u017ce w wymiarze wi\u0119kszych zbiorowo\u015bci: w gor\u0105czkowym d\u0105\u017ceniu do hegemonii narody powstaj\u0105 przeciwko narodom, istniej\u0105 bloki przeciwstawnych sobie pa\u0144stw. Bez trudu mo\u017cna okre\u015bli\u0107 konflikty znajduj\u0105ce si\u0119 u korzeni rozdarcia, kt\u00f3re zamiast by\u0107 rozwi\u0105zywane na drodze dialogu, zaostrzaj\u0105 si\u0119 w konfrontacji i sporach.<\/p>\n

    Badaj\u0105c czynniki sprawcze podzia\u0142u uwa\u017cni obserwatorzy stwierdzaj\u0105 wielk\u0105 ich r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107: od rosn\u0105cej nier\u00f3wno\u015bci zachodz\u0105cej pomi\u0119dzy grupami, klasami spo\u0142ecznymi i krajami po zagorza\u0142e antagonizmy ideologiczne; od przeciwstawnych interes\u00f3w gospodarczych do polaryzacji politycznej; od r\u00f3\u017cnic szczepowych do dyskryminacji z przyczyn spo\u0142ecznoreligijnych. Zreszt\u0105 niekt\u00f3re, dziej\u0105ce si\u0119 na oczach wszystkich fakty, s\u0105 jakby \u017ca\u0142osnym obliczem podzia\u0142u, z kt\u00f3rego si\u0119 wywodz\u0105, ods\u0142aniaj\u0105c jego powag\u0119 z ca\u0142\u0105 wyrazisto\u015bci\u0105. Spo\u015br\u00f3d tak wielu bolesnych zjawisk spo\u0142ecznych naszych czas\u00f3w mo\u017cna tu przypomnie\u0107:<\/p>\n

    \u2014 deptanie podstawowych praw osoby ludzkiej, a przede wszystkim prawa do \u017cycia i do egzystencji godnej cz\u0142owieka, co jest tym bardziej oburzaj\u0105ce, gdy towarzyszy temu, niespotykana dot\u0105d, czysto retoryczna obrona tych w\u0142a\u015bnie praw;<\/p>\n

    \u2014 zasadzki i naciski stosowane przeciwko wolno\u015bci jednostek i zbiorowo\u015bci, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c wolno\u015bci posiadania, wyznawania i praktykowania w\u0142asnej wiary, kt\u00f3ra to wolno\u015b\u0107 jest mo\u017ce bardziej naruszana i zagro\u017cona;<\/p>\n

    \u2014 r\u00f3\u017cne formy dyskryminacji: rasowej, kulturalnej, religijnej itd.;<\/p>\n

    \u2014 przemoc i terroryzm;<\/p>\n

    \u2014 stosowanie tortur oraz niesprawiedliwych i bezprawnych form represji;<\/p>\n

    \u2014 nagromadzenie broni konwencjonalnej b\u0105d\u017a atomowej, wy\u015bcig zbroje\u0144, przy wielkim nak\u0142adzie \u015brodk\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142yby s\u0142u\u017cy\u0107 ul\u017ceniu niezawinionej n\u0119dzy lud\u00f3w o ni\u017cszym poziomie spo\u0142ecznym i ekonomicznym;<\/p>\n

    \u2014 niesprawiedliwy podzia\u0142 zasob\u00f3w \u015bwiata i d\u00f3br cywilizacji, osi\u0105gaj\u0105cy sw\u00f3j szczyt w danym modelu organizacji spo\u0142ecznej, kt\u00f3ry sprawia, \u017ce coraz bardziej powi\u0119ksza si\u0119 r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy warunkami \u017cycia ludzi bogatych i ludzi biednych2<\/sup>. Przewrotna si\u0142a tego podzia\u0142u czyni ze \u015bwiata, w kt\u00f3rym \u017cyjemy, \u015bwiat rozbity3<\/sup>\u00a0ju\u017c u samych jego podstaw.<\/p>\n

    Z drugiej strony nie nale\u017cy si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce w samej strukturze Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry nie uto\u017csamiaj\u0105c si\u0119 ze \u015bwiatem ani nie b\u0119d\u0105c ze \u015bwiata, jest jednak wszczepiony\u00a0w<\/i>\u00a0\u015bwiat i prowadzi\u00a0dialog ze<\/i>\u00a0\u015bwiatem4<\/sup>, dostrzega si\u0119 echa i znaki podzia\u0142u, kt\u00f3ry rani spo\u0142ecze\u0144stwo ludzkie. Poza roz\u0142amami w\u015br\u00f3d wsp\u00f3lnot chrze\u015bcija\u0144skich, n\u0119kaj\u0105cymi je od wiek\u00f3w, Ko\u015bci\u00f3\u0142 dzisiaj w swym \u0142onie tu i \u00f3wdzie do\u015bwiadcza podzia\u0142\u00f3w mi\u0119dzy sk\u0142adaj\u0105cymi si\u0119 na\u0144 i uzupe\u0142niaj\u0105cymi komponentami, kt\u00f3re spowodowane s\u0105 odmienno\u015bci\u0105 spojrzenia lub wyboru na polu doktrynalnym i pastoralnym5<\/sup>.<\/p>\n

    R\u00f3wnie\u017c te podzia\u0142y mog\u0105 niekiedy wydawa\u0107 si\u0119 nieuleczalne. Jakkolwiek rozdarcia te wywo\u0142uj\u0105 wra\u017cenie ju\u017c na pierwszy rzut oka, to jednak tylko si\u0119gaj\u0105c w g\u0142\u0105b mo\u017cna wyodr\u0119bni\u0107 ich przyczyn\u0119: tkwi ona w wewn\u0119trznej\u00a0ranie<\/i>\u00a0cz\u0142owieka. W \u015bwietle wiary nazywamy j\u0105 grzechem: pocz\u0105wszy od\u00a0grzechu pierworodnego<\/i>, kt\u00f3ry ka\u017cdy nosi w sobie od urodzenia jako dziedzictwo otrzymane od praojc\u00f3w, a\u017c po grzech, kt\u00f3ry pope\u0142nia, nadu\u017cywaj\u0105c w\u0142asnej wolno\u015bci.<\/p>\n

    T\u0119sknota za pojednaniem<\/h5>\n

    3. Ju\u017c jednak to samo badawcze spojrzenie, je\u017celi do\u015b\u0107 przenikliwe, docieraj\u0105c do samej istoty podzia\u0142u odkrywa u Judzi dobrej woli i u prawdziwych chrze\u015bcijan wyra\u017ane pragnienie, aby naprawi\u0107 p\u0119kni\u0119cia, zabli\u017ani\u0107 rany i aby na wszystkich poziomach przywr\u00f3ci\u0107 zasadnicz\u0105 jedno\u015b\u0107. Pragnienie takie wywo\u0142uje u wielu prawdziw\u0105 t\u0119sknot\u0119 za pojednaniem, nawet je\u017celi to wyra\u017cenie nie jest u\u017cywane.<\/p>\n

    To, \u017ce pojednanie mog\u0142oby sta\u0107 si\u0119 doskona\u0142\u0105 d\u017awigni\u0105 prawdziwej przemiany spo\u0142ecze\u0144stwa, dla jednych jest niemal utopi\u0105, podczas gdy dla innych stanowi przedmiot mozolnych osi\u0105gni\u0119\u0107, a zatem cel, kt\u00f3ry przy powa\u017cnym zaanga\u017cowaniu my\u015bli i czyn\u00f3w mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107. W ka\u017cdym przypadku, d\u0105\u017cenie do szczerego i trwa\u0142ego pojednania jest niew\u0105tpliwie w naszym spo\u0142ecze\u0144stwie czym\u015b istotnym, jako odbicie niez\u0142omnej woli pokoju; jest ono \u2014 cho\u0107 brzmi to paradoksalnie \u2014 tak \u017cywotne, jak gro\u017ane s\u0105 czynniki podzia\u0142u.<\/p>\n

    Jednak\u017ce pojednanie nie mo\u017ce by\u0107 mniej g\u0142\u0119bokie ni\u017c sam roz\u0142am. T\u0119sknota za pojednaniem i ono samo b\u0119d\u0105 w takiej mierze pe\u0142ne i skuteczne, w jakiej zdo\u0142aj\u0105 uleczy\u0107 ow\u0105 pierwotn\u0105 ran\u0119, b\u0119d\u0105c\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em wszystkich innych, czyli grzech.<\/p>\n

    Spojrzenie Synodu<\/h5>\n

    4. Ka\u017cda zatem instytucja czy organizacja nastawiona na s\u0142u\u017cenie cz\u0142owiekowi i kt\u00f3rej celem jest zbawienie cz\u0142owieka rozumianego w jego podstawowych wymiarach, winny wnikliwie zg\u0142\u0119bi\u0107 spraw\u0119 pojednania po to, a\u017ceby zrozumie\u0107 jego znaczenie i pe\u0142ny zakres, oraz wyprowadzi\u0107 z tego konieczne wnioski praktyczne.<\/p>\n

    Z takiego spojrzenia nie m\u00f3g\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 Jezusa Chrystusa zrezygnowa\u0107. Z po\u015bwi\u0119ceniem matki i m\u0105dro\u015bci\u0105 nauczyciela, zatroskany i czujny, pilnie szuka on w spo\u0142ecze\u0144stwie nie tylko oznak podzia\u0142u, ale i nie mniej wymownych i wa\u017cnych oznak d\u0105\u017cenia do pojednania. Ko\u015bci\u00f3\u0142 wie bowiem, \u017ce jemu w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny zosta\u0142a dana mo\u017cliwo\u015b\u0107 i powierzone pos\u0142annictwo ukazywania prawdziwego, g\u0142\u0119boko religijnego znaczenia i pe\u0142nego wymiaru pojednania, oraz ju\u017c przez to samo przyczyniania si\u0119 do wyja\u015bnienia podstawowych kategorii jedno\u015bci i pokoju.<\/p>\n

    Moi Poprzednicy nieustannie g\u0142osili pojednanie, zach\u0119cali do pojednania ca\u0142\u0105 ludzko\u015b\u0107, wszystkie stany, ka\u017cd\u0105 cz\u0105stk\u0119 wsp\u00f3lnoty Judzkiej, w kt\u00f3rej dostrzegali rozdarcie i podzia\u01426<\/sup>. Ja tak\u017ce, kierowany wewn\u0119trznym nakazem, pochodz\u0105cym \u2014 jestem o tym przekonany \u2014 z Bo\u017cego natchnienia i zgodnym z wo\u0142aniem ludzko\u015bci, pragn\u0105\u0142em w dwojaki spos\u00f3b, jednakowo uroczysty i zobowi\u0105zuj\u0105cy, ukaza\u0107 temat pojednania w ca\u0142ej ostro\u015bci: najpierw, zwo\u0142uj\u0105c VI Sesj\u0119 Generaln\u0105 Synodu Biskup\u00f3w, a nast\u0119pnie, czyni\u0105c ze\u0144 o\u015brodek Roku Jubileuszowego, og\u0142oszonego dla uczczenia 1950 rocznicy Odkupienia7<\/sup>. Wyznaczaj\u0105c Synodowi temat, podziela\u0142em w zupe\u0142no\u015bci opini\u0119 zawart\u0105 w sugestiach wielu moich Braci w biskupstwie, to znaczy wybra\u0142em \u00f3w tak bogaty temat\u00a0pojednania<\/i>\u00a0w \u015bcis\u0142ym powi\u0105zaniu z tematem\u00a0pokuty<\/i>8<\/sup>.<\/p>\n

    Termin i samo poj\u0119cie\u00a0pokuty<\/i>\u00a0s\u0105 bardzo z\u0142o\u017cone. Je\u017celi powi\u0105\u017cemy je z\u00a0metanoia<\/i>, do kt\u00f3rej odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 synoptycy, w\u00f3wczas\u00a0pokuta<\/i>\u00a0oznacza wewn\u0119trzn\u0105\u00a0przemian\u0119 serca<\/i>\u00a0pod wp\u0142ywem S\u0142owa Bo\u017cego i w perspektywie kr\u00f3lestwa Bo\u017cego9<\/sup>. Ale\u00a0pokuta<\/i>\u00a0oznacza r\u00f3wnie\u017c\u00a0przemian \u017cycia<\/i>\u00a0zgodnie z przemian\u0105 serca, i w tym znaczeniu\u00a0czynienie pokuty<\/i>\u00a0dope\u0142nia si\u0119\u00a0w owocach pokuty godnych nawr\u00f3cenia<\/i>10<\/sup>; ca\u0142e \u017cycie staje si\u0119 procesem nawr\u00f3cenia, a zatem zmierza do sta\u0142ego post\u0119pu ku lepszemu. Czynienie pokuty<\/i>\u00a0zatem jest czym\u015b autentycznym i skutecznym jedynie w\u00f3wczas, gdy wyra\u017ca si\u0119 w\u00a0aktach i czynach pokutnych.<\/i>\u00a0W tym sensie\u00a0pokuta<\/i>\u00a0w chrze\u015bcija\u0144skim s\u0142owniku teologicznym i duchowym oznacza\u00a0ascez\u0119<\/i>, to jest\u00a0konkretny i codzienny wysi\u0142ek<\/i>\u00a0cz\u0142owieka wspartego \u0142ask\u0105 Bo\u017c\u0105, aby straci\u0107 swe \u017cycie dla Chrystusa, co jest jedynym sposobem, by je zyska\u010711<\/sup>; aby porzuci\u0107\u00a0dawnego cz\u0142owieka<\/i>\u00a0i przyoblec cz\u0142owieka\u00a0nowego<\/i>12<\/sup>; aby przezwyci\u0119\u017ca\u0107 w sobie to, co cielesne<\/i>, by zwyci\u0119\u017cy\u0142o to, co jest\u00a0duchowe<\/i>13<\/sup>; aby nieustannie wznosi\u0107 si\u0119 od rzeczy, kt\u00f3re s\u0105 na\u00a0ziemi<\/i>, do tych, kt\u00f3re s\u0105\u00a0w g\u00f3rze<\/i>, gdzie przebywa Chrystus14<\/sup>. Pokuta jest zatem\u00a0nawr\u00f3ceniem, kt\u00f3re przechodzi z serca do czyn\u00f3w<\/i>, a wi\u0119c do ca\u0142ego chrze\u015bcija\u0144skiego \u017cycia.<\/p>\n

    W ka\u017cdym z tych znacze\u0144\u00a0pokuta<\/i>\u00a0jest \u015bci\u015ble po\u0142\u0105czona\u00a0z pojednaniem<\/i>, poniewa\u017c pojednanie si\u0119 z Bogiem, z sob\u0105 samym i z innymi zak\u0142ada pokonanie radykalnego rozdarcia, kt\u00f3rym jest grzech; dokonuje si\u0119 to jedynie poprzez wewn\u0119trzn\u0105 przemian\u0119, czyli\u00a0nawr\u00f3cenie<\/i>, kt\u00f3re owocuje w \u017cyciu poprzez uczynki pokutne.<\/p>\n

    Dokument b\u0119d\u0105cy podstaw\u0105 prac Synodu (zwany tak\u017ce\u00a0Lineamenta)<\/i>, przygotowany jedynie w celu ukazania tematu i podkre\u015blenia w nim pewnych zasadniczych aspekt\u00f3w, umo\u017cliwi\u0142 Wsp\u00f3lnotom ko\u015bcielnym na ca\u0142ym \u015bwiecie rozwa\u017canie przez blisko dwa lata tych aspekt\u00f3w zagadnienia nawr\u00f3cenia i pokuty, kt\u00f3re interesuj\u0105 wszystkich, i zarazem czerpanie z niego nowego zapa\u0142u do \u017cycia i do chrze\u015bcija\u0144skiego apostolstwa. Rozwa\u017canie to zosta\u0142o pog\u0142\u0119bione nast\u0119pnie w bezpo\u015brednim przygotowaniu do prac synodalnych dzi\u0119ki\u00a0Instrumentum laboris<\/i>, kt\u00f3ry zosta\u0142 rozes\u0142any niezw\u0142ocznie biskupom i ich wsp\u00f3\u0142pracownikom. Przez ca\u0142y wreszcie miesi\u0105c Ojcowie Synodu, wspomagani przez osoby powo\u0142ane do udzia\u0142u w posiedzeniach synodalnych, rozpatrywali z wielkim poczuciem odpowiedzialno\u015bci sam temat oraz liczne i zr\u00f3\u017cnicowane zagadnienia z nim zwi\u0105zane. Z obrad, ze wsp\u00f3lnych docieka\u0144, z mozolnego i dok\u0142adnego poszukiwania zebrano wielki i cenny skarb, kt\u00f3rego istotne tre\u015bci zosta\u0142y zawarte w ko\u0144cowych\u00a0Propositiones.<\/i><\/p>\n

    Spojrzenie Synodu nie pomija akt\u00f3w pojednania (pewne z nich przechodz\u0105 jakby niezauwa\u017cone w swej powszednio\u015bci), kt\u00f3re w r\u00f3\u017cnej mierze s\u0142u\u017c\u0105 usuwaniu niezliczonych napi\u0119\u0107, przezwyci\u0119\u017caniu rozlicznych konflikt\u00f3w i pokonywaniu ma\u0142ych i wielkich podzia\u0142\u00f3w, przywracaj\u0105c jedno\u015b\u0107. G\u0142\u00f3wnym jednak przedmiotem troski Synodu by\u0142o odnalezienie w g\u0142\u0119bi tych poszczeg\u00f3lnych akt\u00f3w ich ukrytego korzenia, pojednania rzec mo\u017cna \u201e\u017ar\u00f3d\u0142owego\u201d, kt\u00f3re dokonuje si\u0119 w sercu i w \u015bwiadomo\u015bci cz\u0142owieka.<\/p>\n

    Charyzmat i zarazem oryginalno\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a w tym co dotyczy pojednania, niezale\u017cnie od poziomu, na jakim ma si\u0119 ono dokonywa\u0107, tkwi\u0105 w tym, \u017ce si\u0119ga on zawsze do owego pojednania \u017ar\u00f3d\u0142owego. Na mocy bowiem swego zasadniczego pos\u0142annictwa Ko\u015bci\u00f3\u0142 poczuwa si\u0119 do obowi\u0105zku dotarcia do korzeni pierwotnego rozdarcia grzechowego, aby uzdrowi\u0107 w nich i poniek\u0105d przywr\u00f3ci\u0107 tak\u017ce pojednanie pierwohle, b\u0119d\u0105ce skuteczn\u0105 zasad\u0105 ka\u017cdego prawdziwego pojednania. To te\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142 mia\u0142 na my\u015bli i za po\u015brednictwem Synodu przed\u0142o\u017cy\u0142.<\/p>\n

    O tym pojednaniu m\u00f3wi Pismo \u015awi\u0119te, zach\u0119caj\u0105c nas do czynienia wszelkich wysi\u0142k\u00f3w zmierzaj\u0105cych w tym kierunku15<\/sup>; m\u00f3wi nam jednak r\u00f3wnie\u017c, \u017ce jest ono przede wszystkim mi\u0142osiernym darem Boga dla cz\u0142owieka16<\/sup>. Historia Zbawienia \u2014 ca\u0142ej ludzko\u015bci i ka\u017cdego cz\u0142owieka w ka\u017cdym czasie \u2014 jest przedziwn\u0105 histori\u0105 pojednania, w kt\u00f3rej B\u00f3g, jako Ojciec, przez Krew i Krzy\u017c swego Wcielonego Syna pojedna\u0142 z sob\u0105 \u015bwiat, rodz\u0105c w ten spos\u00f3b now\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 pojednanych.<\/p>\n

    Pojednanie staje si\u0119 konieczne, gdy\u017c przez grzech nast\u0105pi\u0142 roz\u0142am, z kt\u00f3rego wywodz\u0105 si\u0119 wszystkie inne formy roz\u0142amu wewn\u0105trz cz\u0142owieka i wok\u00f3\u0142 niego. Pe\u0142ne pojednanie jednak wymaga koniecznie uwolnienia od grzechu, kt\u00f3ry musi by\u0107 ca\u0142kowicie wykorzeniony. A zatem \u015bcis\u0142a wewn\u0119trzna wi\u0119\u017a g\u0142\u0119boko \u0142\u0105czy\u00a0nawr\u00f3cenie i pojednanie:<\/i>\u00a0niemo\u017cliwe jest rozdzielenie tych dw\u00f3ch rzeczywisto\u015bci czy te\u017c m\u00f3wienie o jednej a przemilczanie drugiej.<\/p>\n

    Synod m\u00f3wi\u0142 r\u00f3wnocze\u015bnie o pojednaniu ca\u0142ej rodziny ludzkiej i o nawr\u00f3ceniu serca ka\u017cdego cz\u0142owieka, o jego powrocie do Boga, pragn\u0105c da\u0107 wyraz przekonaniu i g\u0142osi\u0107, \u017ce jedno\u015b\u0107 ludzi nie dokona si\u0119 bez wewn\u0119trznej przemiany ka\u017cdego z osobna.\u00a0Osobiste nawr\u00f3cenie<\/i>\u00a0jest konieczn\u0105 drog\u0105 do\u00a0zgody pomi\u0119dzy lud\u017ami<\/i>17<\/sup>. Gdy Ko\u015bci\u00f3\u0142 og\u0142asza radosn\u0105 nowin\u0119 o pojednaniu czy te\u017c proponuje urzeczywistnienie jej poprzez Sakramenty, wykonuje prawdziwie sw\u0105 funkcj\u0119 prorock\u0105, ujawniaj\u0105c zatrute \u017ar\u00f3d\u0142a wszelkiego z\u0142a w cz\u0142owieku, wskazuj\u0105c gdzie s\u0105 korzenie podzia\u0142u i budz\u0105c nadziej\u0119 na przezwyci\u0119\u017cenie napi\u0119\u0107 i konflikt\u00f3w, abs, doprowadzi\u0107 do braterstwa, zgody i pokoju na wszystkich poziomach i we wszystkich klasach i warstwach ludzkiej spo\u0142eczno\u015bci. Ko\u015bci\u00f3\u0142 przemienia dziejow\u0105 sytuacj\u0119 nienawi\u015bci i przemocy w cywilizacji mi\u0142o\u015bci. Ofiarowuje wszystkim ewangeliczn\u0105 i sakramentaln\u0105 zasad\u0119 pierwotnego i podstawowego pojednania, z kt\u00f3rego wezm\u0105 pocz\u0105tek wszelkie inne znaki czy akty pojednania, r\u00f3wnie\u017c na poziomie spo\u0142ecznym.<\/p>\n

    O tym w\u0142a\u015bnie pojednaniu, kt\u00f3re jest owocem nawr\u00f3cenia, m\u00f3wi obecna Adhortacja Apostolska. Jak to mia\u0142o bowiem miejsce na trzech poprzednich zebraniach Synodu \u2014 tak\u017ce tym razem sami Ojcowie zachcieli powierzy\u0107 Biskupowi Rzymu, Pasterzowi Ko\u015bcio\u0142a powszechnego i G\u0142owie Kolegium Biskupiego, jako Przewodnicz\u0105cemu Synodu, wnioski ko\u0144cowe pracy synodalnej. Jako donios\u0142y i wdzi\u0119czny obowi\u0105zek mego pos\u0142ugiwania przyj\u0105\u0142em zadanie zaczerpni\u0119cia z olbrzymiego bogactwa Synodu, aby ofiarowa\u0107 Ludowi Bo\u017cemu owoc samego Synodu: or\u0119dzie doktrynalne i pastoralne na temat\u00a0pokuty i pojednania.<\/i>\u00a0W pierwszej przeto cz\u0119\u015bci zajm\u0119 si\u0119 Ko\u015bcio\u0142em w spe\u0142nianej przez niego misji jednania, w dziele nawracania serc do ponownego spotkania cz\u0142owieka i Boga, cz\u0142owieka z bratem, cz\u0142owieka z ca\u0142ym stworzeniem. W drugiej cz\u0119\u015bci przedstawiona zostanie podstawowa przyczyna ka\u017cdego roz\u0142amu czy podzia\u0142u pomi\u0119dzy lud\u017ami i, przede wszystkim, w odniesieniu do Boga: grzech. W ko\u0144cu wska\u017c\u0119 te \u015brodki, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 Ko\u015bcio\u0142owi popiera\u0107 i o\u017cywia\u0107 pe\u0142ne pojednanie ludzi z Bogiem, a w konsekwencji ludzi pomi\u0119dzy sob\u0105.<\/p>\n

    Dokument, kt\u00f3ry teraz przekazuj\u0119 synom i c\u00f3rkom Ko\u015bcio\u0142a, a tak\u017ce wszystkim wierz\u0105cym czy niewierz\u0105cym, kt\u00f3rzy patrz\u0105 na Ko\u015bci\u00f3\u0142 z zainteresowaniem i bez uprzedze\u0144, chce by\u0107 nale\u017cn\u0105 odpowiedzi\u0105 na pro\u015bb\u0119 Synodu. Jest on jednak r\u00f3wnie\u017c \u2014 musz\u0119 to stwierdzi\u0107 w imi\u0119 prawdy i sprawiedliwo\u015bci \u2014 dzie\u0142em samego Synodu. Tre\u015b\u0107 ka\u017cdej stronicy wywodzi si\u0119 bowiem z niego: z dalszych i bli\u017cszych do niego przygotowa\u0144,\u00a0z Dokumentu roboczego<\/i>, z wypowiedzi w auli synodalnej i w\u00a0circuli minores<\/i>, a nade wszystko\u00a0z 63 Propositiones:<\/i>\u00a0jest w nim zawarty owoc wsp\u00f3lnej pracy Ojc\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych nie zabrak\u0142o przedstawicieli Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Wschodnich, kt\u00f3rych dziedzictwo teologiczne, duchowe i liturgiczne jest tak bogate i czcigodne r\u00f3wnie\u017c w interesuj\u0105cej nas dziedzinie. Poza tym Rada Sekretariatu Synodu na dw\u00f3ch wa\u017cnych posiedzeniach oceni\u0142a rezultaty i orientacje zebra\u0144 synodalnych zaraz po ich zako\u0144czeniu, aby ujawni\u0107 dynamik\u0119 wy\u017cej wspomnianych\u00a0Propositiones<\/i>, a nast\u0119pnie wskaza\u0142a, jak najlepiej mo\u017cna zredagowa\u0107 niniejszy Dokument. Wdzi\u0119czny jestem wszystkim, kt\u00f3rzy wykonali t\u0119 prac\u0119. Wierny memu pos\u0142annictwu pragn\u0119 tu przekaza\u0107 to, co w skarbie doktrynalnym i pastoralnym Synodu wydaje mi si\u0119 opatrzno\u015bciowe dla \u017cycia wielu ludzi w tej wspania\u0142ej i trudnej godzinie dziejowej.<\/p>\n

    Warto to uczyni\u0107 \u2014 i rzecz b\u0119dzie mia\u0142a szczeg\u00f3lne znaczenie \u2014 gdy jeszcze \u017cywe s\u0105 wspomnienia Roku \u015awi\u0119tego, ca\u0142kowicie prze\u017cywanego pod znakiem pokuty, nawr\u00f3cenia i pojednania. Oby ta Adhortacja, powierzona Braciom w biskupstwie oraz ich wsp\u00f3\u0142pracownikom, Kap\u0142anom i Diakonom, Zakonnikom i Zakonnicom, wszystkim Wiernym, ludziom prawego sumienia, by\u0142a nie tylko narz\u0119dziem oczyszczenia, wzbogacenia i pog\u0142\u0119bienia osobistej wiary, ale r\u00f3wnie\u017c zaczynem wzrostu, w sercu \u015bwiata, pokoju i braterstwa, nadziei i rado\u015bci; tych warto\u015bci, kt\u00f3re maj\u0105 sw\u00f3j pocz\u0105tek w Ewangelii us\u0142yszanej i przyj\u0119tej, przemy\u015blanej, praktykowanej i prze\u017cywanej dzie\u0144 po dniu na wz\u00f3r Maryi, Matki Pana naszego Jezusa Chrystusa, przez kt\u00f3rego podoba\u0142o si\u0119 Bogu pojedna\u0107 wszystko z sob\u010518<\/sup>.<\/p>\n

    CZ\u0118\u015a\u0106 PIERWSZA
    NAWR\u00d3CENIE I POJEDNANIE OBOWI\u0104ZKIEM I ZADANIEM KO\u015aCIO\u0141A<\/h4>\n

    ROZDZIA\u0141 PIERWSZY
    PRZYPOWIE\u015a\u0106 O POJEDNANIU<\/h4>\n

    5. Na pocz\u0105tku tej Adhortacji Apostolskiej my\u015bl\u0119 o tym pi\u0119knym fragmencie Ewangelii wed\u0142ug \u015bw. \u0141ukasza, kt\u00f3ry pr\u00f3bowa\u0142em ju\u017c przedstawi\u0107 w poprzednim moim Dokumencie19<\/sup>. Jest to przypowie\u015b\u0107 o synu marnotrawnym20<\/sup>.<\/p>\n

    \u201ePewien cz\u0142owiek mia\u0142 dw\u00f3ch syn\u00f3w. M\u0142odszy z nich rzek\u0142 do ojca: \u00abOjcze, daj mi cz\u0119\u015b\u0107 maj\u0105tku, kt\u00f3ra na mnie przypada\u00bb\u201d, opowiada Jezus, przedstawiaj\u0105c dramatyczne losy tego m\u0142odzie\u0144ca: awanturnicze odej\u015bcie z domu ojca, utrat\u0119 ca\u0142ego mienia w \u017cyciu rozrzutnym i pustym, mroczne dni oddalenia i g\u0142odu, a co wi\u0119cej, utrat\u0119 godno\u015bci, upokorzenie i wstyd; wreszcie t\u0119sknot\u0119 za w\u0142asnym domem, odwag\u0119 powrotu do\u0144 i przyj\u0119cie przez ojca. Ojciec oczywi\u015bcie nie zapomnia\u0142 o synu, przeciwnie, zachowa\u0142 dla\u0144 ca\u0142\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 i szacunek. Tak zawsze czeka\u0142 na niego, a teraz \u015bciska go, przygotowuj\u0105c uroczyste powitanie tego, kt\u00f3ry \u201eby\u0142 umar\u0142y, a zn\u00f3w o\u017cy\u0142; zagin\u0105\u0142, a odnalaz\u0142 si\u0119\u201d.<\/p>\n

    Cz\u0142owiek \u2014 ka\u017cdy cz\u0142owiek \u2014 jest tym synem marnotrawnym: ow\u0142adni\u0119ty pokus\u0105 odej\u015bcia od Ojca, by \u017cy\u0107 niezale\u017cnie; ulegaj\u0105cy pokusie; zawiedziony ow\u0105 pustk\u0105, kt\u00f3ra zafascynowa\u0142a go jak mira\u017c; samotny, znies\u0142awiony, wykorzystany, gdy pr\u00f3buje zbudowa\u0107 \u015bwiat tylko dla siebie; w g\u0142\u0119bi swej n\u0119dzy udr\u0119czony pragnieniem powrotu do jedno\u015bci z Ojcem. Jak ojciec z przypowie\u015bci, B\u00f3g wypatruje powrotu syna, gdy powr\u00f3ci przygarnia go do serca i zastawia st\u00f3\u0142 dla uczczenia ponownego spotkania, w kt\u00f3rym Ojciec i bracia \u015bwi\u0119tuj\u0105 pojednanie.<\/p>\n

    To, co najbardziej uderza w przypowie\u015bci, to uroczyste i pe\u0142ne mi\u0142o\u015bci przyj\u0119cie przez ojca syna, kt\u00f3ry powraca: znak mi\u0142osierdzia Boga, zawsze gotowego przebaczy\u0107. Powiedzmy to od razu: pojednanie jest przede wszystkim\u00a0darem Ojca niebieskiego.<\/i><\/p>\n

    … do brata, kt\u00f3ry pozosta\u0142 w domu<\/h5>\n

    6. Przypowie\u015b\u0107 ukazuje r\u00f3wnie\u017c starszego brata, kt\u00f3ry odmawia udzia\u0142u w uczcie. Wyrzuca m\u0142odszemu jego ucieczk\u0119, za\u015b ojcu \u2014 przyj\u0119cie zgotowane marnotrawnemu synowi, podczas gdy jemu, uleg\u0142emu i pracowitemu, wiernemu wobec ojca i domu, nigdy nie pozwolono \u2014 jak m\u00f3wi \u2014 zabawi\u0107 si\u0119 z przyjaci\u00f3\u0142mi. Oznacza to, \u017ce nie pojmuje dobroci ojca. A dop\u00f3ki ten brat, zbyt pewny siebie i swych zas\u0142ug, zazdrosny i pogardliwy, pe\u0142en goryczy i gniewu, nie nawraca si\u0119 i nie jedna z ojcem i bratem, Uczta nie jest jeszcze w pe\u0142ni \u015bwi\u0119towaniem spotkania i odnalezienia.<\/p>\n

    Cz\u0142owiek \u2014 ka\u017cdy cz\u0142owiek \u2014 jest r\u00f3wnie\u017c tym starszym bratem. Egoizm czyni go zazdrosnym, zatwardza jego serce, za\u015blepia i zamyka na innych oraz na Boga. \u0141agodno\u015b\u0107 i mi\u0142osierdzie ojca dra\u017cni\u0105 go i gniewaj\u0105; szcz\u0119\u015bcie odnalezionego brata ma dla niego posmak goryczy21<\/sup>. Tak\u017ce pod tym wzgl\u0119dem musi si\u0119 on przemieni\u0107, aby dosz\u0142o do pojednania.<\/p>\n

    Przypowie\u015b\u0107 o synu marnotrawnym jest nade wszystko niewypowiedzian\u0105 histori\u0105 wielkiej mi\u0142o\u015bci Ojca \u2014 Boga, kt\u00f3ry ofiarowuje wracaj\u0105cemu do\u0144 synowi dar pe\u0142nego pojednania. Ukazuj\u0105c w osobie starszego brata egoizm, kt\u00f3ry dzieli mi\u0119dzy sob\u0105 braci, staje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c histori\u0105 rodziny ludzkiej: ukazuje nasze po\u0142o\u017cenie i wytycza drog\u0119, kt\u00f3r\u0105 trzeba przeby\u0107. Syn marnotrawny, w swym pragnieniu nawr\u00f3cenia, powrotu w ojcowskie ramiona i uzyskania przebaczenia, wyobra\u017ca tych ludzi, kt\u00f3rzy w g\u0142\u0119bi sumienia odczuwaj\u0105 t\u0119sknot\u0119 za pojednaniem na wszystkich poziomach i bez zastrze\u017ce\u0144, i kt\u00f3rzy przeczuwaj\u0105 z wewn\u0119trzn\u0105 pewno\u015bci\u0105, \u017ce jest ona mo\u017cliwa jedynie w\u00f3wczas, gdy wyp\u0142ywa z pierwszego i podstawowego pojednania, poprzez kt\u00f3re cz\u0142owiek, przyj\u0105wszy niesko\u0144czone mi\u0142osierdzie Bo\u017ce, powraca z daleka do synowskiej przyja\u017ani z Bogiem. Przypowie\u015b\u0107 za\u015b odczytana w perspektywie drugiego syna, odmalowuje sytuacj\u0119 podzielonej przez egoizm rodziny ludzkiej, rzuca \u015bwiat\u0142o na trudno\u015b\u0107 w zaspokojeniu pragnienia i t\u0119sknoty za rodzin\u0105 pojednan\u0105 i zjednoczon\u0105; przypomina wi\u0119c o konieczno\u015bci g\u0142\u0119bokiej przemiany serc poprzez odkrycie na nowo mi\u0142osierdzia Ojca, i przez zwyci\u0119stwo nad niezrozumieniem i wrogo\u015bci\u0105 mi\u0119dzy bra\u0107mi.<\/p>\n

    W \u015bwietle tej niewyczerpanej przypowie\u015bci o mi\u0142osierdziu, kt\u00f3re g\u0142adzi grzech, Ko\u015bci\u00f3\u0142, podejmuj\u0105c zawarte w niej wezwanie, pojmuje swoj\u0105 misj\u0119 jako dzia\u0142anie \u2014 \u015bladem Chrystusa \u2014 dla nawr\u00f3cenia serc i pojednania ludzi z Bogiem, a tak\u017ce mi\u0119dzy sob\u0105 \u2014 dw\u00f3ch rzeczywisto\u015bci wewn\u0119trznie ze sob\u0105 po\u0142\u0105czonych.<\/p>\n

    ROZDZIA\u0141 DRUGI
    U \u0179R\u00d3DE\u0141 POJEDNANIA<\/h4>\n

    W \u015bwietle Chrystusa \u2014 Sprawcy pojednania<\/h5>\n

    7. Jak wida\u0107 z przypowie\u015bci o synu marnotrawnym, pojednanie jest\u00a0darem Boga<\/i>\u00a0i Jego\u00a0inicjatyw\u0105.<\/i>\u00a0Ale wiara nasza uczy, \u017ce ta inicjatywa dope\u0142nia si\u0119 w tajemnicy Chrystusa Odkupiciela, Sprawcy pojednania, kt\u00f3ry wyzwala cz\u0142owieka z grzechu w ka\u017cdej jego postaci. \u015aw. Pawe\u0142 nie waha si\u0119 twierdzi\u0107, \u017ce w tym zadaniu i urz\u0119dzie streszcza si\u0119 niezr\u00f3wnane pos\u0142annictwo Jezusa z Nazaretu, S\u0142owa i Syna Bo\u017cego, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem.<\/p>\n

    I my tak\u017ce mo\u017cemy wyj\u015b\u0107 z tej\u00a0centralnej tajemnicy ekonomii zbawienia<\/i>, kt\u00f3ra jest r\u00f3wnie\u017c kluczowym punktem chrystologii Aposto\u0142a. \u201eJe\u017celi bowiem, b\u0119d\u0105c nieprzyjaci\u00f3\u0142mi, zostali\u015bmy pojednani z Bogiem przez \u015bmier\u0107 Jego Syna \u2014 pisze do Rzymian \u2014 to tym bardziej, b\u0119d\u0105c ju\u017c pojednani, dost\u0105pimy zbawienia przez Jego \u017cycie. I nie tylko to \u2014 ale i chlubi\u0107 si\u0119 mo\u017cemy w Bogu przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, przez kt\u00f3rego teraz uzyskali\u015bmy pojednanie\u201d22<\/sup>. Poniewa\u017c za\u015b \u201ew Chrystusie B\u00f3g jedna\u0142 z sob\u0105 \u015bwiat\u201d, Pawe\u0142 w natchnieniu napomina chrze\u015bcijan z Koryntu: \u201epojednajcie si\u0119 z Bogiem! \u201d23<\/sup>.<\/p>\n

    O takiej misji jednania poprzez \u015bmier\u0107 na Krzy\u017cu m\u00f3wi\u0142 innymi s\u0142owami ewangelista Jan, zaznaczaj\u0105c, \u017ce Chrystus mia\u0142 umrze\u0107, \u201eby rozproszone dzieci Bo\u017ce zgromadzi\u0107 w jedno\u201d24<\/sup>.<\/p>\n

    A \u015bw. Pawe\u0142 pozwala nam jeszcze zobaczy\u0107 dzie\u0142o Chrystusa w wymiarach kosmicznych, gdy pisze, \u017ce w Nim Ojciec pojedna\u0142 ze sob\u0105 wszystkie stworzenia, i te na ziemi, i te w niebiosach25<\/sup>. S\u0142usznie mo\u017cna powiedzie\u0107 o Chrystusie Odkupicielu, \u017ce \u201ew czasie gniewu sta\u0142 si\u0119 okupem\u201d (pojednaniem)26<\/sup>\u00a0i je\u017celi jest \u201enaszym pokojem\u201d27<\/sup>, to jest tak\u017ce naszym pojednaniem.<\/p>\n

    S\u0142usznie zatem Jego m\u0119ka i \u015bmier\u0107, sakramentalnie ponawiane w Eucharystii, nazywane s\u0105 w liturgii \u201eOfiar\u0105 pojednania\u201d28<\/sup>; pojednania z Bogiem i z bra\u0107mi, skoro sam Jezus naucza, \u017ce braterskie pojednanie winno si\u0119 dokona\u0107 przed z\u0142o\u017ceniem ofiary29<\/sup>.<\/p>\n

    Mamy wi\u0119c prawo, wychodz\u0105c od tych i innych wa\u017cnych i wymownych tekst\u00f3w Nowego Testamentu, skoncentrowa\u0107 rozwa\u017canie nad ca\u0142\u0105 tajemnic\u0105 Chrystusa wok\u00f3\u0142 Jego misji jednania.<\/p>\n

    Pragn\u0119 przeto wypowiedzie\u0107 raz jeszcze wiar\u0119 Ko\u015bcio\u0142a w akt odkupie\u0144czy Chrystusa, w tajemnic\u0119 paschaln\u0105 Jego \u015bmierci i zmartwychwstania jako przyczyny sprawczej pojednania cz\u0142owieka w podw\u00f3jnym aspekcie uwolnienia od grzechu i wsp\u00f3lnoty \u0142aski z Bogiem.<\/p>\n

    W\u0142a\u015bnie wobec bolesnego obrazu podzia\u0142\u00f3w i trudno\u015bci pojednania\u00a0pomi\u0119dzy lud\u017ami<\/i>, zach\u0119cam do spojrzenia na\u00a0Mysterium Crucis<\/i>\u00a0jako na najwy\u017cszy dramat, w kt\u00f3rym Chrystus pojmuje i prze\u017cywa a\u017c do dna dramat oddalenia cz\u0142owieka od Boga, wo\u0142aj\u0105c s\u0142owami Psalmisty: \u201eBo\u017ce m\u00f3j, Bo\u017ce: m\u00f3j, czemu\u015b Mnie opu\u015bci\u0142?\u201d30<\/sup>\u00a0i w tym samym czasie dokonuje naszego pojednania. Spojrzenie utkwione w tajemnicy Golgoty winno zawsze przypomina\u0107 nam \u00f3w\u00a0wymiar \u201ewertykalny\u201d<\/i>\u00a0podzia\u0142u i pojednania w odniesieniu do stosunku cz\u0142owiek-B\u00f3g, kt\u00f3ry w \u015bwietle wiary zawsze jest wa\u017cniejszy ani\u017celi\u00a0wymiar \u201ehoryzontalny\u201d<\/i>, to jest ni\u017c rzeczywisto\u015b\u0107 podzia\u0142u i konieczno\u015b\u0107 pojednania pomi\u0119dzy lud\u017ami. Wiemy bowiem, \u017ce takie pojednanie mi\u0119dzy nimi nie jest i nie mo\u017ce by\u0107 niczym innym, jak tylko owocem odkupie\u0144czego aktu Chrystusa, kt\u00f3ry umar\u0142 i zmartwychwsta\u0142, aby pokona\u0107 kr\u00f3lestwo grzechu, przywr\u00f3ci\u0107 przymierze z Bogiem i w ten spos\u00f3b zburzy\u0107 \u201erozdzielaj\u0105cy mur\u201d31<\/sup>, wzniesiony przez grzech pomi\u0119dzy lud\u017ami.<\/p>\n

    Ko\u015bci\u00f3\u0142 nios\u0105cy pojednanie<\/h5>\n

    8. Jednak\u017ce \u2014 jak powiedzia\u0142 \u015bw. Leon, Papie\u017c, m\u00f3wi\u0105c o m\u0119ce Chrystusa \u2014 \u201ewszystko to, co Syn Bo\u017cy uczyni\u0142 i czego naucza\u0142 dla pojednania \u015bwiata, znamy nie tylko z historii Jego przesz\u0142ych czyn\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c doznajemy skutk\u00f3w tego, co dokonuje obecnie\u201d32<\/sup>. Doznajemy pojednania dokonanego w Jego cz\u0142owiecze\u0144stwie w skuteczno\u015bci \u015bwi\u0119tych tajemnic sprawowanych przez Ko\u015bci\u00f3\u0142, za kt\u00f3ry odda\u0142 On siebie samego, i kt\u00f3ry ustanowi\u0142 znakiem i narz\u0119dziem zbawienia.<\/p>\n

    Stwierdza to \u015bw. Pawe\u0142 pisz\u0105c, \u017ce B\u00f3g da\u0142 Aposto\u0142om Chrystusa udzia\u0142 w swym dziele jednania. \u201eB\u00f3g zleci\u0142 nam \u2014 m\u00f3wi \u2014 pos\u0142ug\u0119 jednania … i s\u0142owo jednania\u201d33<\/sup>.<\/p>\n

    W d\u0142onie i usta Aposto\u0142\u00f3w, swoich wys\u0142annik\u00f3w, Ojciec z\u0142o\u017cy\u0142 mi\u0142osiernie\u00a0pos\u0142ug\u0119 jednania<\/i>, kt\u00f3r\u0105 wype\u0142niaj\u0105 oni w spos\u00f3b jedyny na mocy w\u0142adzy dzia\u0142ania \u201ein persona Christi\u201d. Ale i ca\u0142ej wsp\u00f3lnocie wierz\u0105cych, ca\u0142ej strukturze Ko\u015bcio\u0142a powierzone zosta\u0142o \u201es\u0142owo jednania\u201d, czyli zadanie czynienia wszystkiego, co mo\u017cliwe, by dawa\u0107 \u015bwiadectwo o pojednaniu i by sprawia\u0107 je w \u015bwiecie.<\/p>\n

    Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce i Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II, definiuj\u0105c Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako \u201esakrament, czyli znak i narz\u0119dzie wewn\u0119trznego zjednoczenia z Bogiem i jedno\u015bci ca\u0142ego rodzaju ludzkiego\u201d oraz podkre\u015blaj\u0105c jego obowi\u0105zek d\u0105\u017cenia do \u201epe\u0142nej jedno\u015bci w Chrystusie\u201d tych ludzi, kt\u00f3rzy s\u0105 \u201ez\u0142\u0105czeni dzi\u015b \u015bci\u015blej r\u00f3\u017cnego rodzaju wi\u0119zami\u201d34<\/sup>, potwierdza, \u017ce winien on przede wszystkim d\u0105\u017cy\u0107 do doprowadzenia ludzi do pe\u0142nego pojednania.<\/p>\n

    W \u015bcis\u0142ym powi\u0105zaniu z pos\u0142annictwem Chrystusa mo\u017cna zatem stre\u015bci\u0107 bogat\u0105 i z\u0142o\u017con\u0105 misj\u0119 Ko\u015bcio\u0142a w zadaniu dla niego centralnym \u2014 jednania cz\u0142owieka: z Bogiem, z samym sob\u0105, z bra\u0107mi, z ca\u0142ym stworzeniem; i to w spos\u00f3b trwa\u0142y, gdy\u017c \u2014 jak powiedzia\u0142em kiedy indziej \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 ze swej natury zawsze niesie pojednanie\u201d35<\/sup>.<\/p>\n

    Ko\u015bci\u00f3\u0142 dokonuje dzie\u0142a pojednania, gdy g\u0142osi or\u0119dzie pojednania, jak zawsze czyni\u0142 w swych dziejach, od Soboru apostolskiego w Jerozolimie36<\/sup>\u00a0a\u017c po ostatni Synod i niedawno obchodzony Jubileusz Odkupienia. Oryginalno\u015b\u0107 tego przepowiadania polega na tym, \u017ce wed\u0142ug nauki Ko\u015bcio\u0142a\u00a0pojednanie<\/i>\u00a0jest \u015bci\u015ble powi\u0105zane z nawr\u00f3ceniem serca: jest to konieczna droga do osi\u0105gni\u0119cia porozumienia pomi\u0119dzy lud\u017ami.<\/p>\n

    Ko\u015bci\u00f3\u0142 dokonuje tak\u017ce dzie\u0142a pojednania ukazuj\u0105c cz\u0142owiekowi drogi i ofiarowuj\u0105c mu \u015brodki do wspomnianego wy\u017cej poczw\u00f3rnego pojednania. Te drogi to nawr\u00f3cenie serca i zwyci\u0119stwo nad grzechem egoizmu czy niesprawiedliwo\u015bci, dominowania czy wyzysku bli\u017aniego, przywi\u0105zania do d\u00f3br materialnych czy niepohamowanej pogoni za przyjemno\u015bci\u0105. \u015arodki \u2014 to wierne i pe\u0142ne mi\u0142o\u015bci s\u0142uchanie S\u0142owa Bo\u017cego, modlitwa osobista i wsp\u00f3lnotowa, a nade wszystko Sakramenty, prawdziwe znaki i narz\u0119dzia pojednania, za\u015b w\u015br\u00f3d nich w tym aspekcie na plan pierwszy wysuwa si\u0119 ten, kt\u00f3ry s\u0142usznie nazywamy Sakramentem Pojednania lub Pokuty, do kt\u00f3rego jeszcze powr\u00f3c\u0119.<\/p>\n

    Ko\u015bci\u00f3\u0142 pojednany<\/h5>\n

    9. Zas\u0142ug\u0105 mego czcigodnego Poprzednika, Paw\u0142a VI, jest jasne okre\u015blenie tego, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u2014 aby ewangelizowa\u0107 \u2014 musi sam by\u0107 ewangelizowany, to znaczy otwarty na ca\u0142o\u015bciowe i pe\u0142ne or\u0119dzie Dobrej Nowiny Jezusa Chrystusa, na s\u0142uchanie jej i wprowadzanie w \u017cycie37<\/sup>. Ja r\u00f3wnie\u017c, zbieraj\u0105c w jeden organiczny dokument rozwa\u017cania IV Zgromadzenia Generalnego Synodu, m\u00f3wi\u0142em o Ko\u015bciele, kt\u00f3ry katechizuje siebie na tyle, na ile przeprowadza katechez\u011938<\/sup>.<\/p>\n

    Nie waham si\u0119 teraz podj\u0105\u0107 tej wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci w zastosowaniu do omawianego tu tematu, aby stwierdzi\u0107, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142, chc\u0105c by\u0107 sprawc\u0105\u00a0pojednania<\/i>, winien stawa\u0107 si\u0119\u00a0Ko\u015bcio\u0142em pojednanym.<\/i>\u00a0W tym prostym i przejrzystym okre\u015bleniu kryje si\u0119 przekonanie, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 dla g\u0142oszenia i coraz skuteczniejszego ukazywania \u015bwiatu wezwania, aby si\u0119 pojedna\u0142, winien stawa\u0107 si\u0119 coraz bardziej wsp\u00f3lnot\u0105 (cho\u0107by by\u0142a jak \u201ema\u0142a trz\u00f3dka\u201d pierwszych wiek\u00f3w) uczni\u00f3w Chrystusowych, kt\u00f3rych jednoczy obowi\u0105zek nawracania si\u0119 stale do Pana, i \u017cycia godnego nowych ludzi, w duchu i praktykowaniu pojednania.<\/p>\n

    Ludziom wsp\u00f3\u0142czesnym, tak wra\u017cliwym na konkretne \u015bwiadectwo \u017cycia, Ko\u015bci\u00f3\u0142 winien dawa\u0107 przyk\u0142ad pojednania przede wszystkim w swoim \u0142onie; dlatego wszyscy musimy pracowa\u0107 nad uspokojeniem umys\u0142\u00f3w, zmniejszeniem napi\u0119\u0107, przezwyci\u0119\u017ceniem podzia\u0142\u00f3w, uzdrowieniem ran zadawanych sobie niekiedy wzajemnie przez braci, gdy zaostrza si\u0119 r\u00f3\u017cnice stanowisk w dziedzinie spraw dyskusyjnych; szuka\u0107 natomiast jedno\u015bci w tym, co jest podstawowe dla wiary i \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego, w my\u015bl staro\u017cytnej maksymy:\u00a0In dubiis libertas, in necessariis<\/i>\u00a0nnitas,\u00a0in omnibus caritas.<\/i><\/p>\n

    Wed\u0142ug tego samego kryterium Ko\u015bci\u00f3\u0142 winien urzeczywistnia\u0107 r\u00f3wnie\u017c sw\u00f3j wymiar ekumeniczny. Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest bowiem \u015bwiadomy, \u017ce dla osi\u0105gni\u0119cia ca\u0142kowitego pojednania winien i\u015b\u0107 drog\u0105 poszukiwania jedno\u015bci mi\u0119dzy tymi, kt\u00f3rzy szczyc\u0105 si\u0119 mianem chrze\u015bcijan, ale tak\u017ce jako Ko\u015bcio\u0142y czy Wsp\u00f3lnoty s\u0105 od\u0142\u0105czeni jedni od drugich i od Ko\u015bcio\u0142a rzymskiego. Ko\u015bci\u00f3\u0142 ten poszukuj\u0105c takiej jedno\u015bci, kt\u00f3ra by\u0142aby owocem i wyrazem prawdziwego pojednania, nie zamierza opiera\u0107 jej ani na ukrywaniu spraw, kt\u00f3re dziel\u0105, ani na \u0142atwych, bo powierzchownych i nietrwa\u0142ych, kompromisach. Jedno\u015b\u0107 musi by\u0107 wynikiem prawdziwego nawr\u00f3cenia wszystkich, wzajemnego przebaczenia, dialogu teologicznego i braterskich stosunk\u00f3w, modlitwy i pe\u0142nej uleg\u0142o\u015bci wobec dzia\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego, kt\u00f3ry jest tak\u017ce\u00a0Duchem pojednania.<\/i><\/p>\n

    Ko\u015bci\u00f3\u0142 wreszcie, aby m\u00f3c nazwa\u0107 si\u0119 w pe\u0142ni pojednanym, coraz bardziej poczuwa si\u0119 do obowi\u0105zku niesienia Ewangelii poprzez krzewienie \u201ezbawczego dialogu\u201d39<\/sup>\u00a0wszystkim ludom, owym rozleg\u0142ym \u015brodowiskom ludzkim we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie, kt\u00f3re nie podzielaj\u0105 jego wiary, i kt\u00f3re po prostu na skutek rosn\u0105cego sekularyzmu odnosz\u0105 si\u0119 do niego z rezerw\u0105, z zimn\u0105 oboj\u0119tno\u015bci\u0105 \u2014 je\u017celi nie s\u0105 mu wrogie i nie prze\u015bladuj\u0105 go.<\/p>\n

    Ko\u015bci\u00f3\u0142 czuje si\u0119 zobowi\u0105zany powtarza\u0107 wszystkim za \u015bw. Paw\u0142em: \u201epojednajcie si\u0119 z Bogiem!\u201d40<\/sup>.<\/p>\n

    W ka\u017cdym przypadku Ko\u015bci\u00f3\u0142 popiera pojednanie\u00a0w prawdzie<\/i>, wiedz\u0105c dobrze, \u017ce ani pojednanie ani jedno\u015b\u0107 nie mog\u0105 istnie\u0107 poza prawd\u0105 lub wbrew niej.<\/p>\n

    ROZDZIA\u0141 TRZECI
    INICJATATYWA BOGA I POS\u0141UGA KO\u015aCIO\u0141A<\/h4>\n

    10. Jako Wsp\u00f3lnota pojednana i sprawiaj\u0105ca pojednanie, Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie mo\u017ce zapomina\u0107 o tym, \u017ce u \u017ar\u00f3de\u0142 jego daru i jego pos\u0142annictwa jednania le\u017cy pe\u0142na wsp\u00f3\u0142czuj\u0105cej mi\u0142o\u015bci i mi\u0142osierdzia inicjatywa Boga, kt\u00f3ry jest mi\u0142o\u015bci\u010541<\/sup>\u00a0i kt\u00f3ry z mi\u0142o\u015bci stworzy\u0142 ludzi42<\/sup>; stworzy\u0142 ich, aby \u017cyli w przyja\u017ani z Nim i w jedno\u015bci z sob\u0105.<\/p>\n

    Pojednanie pochodzi od Boga<\/h5>\n

    B\u00f3g pozostaje wierny swemu odwiecznemu zamys\u0142owi tak\u017ce w\u00f3wczas, gdy cz\u0142owiek, popychany przez Z\u0142ego43<\/sup>\u00a0i poci\u0105gni\u0119ty w\u0142asn\u0105 pych\u0105, nadu\u017cywa wolno\u015bci danej mu ku mi\u0142owaniu i wielkodusznemu poszukiwaniu dobra, i odmawia pos\u0142usze\u0144stwa swemu Panu i Ojcu; r\u00f3wnie\u017c w\u00f3wczas, gdy cz\u0142owiek zamiast odpowiedzie\u0107 mi\u0142o\u015bci\u0105 na mi\u0142o\u015b\u0107 Boga, przeciwstawia si\u0119 Mu niczym rywalowi, \u0142udz\u0105c si\u0119 i przeceniaj\u0105c swe si\u0142y i w nast\u0119pstwie zrywaj\u0105c stosunki z Tym, kt\u00f3ry go stworzy\u0142.\u00a0B\u00f3g<\/i>, mimo tej przewrotno\u015bci cz\u0142owieka,\u00a0pozostaje wierny w mi\u0142o\u015bci.<\/i>\u00a0Z pewno\u015bci\u0105 opowie\u015b\u0107 o rajskim ogrodzie ka\u017ce nam rozwa\u017ca\u0107 tragiczne nast\u0119pstwa odrzucenia Ojca, kt\u00f3rymi s\u0105 wewn\u0119trzny nie\u0142ad w cz\u0142owieku i zerwanie harmonii pomi\u0119dzy m\u0119\u017cczyzn\u0105 a kobiet\u0105, pomi\u0119dzy bratem a bratem44<\/sup>. Pe\u0142na wymowy jest r\u00f3wnie\u017c przypowie\u015b\u0107 ewangeliczna o dw\u00f3ch synach, kt\u00f3rzy na r\u00f3\u017cny spos\u00f3b oddalaj\u0105 si\u0119 od ojca, wykopuj\u0105c przepa\u015b\u0107 mi\u0119dzy sob\u0105. Odrzucenie ojcowskiej mi\u0142o\u015bci Boga i Jego daru mi\u0142o\u015bci zawsze le\u017cy u podstaw podzia\u0142\u00f3w w \u0142onie ludzko\u015bci.<\/p>\n

    Wiemy jednak\u017ce, \u017ce B\u00f3g \u201ebogaty w mi\u0142osierdzie\u201d45<\/sup>, jak ojciec z przypowie\u015bci, nie zamyka serca dla \u017cadnego ze swych syn\u00f3w. Oczekuje na nich, szuka ich, odnajduje tam, gdzie odmowa udzia\u0142u we wsp\u00f3lnocie wi\u0119zi ich w odosobnieniu i podziale, wzywa ich, by gromadzili si\u0119 wok\u00f3\u0142 Jego sto\u0142u w \u015bwi\u0105tecznej rado\u015bci przebaczenia i pojednania.<\/p>\n

    Ta inicjatywa Boga urzeczywistnia si\u0119 i objawia w odkupie\u0144czym akcie Chrystusa, kt\u00f3ry promieniuje na \u015bwiat poprzez pos\u0142ug\u0119 Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n

    Wiara m\u00f3wi nam bowiem, \u017ce S\u0142owo Bo\u017ce sta\u0142o si\u0119 cia\u0142em i zst\u0105pi\u0142o, by zamieszka\u0107 na ziemi w\u015br\u00f3d ludzi, wesz\u0142o w dzieje \u015bwiata, przyjmuj\u0105c i jednocz\u0105c je w sobie46<\/sup>. Ono nam objawi\u0142o, \u017ce B\u00f3g jest mi\u0142o\u015bci\u0105 i da\u0142 nam \u201eprzykazanie nowe\u201d47<\/sup>\u00a0mi\u0142o\u015bci, a r\u00f3wnocze\u015bnie t\u0119 pewno\u015b\u0107, \u017ce droga mi\u0142o\u015bci otwiera si\u0119 dla wszystkich ludzi, a zatem wysi\u0142ek skierowany ku przywr\u00f3ceniu powszechnego braterstwa nie jest daremny48<\/sup>. Chrystus, zwyci\u0119\u017caj\u0105c przez swoj\u0105 \u015bmier\u0107 na krzy\u017cu z\u0142o i moc grzechu, swoim pe\u0142nym mi\u0142o\u015bci pos\u0142usze\u0144stwem przyni\u00f3s\u0142 wszystkim zbawienie i sta\u0142 si\u0119 dla wszystkich \u201epojednaniem\u201d. W Nim B\u00f3g pojedna\u0142 ze sob\u0105 cz\u0142owieka.<\/p>\n

    Ko\u015bci\u00f3\u0142, przepowiadaj\u0105c dalej pos\u0142anie o pojednaniu g\u0142oszone przez Chrystusa w wioskach Galilei i ca\u0142ej Palestyny49<\/sup>, nie przestaje zach\u0119ca\u0107 ca\u0142ej ludzko\u015bci do nawr\u00f3cenia i uwierzenia w Dobr\u0105 Nowin\u0119. M\u00f3wi w imieniu Chrystusa, powtarzaj\u0105c przytoczone ju\u017c wezwanie \u015bw. Paw\u0142a aposto\u0142a: \u201espe\u0142niamy pos\u0142annictwo jakby Boga samego, kt\u00f3ry przez nas udziela napomnie\u0144. W imi\u0119 Chrystusa prosimy: pojednajcie si\u0119 z Bogiem\u201d50<\/sup>.<\/p>\n

    Kto przyjmuje to wezwanie, uczestniczy w ekonomii pojednania i do\u015bwiadcza prawdy zawartej tak\u017ce w s\u0142owach \u015bw. Paw\u0142a, wed\u0142ug kt\u00f3rych Chrystus \u201ejest naszym pokojem. On, kt\u00f3ry obie cz\u0119\u015bci (ludzko\u015bci) uczyni\u0142 jedno\u015bci\u0105, bo zburzy\u0142 rozdzielaj\u0105cy je mur \u2014 wrogo\u015b\u0107 …, wprowadzaj\u0105c pok\u00f3j, (aby) [w ten spos\u00f3b] jednych, jak i drugich zn\u00f3w pojedna\u0107 z Bogiem\u201d51<\/sup>.<\/p>\n

    Skoro tekst ten odnosi si\u0119 bezpo\u015brednio do przezwyci\u0119\u017cenia podzia\u0142u religijnego mi\u0119dzy Izraelem, jako wybranym narodem Starego Testamentu, i innymi ludami, powo\u0142anymi do udzia\u0142u w Nowym Przymierzu, to zawiera on jednak potwierdzenie nowej powszechno\u015bci duchowej, zamierzonej przez Boga i dokonanej przez Niego poprzez ofiar\u0119 Jego Syna, S\u0142owa Wcielonego, bez ogranicze\u0144 i jakichkolwiek wyj\u0105tk\u00f3w, dla wszystkich, kt\u00f3rzy si\u0119 nawracaj\u0105 i wierz\u0105 w Chrystusa. Wszyscy zatem jeste\u015bmy wezwani do cieszenia si\u0119 owocami tego zamierzonego przez Boga pojednania: ka\u017cdy cz\u0142owiek, ka\u017cdy nar\u00f3d.<\/p>\n

    Ko\u015bci\u00f3\u0142, wielki sakrament pojednania<\/h5>\n

    11. Ko\u015bci\u00f3\u0142 ma misj\u0119 g\u0142oszenia tego pojednania i trwania w \u015bwiecie jako jego sakrament.\u00a0Sakramentem<\/i>, czyli znakiem i narz\u0119dziem pojednania, jest Ko\u015bci\u00f3\u0142 z wielu tytu\u0142\u00f3w o r\u00f3\u017cnym znaczeniu, a wszystkie one s\u0105 zbie\u017cne w d\u0105\u017ceniu do otrzymania tego, co Bo\u017ca inicjatywa mi\u0142osierdzia pragnie cz\u0142owiekowi przekaza\u0107.<\/p>\n

    Jest Sakramentem przede wszystkim przez samo swoje istnienie jako wsp\u00f3lnota pojednana, kt\u00f3ra po\u015bwiadcza i reprezentuje w \u015bwiecie dzie\u0142o Chrystusa.<\/p>\n

    Jest nim przez sw\u0105 pos\u0142ug\u0119 stania na stra\u017cy i wyja\u015bniania Pisma \u015awi\u0119tego, b\u0119d\u0105cego radosn\u0105 nowin\u0105 pojednania, poniewa\u017c zapoznaje kolejne pokolenia z planem Bo\u017cej mi\u0142o\u015bci i ka\u017cdemu wskazuje drogi powszechnego pojednania w Chrystusie.<\/p>\n

    Jest nim wreszcie poprzez siedem Sakrament\u00f3w, kt\u00f3re we w\u0142a\u015bciwy ka\u017cdemu z nich spos\u00f3b \u201etworz\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142\u201d52<\/sup>. Przypominaj\u0105c bowiem i na sw\u00f3j spos\u00f3b odnawiaj\u0105c tajemnic\u0119 paschaln\u0105 Chrystusa, wszystkie Sakramenty s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em \u017cycia dla Ko\u015bcio\u0142a, a w jego r\u0119kach narz\u0119dziami nawr\u00f3cenia do Boga i pojednania mi\u0119dzy lud\u017ami.<\/p>\n

    12. Pos\u0142annictwo jednania jest w\u0142a\u015bciwe ca\u0142emu Ko\u015bcio\u0142owi, r\u00f3wnie\u017c i przede wszystkim temu ju\u017c dopuszczonemu do pe\u0142nego udzia\u0142u w Boskiej chwale z Maryj\u0105 Dziewic\u0105, z Anio\u0142ami i \u015awi\u0119tymi, kt\u00f3rzy kontempluj\u0105 i uwielbiaj\u0105 trzykro\u0107 \u015bwi\u0119tego Boga. W owej wsp\u00f3\u0142pracy z Chrystusem nad jednaniem \u015bwiata z Bogiem Ko\u015bci\u00f3\u0142 niebieski, Ko\u015bci\u00f3\u0142 ziemski i Ko\u015bci\u00f3\u0142 czy\u015b\u0107cowy s\u0105 w spos\u00f3b tajemniczy ze sob\u0105 z\u0142\u0105czone.<\/p>\n

    Pierwsz\u0105 drog\u0105 tego zbawczego dzia\u0142ania jest droga modlitwy. Niew\u0105tpliwie Naj\u015bwi\u0119tsza Dziewica, Matka Chrystusowa i Matka Ko\u015bcio\u0142a53<\/sup>, oraz \u015awi\u0119ci, kt\u00f3rzy ju\u017c osi\u0105gn\u0119li cel doczesnej w\u0119dr\u00f3wki i uczestnicz\u0105 w chwale Boga, wspieraj\u0105 swoim wstawiennictwem braci pielgrzymuj\u0105cych na \u015bwiecie w ich d\u0105\u017ceniu do nawr\u00f3cenia, do wiary, do powstania po ka\u017cdym upadku, w ich dzia\u0142aniu na rzecz rozwoju komunii i pokoju w Ko\u015bciele oraz w \u015bwiecie. W tajemnicy \u015awi\u0119tych Obcowania to powszechne pojednanie urzeczywistnia si\u0119 w spos\u00f3b najg\u0142\u0119bszy i najbardziej owocny dla wsp\u00f3lnego zbawienia.<\/p>\n

    Istnieje tak\u017ce inna droga: droga przepowiadania. Ko\u015bci\u00f3\u0142, maj\u0105cy jedynego Mistrza, Jezusa Chrystusa, ze swej strony jako matka i nauczycielka niestrudzenie pe\u0142ni wobec ludzi pos\u0142ug\u0119 jednania i nie waha si\u0119 ujawnia\u0107 z\u0142a grzechu, g\u0142osi\u0107 konieczno\u015b\u0107 nawr\u00f3cenia, zach\u0119ca\u0107 i b\u0142aga\u0107 ludzi, aby \u201esi\u0119 pojednali\u201d. By\u0142o to i pozostaje w dzisiejszym \u015bwiecie rzeczywi\u015bcie jego prorock\u0105 misj\u0105: t\u0105 sam\u0105, co misja jego Mistrza i G\u0142owy, Jezusa. Jak On, Ko\u015bci\u00f3\u0142 zawsze b\u0119dzie wype\u0142nia\u0142 t\u0119 misj\u0119, o\u017cywiony mi\u0142o\u015bci\u0105 mi\u0142osiern\u0105, nios\u0105c wszystkim p\u0142yn\u0105ce z Krzy\u017ca s\u0142owa przebaczenia i zach\u0119ty do nadziei.<\/p>\n

    Istnieje te\u017c, cz\u0119sto bardzo trudna i ci\u0119\u017cka, droga dzia\u0142alno\u015bci duszpasterskiej zmierzaj\u0105ca do tego, aby ka\u017cdego cz\u0142owieka \u2014 kimkolwiek jest i gdziekolwiek si\u0119 znajduje \u2014 sprowadzi\u0107 na drog\u0119 \u2014 czasem d\u0142ug\u0105 \u2014 powrotu do Ojca i komunii ze wszystkimi bra\u0107mi.<\/p>\n

    Jest wreszcie droga \u015bwiadectwa, zazwyczaj cichego, b\u0119d\u0105ca konsekwencj\u0105 podw\u00f3jnej \u015bwiadomo\u015bci Ko\u015bcio\u0142a: \u017ce jest w swej istocie \u201eniezachwianie \u015bwi\u0119ty\u201d54<\/sup>, ale musi dok\u0142ada\u0107 stara\u0144, aby \u201eoczyszcza\u0142 si\u0119 z dnia na dzie\u0144 i odnawia\u0142, a\u017c stanie si\u0119 dla Chrystusa pe\u0142en chwa\u0142y, bez skazy i bez zmarszczki\u201d, gdy\u017c z powodu naszych grzech\u00f3w cz\u0119sto \u201eoblicze Ko\u015bcio\u0142a za ma\u0142o \u015bwieci\u201d przed oczyma tych, kt\u00f3rzy na\u0144 patrz\u010555<\/sup>. W \u015bwiadectwie tym nie mo\u017ce zabrakn\u0105\u0107 dw\u00f3ch podstawowych aspekt\u00f3w: bycia znakiem owej mi\u0142o\u015bci powszechnej, kt\u00f3r\u0105 Jezus Chrystus zostawi\u0142 w dziedzictwie swoim na\u015bladowcom jako dowodu przynale\u017cno\u015bci do Jego kr\u00f3lestwa; oraz przek\u0142adanie tego na j\u0119zyk coraz nowych fakt\u00f3w nawr\u00f3ce\u0144 i pojednania wewn\u0105trz i zewn\u0105trz Ko\u015bcio\u0142a, zwi\u0105zanych z przezwyci\u0119\u017ceniem napi\u0119\u0107, wzajemnym przebaczeniem oraz wzrastaniem w duchu braterstwa i pokoju, kt\u00f3ry ma si\u0119 rozszerza\u0107 na ca\u0142y \u015bwiat. T\u0105 drog\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 potrafi przyczyni\u0107 si\u0119 skutecznie do powstania owej, jak okre\u015bli\u0142 j\u0105 m\u00f3j poprzednik, Pawe\u0142 VI, \u201ecywilizacji mi\u0142o\u015bci\u201d.<\/p>\n

    CZ\u0118\u015a\u0106 DRUGA
    MI\u0141O\u015a\u0106 WI\u0118KSZA NI\u017b GRZECH<\/h4>\n
    Dramat cz\u0142owieka<\/h5>\n

    13. \u015aw. Jan aposto\u0142 pisze: \u201eJe\u015bli m\u00f3wimy, \u017ce nie mamy grzechu, to samych siebie oszukujemy i nie ma w nas prawdy. je\u017celi wyznajemy nasze grzechy, [B\u00f3g] jako wierny i sprawiedliwy odpu\u015bci je nam\u201d56<\/sup>. Te natchnione s\u0142owa, napisane u pocz\u0105tk\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a, wprowadzaj\u0105, lepiej ni\u017c jakiekolwiek inne ludzkie wyra\u017cenia, temat grzechu, kt\u00f3ry jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zany z tematem pojednania. Ujmuj\u0105 one problem grzechu w jego perspektywie antropologicznej jako cz\u0119\u015b\u0107 integraln\u0105 prawdy o cz\u0142owieku, wpisuj\u0105 go jednak od razu w perspektyw\u0119 Bosk\u0105, w kt\u00f3rej grzech zostaje skonfrontowany z prawd\u0105 Bo\u017cej mi\u0142o\u015bci: sprawiedliwej, wielkodusznej i wiernej, ujawniaj\u0105cej si\u0119 nade wszystko w przebaczeniu i odkupieniu. Dlatego te\u017c \u015bw. Jan napisze nieco dalej, \u017ce \u201eje\u015bli nasze serce oskar\u017ca nas, to B\u00f3g jest wi\u0119kszy od naszego serca\u201d57<\/sup>.<\/p>\n

    Uznanie swego grzechu<\/i>, co wi\u0119cej \u2014 po g\u0142\u0119bszym spojrzeniu na w\u0142asn\u0105 osobowo\u015b\u0107 \u2014\u00a0uznanie siebie grzesznikiem<\/i>, zdolnym do pope\u0142nienia grzechu i sk\u0142onnym do grzechu, jest konieczn\u0105 zasad\u0105 powrotu do Boga. Przyk\u0142adem jest do\u015bwiadczenie Dawida, kt\u00f3ry \u201euczyniwszy, co z\u0142e przed oczyma Pana\u201d, upomniany przez proroka Natana58<\/sup>, wo\u0142a: \u201eUznaj\u0119 bowiem moj\u0105 nieprawo\u015b\u0107, a grzech m\u00f3j jest zawsze przede mn\u0105. Tylko przeciw Tobie zgrzeszy\u0142em i uczyni\u0142em, co z\u0142e jest przed Tob\u0105\u201d59<\/sup>. Jezus wk\u0142ada zreszt\u0105 w usta i serce syna marnotrawnego owe znamienne s\u0142owa: \u201eOjcze, zgrzeszy\u0142em przeciw Bogu i wzgl\u0119dem ciebie\u201d60<\/sup>.<\/p>\n

    Rzeczywi\u015bcie, pojednanie z Bogiem zak\u0142ada i obejmuje wyra\u017ane i zdecydowane oderwanie si\u0119 od grzechu, w kt\u00f3ry si\u0119 popad\u0142o. Zak\u0142ada i obejmuje zatem\u00a0czynienie pokuty<\/i>\u00a0w najpe\u0142niejszym tego s\u0142owa znaczeniu: \u017cal, okazanie skruchy, przyj\u0119cie postawy skruszonej, czyli wkroczenie na drog\u0119 powrotu do Ojca. Taka jest og\u00f3lna zasada, kt\u00f3r\u0105 ka\u017cdy winien zachowa\u0107 w konkretnej sytuacji, w jakiej si\u0119 znajduje. Nauczanie o grzechu i o nawr\u00f3ceniu nie mo\u017ce bowiem dokonywa\u0107 si\u0119 tylko przy pomocy, poj\u0119\u0107 abstrakcyjnych.<\/p>\n

    W konkretnej sytuacji cz\u0142owieka grzesznego, w kt\u00f3rej bez uznania w\u0142asnego grzechu nie ma nawr\u00f3cenia, pos\u0142uga jednania Ko\u015bcio\u0142a w ka\u017cdym przypadku pragnie doprowadzi\u0107 do szczerej pokuty czyli do \u201epoznania siebie\u201d, o kt\u00f3rym pisze \u015bw. Katarzyna Siene\u0144ska61<\/sup>, do oderwania od z\u0142a, do ponownego nawi\u0105zania przyja\u017ani z Bogiem, do wewn\u0119trznego uporz\u0105dkowania, do nowego ko\u015bcielnego nawr\u00f3cenia Or\u0119dzie i pos\u0142uga pokuty, poza \u015brodowiskiem Ko\u015bcio\u0142a i wierz\u0105cych, s\u0105 ponadto zwr\u00f3cone do wszystkich ludzi, poniewa\u017c wszyscy potrzebuj nawr\u00f3cenia i pojednania62<\/sup>.<\/p>\n

    Aby we w\u0142a\u015bciwy spos\u00f3b wype\u0142ni\u0107 t\u0119 pos\u0142ug\u0119 pokutn\u0105, nale\u017cy te\u017c oceni\u0107 \u201e\u015bwiat\u0142ymi oczyma\u201d63<\/sup>\u00a0wiary skutki grzechu, kt\u00f3re s\u0105 przyczyn\u0105 podzia\u0142u i roz\u0142amu nie tylko w cz\u0142owieku, ale tak\u017ce w r\u00f3\u017cnych kr\u0119gach, w kt\u00f3rych on \u017cyje: rodzinnym, \u015brodowiskowym, zawodowym, spo\u0142ecznym, jak to mo\u017cna cz\u0119sto do\u015bwiadczalnie stwierdzi\u0107 na poparcie tekstu biblijnego, odnosz\u0105cego si\u0119 do miasta i wie\u017cy Babel64<\/sup>. Pragn\u0105c zbudowa\u0107 to, co mia\u0142o by\u0107 w owym czasie symbolem i ogniskiem jedno\u015bci, ludzie ci bardziej jeszcze si\u0119 rozproszyli, pomiesza\u0142y si\u0119 ich j\u0119zyki, sk\u0142cicv.ni mi\u0119dzy sob\u0105 stali si\u0119 niezdolni do zgody i wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania.<\/p>\n

    Dlaczego upad\u0142 ambitny projekt? Dlaczego \u201ena pr\u00f3\u017cno si\u0119 trudz\u0105\u201d ci, kt\u00f3rzy wznosz\u0105 dom?65<\/sup>\u00a0Dlatego, \u017ce ludzie czynili znakiem i gw,arancp po\u017c\u0105danej jedno\u015bci jedynie dzie\u0142o swych r\u0105k, zapomniawszy o dzia\u0142aniu Boga. Skoncentrowali si\u0119 na horyzontalnym wymiarze pracy i \u017cycia spo\u0142ecznego, nie dbaj\u0105c o wymiar wertykalny, kt\u00f3ry by ich zakorzenil w Bogu, ich Stw\u00f3rcy i Panu, i skierowa\u0142 do Niego, jako ostatecznego celu drogi.<\/p>\n

    Mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce dramat dzisiejszego cz\u0142owieka, podobnie jak cz\u0142owieka wszystkich czas\u00f3w, polega w\u0142a\u015bnie na tym, \u017ce przypomina sytuacj\u0119 z czas\u00f3w wie\u017cy Babel.<\/p>\n

    ROZDZIA\u0141 PIERWSZY
    TAJEMNICA GRZECHU<\/h4>\n

    14. Odczytuj\u0105c tekst biblijny o mie\u015bcie i o wie\u017cy Babel w \u015bwietle ewangelicznej nowo\u015bci i por\u00f3wnuj\u0105c go z tekstem o upadku pierwszych rodzic\u00f3w, mo\u017cemy wydoby\u0107 cenne elementy do u\u015bwiadomienia sobie\u00a0tajemnicy grzechu.<\/i>\u00a0Wyra\u017cenie to, b\u0119d\u0105ce echem s\u0142\u00f3w \u015bw. Paw\u0142a\u00a0o tajemnicy bezbo\u017cno\u015bci<\/i>66<\/sup>, u\u0142atwia nam zrozumienie tego, co tai si\u0119 w grzechu, co jest mroczne i nieuchwytne. Grzech jest bez w\u0105tpienia aktem wolno\u015bci cz\u0142owieka; ale pod jego warstw\u0105 ludzk\u0105 dzia\u0142aj\u0105 czynniki, kt\u00f3re stawiaj\u0105 go poza cz\u0142owiekiem, na pograniczu, tam gdzie ludzka \u015bwiadomo\u015b\u0107, wola i wra\u017cliwo\u015b\u0107 stykaj\u0105 si\u0119 z si\u0142ami ciemno\u015bci, kt\u00f3re wed\u0142ug \u015bw. Paw\u0142a dzia\u0142aj\u0105 w \u015bwiecie i niemal go opanowuj\u010567<\/sup>.<\/p>\n

    Niepos\u0142usze\u0144stwo wobec Boga<\/h5>\n

    Z opowie\u015bci biblijnej odnosz\u0105cej si\u0119 do wie\u017cy Babel wyp\u0142ywa pierwszy wniosek, kt\u00f3ry pomaga nam zrozumie\u0107 grzech: Judzie postanowili, \u017ce zbuduj\u0105 miasto, zjednocz\u0105 si\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwo i stan\u0105 si\u0119 silni i mo\u017cni\u00a0bez Boga<\/i>, je\u015bli nie wprost\u00a0wbrew Bogu<\/i>68<\/sup>.\u00a0W tym znaczeniu opowie\u015b\u0107 o pierwszym grzechu w Raju i opowie\u015b\u0107 o wie\u017cy Babel, mimo znacznych r\u00f3\u017cnic<\/i>\u00a0w tre\u015bci i formie, spotykaj\u0105 si\u0119 w jednym punkcie: w obu przypadkach stajemy w obliczu\u00a0wy\u0142\u0105czenia Boga<\/i>\u00a0poprzez otwarte sprzeciwienie si\u0119 Jego przykazaniu, poprzez rywalizacj\u0119 z Nim, z\u0142udne d\u0105\u017cenie do bycia \u201ejako On\u201d69<\/sup>. W opowie\u015bci o wie\u017cy Babel\u00a0wy\u0142\u0105czenie Boga<\/i>\u00a0nie wydaje si\u0119 by\u0107 tak wyra\u017anym z Nim konfliktem, jest raczej zapomnieniem i oboj\u0119tno\u015bci\u0105 wobec Niego, jak gdyby w planie dzia\u0142ania i organizowania si\u0119 ludzi B\u00f3g mia\u0142 nie zas\u0142ugiwa\u0107 na uwag\u0119. Jednak\u017ce w obu przypadkach zachodzi gwa\u0142towne\u00a0zerwanie stosunku z Bogiem.<\/i>\u00a0W tym, co si\u0119 wydarzy\u0142o w Raju, wyst\u0119puje w, ca\u0142ej swej powadze i dramatyczno\u015bci to, co stanowi najbardziej wewn\u0119trzn\u0105 i mroczn\u0105 istot\u0119 grzechu:\u00a0niepos\u0142usze\u0144stwo wobec Boga<\/i>, wobec Jego prawa, normy moralnej, kt\u00f3r\u0105 da\u0142 cz\u0142owiekowi, wpisuj\u0105c j\u0105 w ludzkie serce i potwierdzaj\u0105c oraz udoskonalaj\u0105c przez Objawienie.<\/p>\n

    Wy\u0142\u0105czenie Boga, zerwanie z Bogiem, niepos\u0142usze\u0144stwo wobec Boga:<\/i>\u00a0w ci\u0105gu ca\u0142ej ludzkiej historii by\u0142o zawsze i jest grzechem \u2014 przejawiaj\u0105c si\u0119 w r\u00f3\u017cnych formach \u2014 kt\u00f3ry mo\u017ce doj\u015b\u0107 a\u017c do\u00a0zaprzeczenia<\/i>\u00a0Boga i Jego istnienia; jest to zjawisko\u00a0ateizmu.<\/i><\/p>\n

    Grzech jest\u00a0niepos\u0142usze\u0144stwem cz\u0142owieka<\/i>, kt\u00f3ry nie uznaje \u2014 aktem swej wolno\u015bci \u2014 panowania Boga w swym \u017cyciu, przynajmniej w okre\u015blonym momencie, kiedy przekracza Jego prawo.<\/p>\n

    Podzia\u0142 w\u015br\u00f3d braci<\/h5>\n

    15. W przytoczonych wy\u017cej opowie\u015bciach biblijnych zerwanie z Bogiem staje si\u0119 w spos\u00f3b dramatyczny podzia\u0142em w\u015br\u00f3d braci.<\/p>\n

    W opisie \u201epierwszego grzechu\u201d zerwanie z Bogiem niszczy r\u00f3wnocze\u015bnie ni\u0107 przyja\u017ani, kt\u00f3ra jednoczy\u0142a rodzin\u0119 ludzk\u0105; st\u0105d dalsze stronice\u00a0Ksi\u0119gi Rodzaju<\/i>\u00a0ukazuj\u0105 nam m\u0119\u017cczyzn\u0119 i niewiast\u0119, kt\u00f3rzy niemal oskar\u017caj\u0105 si\u0119 wzajemnie70<\/sup>; nast\u0119pnie brat, wrogo usposobiony wobec brata, pozbawia go w ko\u0144cu \u017cycia71<\/sup>.<\/p>\n

    Wed\u0142ug opowie\u015bci o wie\u017cy Babel, skutkiem grzechu jest rozbicie rodziny ludzkiej, kt\u00f3re zapocz\u0105tkowane zosta\u0142o ju\u017c przez pierwszy grzech, a kt\u00f3re teraz dochodzi do szczytu w swym wymiarze spo\u0142ecznym.<\/p>\n

    Kto chce bada\u0107 tajemnic\u0119 grzechu, nie mo\u017ce nie dostrzega\u0107 owego powi\u0105zania przyczyny i skutku. Grzech, jako zerwanie z Bogiem, jest aktem niepos\u0142usze\u0144stwa stworzenia, kt\u00f3re, przynajmniej w spos\u00f3b po\u015bredni, odrzuca Tego, od kt\u00f3rego pochodzi i kt\u00f3ry utrzymuje je przy \u017cyciu; jest to zatem akt samob\u00f3jczy. Poniewa\u017c przez grzech cz\u0142owiek odmawia podporz\u0105dkowania si\u0119 Bogu, zburzeniu ulega r\u00f3wnie\u017c jego wewn\u0119trzna r\u00f3wnowaga, w jego wn\u0119trzu wybuchaj\u0105 sprzeczno\u015bci i konflikty. Zraniony w ten spos\u00f3b cz\u0142owiek niejako nieuchronnie narusza tkank\u0119 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 go z innymi lud\u017ami i ze \u015bwiatem stworzonym. Jest to prawo i fakt obiektywny, kt\u00f3ry potwierdza si\u0119 bardzo cz\u0119sto w psychologii i w \u017cyciu duchowym cz\u0142owieka, jak r\u00f3wnie\u017c w rzeczywisto\u015bci \u017cycia spo\u0142ecznego, gdzie \u0142atwo mo\u017cna dostrzec skutki i oznaki owego wewn\u0119trznego nie\u0142adu.<\/p>\n

    Na tajemnic\u0119 grzechu sk\u0142ada si\u0119 ta podw\u00f3jna rana, kt\u00f3r\u0105 grzesznik otwiera w sobie i w stosunkach z bli\u017anim. St\u0105d mo\u017cna m\u00f3wi\u0107\u00a0o grzechu osobistym i spo\u0142ecznym:<\/i>\u00a0pod pewnym wzgl\u0119dem ka\u017cdy grzech jest\u00a0osobisty;<\/i>\u00a0pod pewnym za\u015b \u2014 ka\u017cdy grzech jest\u00a0spo\u0142eczny<\/i>, na ile, i poniewa\u017c, poci\u0105ga za sob\u0105 r\u00f3wnie\u017c skutki spo\u0142eczne.<\/p>\n

    Grzech osobisty i grzech spo\u0142eczny<\/h5>\n

    16. Grzech w znaczeniu prawdziwym i w\u0142a\u015bciwym jest zawsze aktem konkretnej osoby, poniewa\u017c jest aktem wolno\u015bci poszczeg\u00f3lnego cz\u0142owieka, a nie za\u015b aktem grupy czy wsp\u00f3lnoty. Cz\u0142owiek ten mo\u017ce by\u0107 uwarunkowany, przymuszony, przynaglony przez istotne i dzia\u0142aj\u0105ce z si\u0142\u0105 czynniki zewn\u0119trzne, mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c ulega\u0107 sk\u0142onno\u015bciom, wadom, przyzwyczajeniom zwi\u0105zanym z jego w\u0142asnym stanem. W wielu przypadkach owe czynniki zewn\u0119trzne i wewn\u0119trzne mog\u0105 w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu ograniczy\u0107 jego wolno\u015b\u0107, a zatem zmniejszy\u0107 tak\u017ce odpowiedzialno\u015b\u0107 oraz win\u0119. Jest jednak prawd\u0105 wiary, kt\u00f3r\u0105 potwierdza r\u00f3wnie\u017c nasze do\u015bwiadczenie i rozum, \u017ce osoba ludzka jest wolna. Nie mo\u017cna lekcewa\u017cy\u0107 tej prawdy, obarczaj\u0105c grzechem poszczeg\u00f3lnego cz\u0142owieka, rzeczywisto\u015b\u0107 zewn\u0119trzn\u0105 \u2014 struktury, systemy itd. Oznacza\u0142oby to poza wszystkim innym przekre\u015blenie godno\u015bci i wolno\u015bci osoby, kt\u00f3re si\u0119 przejawiaj\u0105 \u2014 nawet w spos\u00f3b negatywny i katastrofalny \u2014 r\u00f3wnie\u017c i w odpowiedzialno\u015bci za pope\u0142niony grzech. Dlatego w ka\u017cdym cz\u0142owieku nie ma niczego bardziej osobistego i nieprzekazywalnego, jak zas\u0142uga cnoty czy odpowiedzialno\u015b\u0107 za win\u0119.<\/p>\n

    Grzech, b\u0119d\u0105cy czynem osoby, wywo\u0142uje najpierw i przede wszystkim skutki\u00a0w samym grzeszniku:<\/i>\u00a0w jego relacjach z Bogiem, kt\u00f3ry jest fundamentem ludzkiego \u017cycia; w jego duszy, os\u0142abiaj\u0105c wol\u0119 i zaciemniaj\u0105c rozum.<\/p>\n

    W tym punkcie musimy zatem zada\u0107 sobie pytanie, do jakiej rzeczywisto\u015bci odwo\u0142ywali si\u0119 ci, kt\u00f3rzy podczas przygotowa\u0144 do Synodu i w czasie jego trwania cz\u0119sto m\u00f3wili\u00a0o grzechu spo\u0142ecznym.<\/i>\u00a0Wyra\u017cenie i poj\u0119cie, jakie za nim si\u0119 kryje, posiadaj\u0105 r\u00f3\u017cne znaczenia.<\/p>\n

    M\u00f3wi\u0105c\u00a0o grzechu spo\u0142ecznym<\/i>\u00a0trzeba przede wszystkim uzna\u0107 to, \u017ce ze wzgl\u0119du na ludzk\u0105 solidarno\u015b\u0107, r\u00f3wnie tajemnicz\u0105 i niepoj\u0119t\u0105, co rzeczywist\u0105 i konkretn\u0105, grzech ka\u017cdego cz\u0142owieka w jaki\u015b spos\u00f3b dotyka innych. Jest to drugie oblicze owej solidarno\u015bci, kt\u00f3ra na poziomie religijnym rozwija si\u0119 w g\u0142\u0119bokiej i wspania\u0142ej tajemnicy\u00a0wsp\u00f3lnoty \u015bwi\u0119tych<\/i>\u00a0(\u015bwi\u0119tych obcowania), dzi\u0119ki kt\u00f3rej mo\u017cliwe by\u0142o stwierdzenie, \u017ce \u201eka\u017cda dusza, kt\u00f3ra si\u0119 podnosi, d\u017awiga \u015bwiat\u201d72<\/sup>. Temu\u00a0prawu wst\u0119powania<\/i>\u00a0odpowiada, niestety,\u00a0prawo zst\u0119powania;<\/i>\u00a0st\u0105d mo\u017cna m\u00f3wi\u0107\u00a0o wsp\u00f3lnocie grzechu:<\/i>\u00a0dusza, kt\u00f3ra upada przez grzech, poci\u0105ga za sob\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 i w pewien spos\u00f3b ca\u0142y \u015bwiat. Innymi s\u0142owy, nie ma grzechu, nawet najbardziej wewn\u0119trznego i tajemnego, naj\u015bci\u015blej indywidualnego, kt\u00f3ry odnosi\u0142by si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do tego, kto go pope\u0142nia. Ka\u017cdy grzech rzutuje z mniejsz\u0105 lub wi\u0119ksz\u0105 gwa\u0142towno\u015bci\u0105, z mniejsz\u0105 lub wi\u0119ksz\u0105 szkod\u0105 na ca\u0142\u0105 struktur\u0119 ko\u015bcieln\u0105 i na ca\u0142\u0105 ludzk\u0105 rodzin\u0119. W tym pierwszym znaczeniu mo\u017cna bezsprzecznie przypisa\u0107 ka\u017cdemu grzechowi charakter grzechu\u00a0spo\u0142ecznego.<\/i><\/p>\n

    Niekt\u00f3re grzechy stanowi\u0105 jednak, ze wzgl\u0119du na ich przedmiot, zamach skierowany przeciwko bli\u017aniemu \u2014 a \u015bci\u015blej, m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem ewangelicznym \u2014 przeciwko bratu. S\u0105 one obraz\u0105 Boga, poniewa\u017c obra\u017caj\u0105 bli\u017aniego. Grzechy te zwyk\u0142o si\u0119 okre\u015bla\u0107 jako\u00a0spo\u0142eczne;<\/i>\u00a0jest to drugie znaczenie terminu. W tym sensie\u00a0spo\u0142eczny<\/i>\u00a0jest grzech przeciwko mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego, tym ci\u0119\u017cszy w Prawie Chrystusowym, \u017ce w gr\u0119 wchodzi drugie przykazanie, kt\u00f3re jest \u201epodobne do pierwszego\u201d73<\/sup>.\u00a0Spo\u0142eczny<\/i>\u00a0jest w r\u00f3wnym stopniu ka\u017cdy grzech pope\u0142niony przeciwko sprawiedliwo\u015bci b\u0105d\u017a w odniesieniach osoby do osoby, b\u0105d\u017a osoby do wsp\u00f3lnoty, b\u0105d\u017a te\u017c wsp\u00f3lnoty do osoby.\u00a0Spo\u0142eczny<\/i>\u00a0jest ka\u017cdy grzech przeciwko prawom osoby ludzkiej, poczynaj\u0105c od prawa do \u017cycia, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c prawa nienarodzonych, czy przeciwko nietykalno\u015bci fizycznej, ka\u017cdy grzech przeciwko wolno\u015bci drugiego, zw\u0142aszcza przeciwko najwy\u017cszej wolno\u015bci, jak\u0105 jest wolno\u015b\u0107 wyznawania wiary w Boga i wielbienia Go; ka\u017cdy grzech przeciwko godno\u015bci i czci bli\u017aniego.\u00a0Spo\u0142eczny<\/i>\u00a0jest ka\u017cdy grzech przeciwko dobru wsp\u00f3lnemu i jego wymogom w ca\u0142ej rozleg\u0142ej sferze praw i obowi\u0105zk\u00f3w obywatelskich.\u00a0Spo\u0142eczny<\/i>\u00a0mo\u017ce by\u0107 grzech pope\u0142niony czynem lub zaniedbaniem ze strony przyw\u00f3dc\u00f3w politycznych, ekonomicznych, zwi\u0105zkowych, je\u015bli maj\u0105c po temu w\u0142adz\u0119, nie anga\u017cuj\u0105 si\u0119 z roztropno\u015bci\u0105 w dzie\u0142o ulepszenia czy przemiany spo\u0142ecze\u0144stwa wed\u0142ug wymog\u00f3w i mo\u017cliwo\u015bci na danym etapie dziej\u00f3w; tak\u017ce ze strony pracownik\u00f3w, kt\u00f3rzy nie dope\u0142niaj\u0105 obowi\u0105zku obecno\u015bci i wsp\u00f3\u0142pracy w budowaniu przez przedsi\u0119biorstwa dobrobytu dla nich, dla ich rodzin i dla ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n

    Trzecie znaczenie\u00a0grzechu spo\u0142ecznego<\/i>\u00a0dotyczy stosunk\u00f3w pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi wsp\u00f3lnotami ludzkimi. Stosunki te nie zawsze s\u0105 w zgodzie z zarnys\u0142em Boga, kt\u00f3ry pragnie, by na \u015bwiecie panowa\u0142a sprawiedliwo\u015b\u0107, wolno\u015b\u0107 i pok\u00f3j w\u015br\u00f3d jednostek, grup i narod\u00f3w. St\u0105d walka klas, bez wzgl\u0119du na to, kto jest za ni\u0105 odpowiedzialny, niekiedy ten, kto ustala jej regu\u0142y, stanowi\u00a0z\u0142o spo\u0142eczne.<\/i>\u00a0St\u0105d uporczywe przeciwstawianie si\u0119 blok\u00f3w pa\u0144stw innym blokom, jednego narodu \u2014 innemu narodowi, grup \u2014 innym grupom w \u0142onie tego samego narodu r\u00f3wnie\u017c stanowi\u00a0z\u0142o spo\u0142eczne.<\/i>\u00a0W obydwu przypadkach nale\u017cy postawi\u0107 pytanie, czy za owo z\u0142o, czyli za grzech, mo\u017cna przypisywa\u0107 komu\u015b moraln\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce takie rzeczywisto\u015bci i sytuacje, jak wy\u017cej wskazane, w swym upowszechnieniu, a nawet gigantyczno\u015bci jako fakty spo\u0142eczne prawie zawsze staj\u0105 si\u0119 anonimowe, podobnie jak z\u0142o\u017cone i nie zawsze mo\u017cliwe do rozpoznania s\u0105 ich przyczyny. Dlatego je\u017celi m\u00f3wi si\u0119 o\u00a0grzechu<\/i>\u00a0spo\u0142ecznym<\/i>, to okre\u015blenie to ma tutaj znaczenie wyra\u017anie analogiczne. W ka\u017cdym razie m\u00f3wienie\u00a0o grzechach spo\u0142ecznych<\/i>, cho\u0107by w sensie analogicznym., nie powinno nikogo sk\u0142ania\u0107 do pomniejszania odpowiedzialno\u015bci jednostek, ale winno by\u0107 odwo\u0142aniem si\u0119 do sumie\u0144 wszystkich, aby ka\u017cdy we w\u0142asnym zakresie podj\u0105\u0142 w powa\u017cny, spos\u00f3b i z odwag\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za zmian\u0119 istniej\u0105cego z\u0142a i sytuacji, z kt\u00f3rymi nie mo\u017cna si\u0119 pogodzi\u0107. Przyj\u0105wszy w spos\u00f3b jasny i jednoznaczny to za\u0142o\u017cenie, trzeba od razu doda\u0107, \u017ce nies\u0142uszne i nie do przyj\u0119cia jest cz\u0119sto dzi\u015b spotykane w niekt\u00f3rych \u015brodowiskach takie rozumienie\u00a0grzechu spo\u0142ecznego<\/i>74<\/sup>, kt\u00f3re przeciwstawiaj\u0105c niezbyt wyra\u017anie grzech spo\u0142eczny grzechowi osobistemu<\/i>, mniej lub bardziej nie\u015bwiadomie prowadzi\u0142oby do z\u0142agodzenia lub prawie przekre\u015blenia\u00a0grzechu osobistego<\/i>, dopuszczaj\u0105c jedynie istnienie winy i odpowiedzialno\u015bci\u00a0spo\u0142ecznej.<\/i>\u00a0Wed\u0142ug takiego rozumienia, w kt\u00f3rym \u0142atwo dostrzec jego zale\u017cno\u015b\u0107 od ideologii i system\u00f3w niechrze\u015bcija\u0144skich \u2014 mo\u017ce, odrzuconych dzisiaj przez tych, kt\u00f3rzy niegdy\u015b byli ich oficjalnymi zwolennikami \u2014 praktycznie ka\u017cdy grzech by\u0142by spo\u0142eczny w tym sensie, \u017ce mo\u017ce by\u0107 przypisany nie tyle moralnemu sumieniu osoby, ile nieokre\u015blonemu bytowi i zbiorowo\u015bci anonimowej, kt\u00f3r\u0105 mo\u017ce by\u0107 sytuacja, system, spo\u0142ecze\u0144stwo, struktury, instytucje.<\/p>\n

    Ot\u00f3\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142, gdy m\u00f3wi\u00a0o sytuacjach<\/i>\u00a0grzechu lub go pi\u0119tnuje, jako grzechy spo\u0142eczne pewne sytuacje czy pewne zachowania zbiorowe wi\u0119kszych czy mniejszych grup spo\u0142ecznych lub wr\u0119cz ca\u0142ych narod\u00f3w i blok\u00f3w narod\u00f3w, wie i g\u0142osi, \u017ce takie wypadki\u00a0grzechu spo\u0142ecznego<\/i>\u00a0s\u0105 jednocze\u015bnie owocem, nagromadzeniem i zbiorem wielu\u00a0grzech\u00f3w osobistych.<\/i>\u00a0Chodzi o grzechy najbardziej osobiste: tego, kto powoduje lub popiera nieprawo\u015b\u0107 albo te\u017c czerpie z niej korzy\u015bci; tego, kto mog\u0105c uczyni\u0107 co\u015b dla unikni\u0119cia lub usuni\u0119cia czy przynajmniej ograniczenia pewnych form z\u0142a spo\u0142ecznego, nie czyni tego z lenistwa, z l\u0119ku czy te\u017c w wyniku zmowy milczenia lub zamaskowanego udzia\u0142u w z\u0142u, albo z oboj\u0119tno\u015bci; tego, kto zas\u0142ania si\u0119 twierdzeniem o niemo\u017cno\u015bci zmiany \u015bwiata; i r\u00f3wnie\u017c tego, kto usi\u0142uje wym\u00f3wi\u0107 si\u0119 od trudu czy ofiary, podaj\u0105c r\u00f3\u017cne racje wy\u017cszego rz\u0119du. Prawdziwie odpowiedzialne s\u0105 wi\u0119c osoby.<\/p>\n

    Sytuacja \u2014 a wi\u0119c tak\u017ce instytucja, struktura, spo\u0142ecze\u0144stwo \u2014 nie jest sama przez si\u0119 podmiotem akt\u00f3w moralnych; dlatego nie mo\u017ce by\u0107 sama w sobie dobra lub z\u0142a.<\/p>\n

    Na dnie ka\u017cdej\u00a0sytuacji grzechu<\/i>\u00a0znajduj\u0105 si\u0119 zatem zawsze osoby, kt\u00f3re grzech pope\u0142niaj\u0105. Jest to tak dalece prawdziwe, \u017ce gdy dana sytuacja mo\u017ce by\u0107 zmieniona pod wzgl\u0119dem strukturalnym i instytucjonalnym si\u0142\u0105 prawa lub \u2014 jak cz\u0119sto si\u0119 niestety zdarza \u2014 prawem si\u0142y, to w rzeczywisto\u015bci taka zmiana okazuje si\u0119 niepe\u0142na, kr\u00f3tkotrwa\u0142a, a w ostateczno\u015bci daremna i nieskuteczna \u2014 i nawet przynosz\u0105ca odwrotny skutek \u2014 je\u015bli nie towarzyszy jej nawr\u00f3cenie os\u00f3b bezpo\u015brednio czy po\u015brednio za t\u0119 sytuacj\u0119 odpowiedzialnych.<\/p>\n

    Grzech \u015bmiertelny i grzech powszedni<\/h5>\n

    17. Jednak\u017ce istnieje w tajemnicy grzechu nowy wymiar, nad kt\u00f3rym umys\u0142 cz\u0142owieka nigdy nie przesta\u0142 si\u0119 zastanawia\u0107: jego ci\u0119\u017car. Nieuniknionym pytaniem, na kt\u00f3re sumienie chrze\u015bcija\u0144skie zawsze chcia\u0142o da\u0107 odpowied\u017a, jest:\u00a0dlaczego i w jakiej mierze<\/i>\u00a0grzech jest ci\u0119\u017cki ze wzgl\u0119du na to, \u017ce obra\u017ca Boga oraz ze wzgl\u0119du na skutki dla cz\u0142owieka? Istnieje nauka Ko\u015bcio\u0142a na ten temat, nauka, kt\u00f3r\u0105 potwierdza on w jej istotnych elementach, chocia\u017c zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce nie zawsze jest \u0142atwo w konkretnych sytuacjach okre\u015bli\u0107 wyra\u017ane granice.<\/p>\n

    Ju\u017c w Starym Testamencie za liczne grzechy \u2014 pope\u0142nione rozmy\u015blnie75<\/sup>, za r\u00f3\u017cne formy nieczysto\u015bci76<\/sup>, ba\u0142wochwalstwo77<\/sup>, kult fa\u0142szywych bog\u00f3w78<\/sup>\u00a0\u2014 skazywano winnego na \u201ewy\u0142\u0105czenie spo\u015br\u00f3d jego ludu\u201d, co r\u00f3wnie\u017c mog\u0142o oznacza\u0107 skazanie na \u015bmier\u010779<\/sup>. Tym grzechom przeciwstawiano inne, przede wszystkim pope\u0142nione z nie\u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3re mog\u0142y by\u0107 odpuszczone przez z\u0142o\u017cenie ofiary80<\/sup>.<\/p>\n

    Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do owych tekst\u00f3w Ko\u015bci\u00f3\u0142 od wiek\u00f3w zawsze m\u00f3wi o grzechu\u00a0\u015bmiertelnym<\/i>\u00a0i o grzechu\u00a0powszednim.<\/i>\u00a0Jednak to rozr\u00f3\u017cnienie i te okre\u015blenia otrzymuj\u0105 wyja\u015bnienie przede wszystkim w Nowym Testamencie, w kt\u00f3rym obok wielu tekst\u00f3w, wyliczaj\u0105cych i surowo gani\u0105cych grzechy szczeg\u00f3lnie zas\u0142uguj\u0105ce na pot\u0119pienie81<\/sup>, znajduje si\u0119 potwierdzenie zasad Dekalogu przez samego Jezusa82<\/sup>. Pragn\u0119 odwo\u0142a\u0107 si\u0119 tu do dw\u00f3ch szczeg\u00f3lnie znamiennych i przejmuj\u0105cych tekst\u00f3w.<\/p>\n

    W swym\u00a0Pierwszym Li\u015bcie<\/i>\u00a0\u015bw. Jan m\u00f3wi o grzechu,\u00a0\u201ekt\u00f3ry sprowadza \u015bmier\u0107\u201d (pr\u00f3s th\u00e1naton)<\/i>, w przeciwie\u0144stwie do grzechu, \u201ekt\u00f3ry\u00a0nie sprowadza \u015bmierci\u201d (me pr\u00f3s th\u00e1naton)<\/i>83<\/sup>. Oczywi\u015bcie, w tym wypadku wchodzi w gr\u0119 poj\u0119cie \u015bmierci duchowej: chodzi o utrat\u0119 prawdziwego \u017cycia czy \u201e\u017cycia wiecznego\u201d, kt\u00f3rym wed\u0142ug \u015bw. Jana jest znajomo\u015b\u0107 Ojca i Syna84<\/sup>, komunia i \u015bcis\u0142a wi\u0119\u017a z Nimi. Grzech,\u00a0kt\u00f3ry sprowadza \u015bmier\u0107<\/i>, zdaje si\u0119 by\u0107 w tym fragmencie zaprzeczeniem Syna85<\/sup>\u00a0lub kultem fa\u0142szywych bog\u00f3w86<\/sup>. W ka\u017cdym razie przez takie rozr\u00f3\u017cnienie poj\u0119\u0107 \u015bw. Jan chcia\u0142 zapewne zaakcentowa\u0107 nieobliczalny ci\u0119\u017car tego, co jest istot\u0105 grzechu, odrzucenie Boga, kt\u00f3re ma miejsce nade wszystko\u00a0w apostazji<\/i>\u00a0i w\u00a0ba\u0142wochwalstwie<\/i>, czyli w odrzuceniu wiary w prawd\u0119 objawion\u0105 i w przyr\u00f3wnaniu do Boga pewnych rzeczywisto\u015bci stworzonych, czyni\u0105c z nich bo\u017cyszcza czy fa\u0142szywych bog\u00f3w87<\/sup>.<\/p>\n

    Aposto\u0142 chce tak\u017ce w tym miejscu zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na pewno\u015b\u0107, kt\u00f3ra p\u0142ynie dla chrze\u015bcijanina z faktu, \u017ce jest \u201ezrodzony z Boga\u201d przez \u201eprzyj\u015bcie Syna\u201d: jest w nim jaka\u015b moc, kt\u00f3ra go zachowuje od upadku grzechowego; B\u00f3g go strze\u017ce, \u201eZ\u0142y go nie dotyka\u201d; \u017ce je\u015bli grzeszy ze s\u0142abo\u015bci czy niewiedzy, ma nadziej\u0119 dost\u0105pienia odpuszczenia, tak\u017ce dzi\u0119ki pomocy p\u0142yn\u0105cej ze wsp\u00f3lnotowej modlitwy braci.<\/p>\n

    Na innym miejscu Nowego Testamentu, w Ewangelii \u015bw. Mateusza88<\/sup>, Jezus sam m\u00f3wi o \u201eblu\u017anierstwie przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu\u201d, kt\u00f3re nie b\u0119dzie \u201eodpuszczone\u201d, poniewa\u017c jest w swoich przejawach upart\u0105 odmow\u0105 nawr\u00f3cenia si\u0119 do mi\u0142o\u015bci Ojca mi\u0142osierdzia.<\/p>\n

    Chodzi tu oczywi\u015bcie o kra\u0144cowy i radykalny tego wyraz: o odrzucenie Boga, odrzucenie Jego \u0142aski, a wi\u0119c o sprzeciw przeciwko samej zasadzie zbawienia89<\/sup>, przez co cz\u0142owiek zdaje si\u0119 dobrowolnie wy\u0142\u0105cza\u0107 siebie z drogi przebaczenia. Trzeba \u017cywi\u0107 nadziej\u0119, \u017ce nieliczni s\u0105 ci, kt\u00f3rzy zechc\u0105 trwa\u0107 uparcie do ko\u0144ca w owej postawie buntu czy wr\u0119cz wyzwania rzuconego Bogu, kt\u00f3ry jednak w swej mi\u0142o\u015bci mi\u0142osiernej, jak uczy nas \u015bw. Jan, \u201ejest wi\u0119kszy od naszego serca\u201d90<\/sup>, i mo\u017ce pokona\u0107 wszelkie nasze opory psychiczne czy duchowe, tak \u017ce \u2014 jak pisze \u015bw. Tomasz z Akwinu\u201e o nikim nie mo\u017cna zw\u0105tpi\u0107 w tym \u017cyciu, bior\u0105c pod uwag\u0119 wszechmoc i mi\u0142osierdzie Bo\u017ce\u201d91<\/sup>.<\/p>\n

    Jednak w obliczu problemu spotkania zbuntowanej woli z Bogiem niesko\u0144czenie sprawiedliwym trudno nie doznawa\u0107 zbawiennych uczu\u0107 \u201eboja\u017ani i dr\u017cenia\u201d, jak sugeruje \u015bw. Pawe\u014292<\/sup>, podczas gdy napomnienie Jezusa odnosz\u0105ce si\u0119 do grzechu, \u201ekt\u00f3ry nie mo\u017ce by\u0107 odpuszczony\u201d, potwierdza istnienie win, mog\u0105cych \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 na grzesznika jako kar\u0119 \u201e\u015bmier\u0107 wieczn\u0105\u201d.<\/p>\n

    W \u015bwietle powy\u017cszych, a tak\u017ce innych tekst\u00f3w Pisma \u015awi\u0119tego, doktorzy i teolodzy, mistrzowie \u017cycia duchowego i duszpasterze rozr\u00f3\u017cniaj\u0105 grzechy\u00a0\u015bmiertelne i powszednie<\/i>. Mi\u0119dzy innymi \u015bw. Augustyn m\u00f3wi o\u00a0letalia<\/i>\u00a0czy\u00a0mortifera crimina<\/i>, przeciwstawiaj\u0105c im\u00a0venialia, levia czy quotidiana<\/i>93<\/sup>. Znaczenie, jakie przypisuje on tym cechom kwalifikuj\u0105cym, mia\u0142o wp\u0142yw na p\u00f3\u017aniejsze Magisterium Ko\u015bcio\u0142a. Nast\u0119pnie \u015bw. Tomasz sformu\u0142owa\u0142 w terminach mo\u017cliwie najja\u015bniejszych nauk\u0119, kt\u00f3r\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 stale g\u0142osi.<\/i><\/p>\n

    Przy definiowaniu i rozr\u00f3\u017cnianiu\u00a0grzech\u00f3w \u015bmiertelnych i powszednich<\/i>, nie mog\u0142o by\u0107 obce \u015bw. Tomaszowi i teologii grzechu, kt\u00f3ra do niego nawi\u0105zuje, odniesienie biblijne, a zatem poj\u0119cie \u015bmierci duchowej. Wed\u0142ug Doktora Anielskiego, cz\u0142owiek, aby \u017cy\u0107 duchowo, winien trwa\u0107 w komunii z najwy\u017csz\u0105 zasad\u0105 \u017cycia, kt\u00f3r\u0105 jest B\u00f3g, jako ostateczny cel ca\u0142ego istnienia i dzia\u0142ania cz\u0142owieka. Grzech za\u015b jest nie\u0142adem, wprowadzonym przez cz\u0142owieka przeciwko tej \u017cyciodajnej zasadzie. Gdy na skutek grzechu nie\u0142ad w duszy posunie si\u0119 a\u017c do odwr\u00f3cenia si\u0119 od celu ostatecznego, czyli od Boga, z kt\u00f3rym jednoczy nas mi\u0142o\u015b\u0107, w\u00f3wczas \u00f3w grzech jest \u015bmiertelny; kiedy za\u015b \u00f3w nie\u0142ad dotyczy innych rzeczy, a nie odwr\u00f3cenia si\u0119 od tego\u017c celu, w\u00f3wczas grzech jest powszedni94<\/sup>. Dlatego grzech powszedni nie pozbawia \u0142aski u\u015bwi\u0119caj\u0105cej, przyja\u017ani z Bogiem, mi\u0142o\u015bci, a zatem szcze\u015bliwo\u015bci wiecznej, podczas gdy pozbawienie tych d\u00f3br jest bezpo\u015bredni\u0105 konsekwencj\u0105 grzechu \u015bmiertelnego.<\/p>\n

    Rozwa\u017caj\u0105c ponadto grzech\u00a0w aspekcie kary<\/i>, kt\u00f3r\u0105 zawiera, \u015bw. Tomasz z innymi Doktorami nazywa\u00a0\u015bmiertelnym<\/i>\u00a0grzech, kt\u00f3ry, je\u015bli nie zostanie odpuszczony, poci\u0105ga za sob\u0105 wieczn\u0105 kar\u0119;\u00a0powszednim<\/i>\u00a0\u2014 grzech, kt\u00f3ry zas\u0142uguje na zwyk\u0142\u0105 kar\u0119 doczesn\u0105 (to znaczy cz\u0119\u015bciow\u0105 i mo\u017cliw\u0105 do odpokutowania na ziemi lub w czy\u015b\u0107cu).<\/p>\n

    Gdy nast\u0119pnie spojrzy si\u0119 na\u00a0materi\u0119 grzechu<\/i>, w\u00f3wczas poj\u0119cie \u015bmierci, ca\u0142kowitego zerwania z Bogiem, najwy\u017cszym dobrem poj\u0119cie zboczenia z drogi wiod\u0105cej do Boga czy przerwania w\u0119dr\u00f3wki ku Niemu (wszystkie sposoby okre\u015blenia grzechu \u015bmiertelnego), wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z poj\u0119ciem ci\u0119\u017cko\u015bci tre\u015bci przedmiotowej: dlatego grzech\u00a0ci\u0119\u017cki<\/i>\u00a0uto\u017csamia si\u0119 w praktyce, w nauce i dzia\u0142alno\u015bci duszpasterskiej Ko\u015bcio\u0142a z grzechem\u00a0\u015bmiertelnym.<\/i><\/p>\n

    Si\u0119gamy tu istoty tradycyjnego nauczania Ko\u015bcio\u0142a, potwierdzanego cz\u0119sto i z moc\u0105 w ci\u0105gu ostatniego Synodu. Synod ten nie tylko powt\u00f3rzy\u0142 to, co stwierdzi\u0142 i og\u0142osi\u0142 sob\u00f3r Trydencki o istnieniu i naturze grzech\u00f3w\u00a0\u015bmiertelnych i powszednich<\/i>95<\/sup>, ale pragn\u0105\u0142 przypomnie\u0107,\u00a0\u017ce grzechem \u015bmiertelnym<\/i>\u00a0jest ten, kt\u00f3ry dotyczy materii powa\u017cnej i kt\u00f3ry nadto zosta\u0142 pope\u0142niony z pe\u0142ny \u015bwiadomo\u015bci\u0105 i ca\u0142kowit\u0105 zgod\u0105. Nale\u017cy doda\u0107 \u2014 jak uczyni\u0142 to Synod \u2014 \u017ce niekt\u00f3re grzechy z racji swej materii s\u0105\u00a0z natury<\/i>\u00a0ci\u0119\u017ckie i \u015bmiertelne. Istniej\u0105 wi\u0119c akty, kt\u00f3re jako takie, same w sobie, niezale\u017cnie od okoliczno\u015bci, s\u0105 zawsze wielk\u0105 niegodziwo\u015bci\u0105 ze wzgl\u0119du na przedmiot. Akty te, je\u015bli spe\u0142nione z wystarczaj\u0105c\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 i dobrowolnie, s\u0105 zawsze ci\u0119\u017ck\u0105 win\u010596<\/sup>.<\/p>\n

    Ta nauka, oparta na Dekalogu i przepowiadaniu Starego Testamentu, podj\u0119ta na nowo\u00a0w kerygmacie<\/i>\u00a0apostolskim i nale\u017c\u0105ca do najdawniejszego nauczania Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry powtarza j\u0105 do dzisiaj, znajduje dok\u0142adne potwierdzenie w do\u015bwiadczeniu cz\u0142owieka wszystkich czas\u00f3w. Cz\u0142owiek wie dobrze z do\u015bwiadczenia, \u017ce na drodze wiary i sprawiedliwo\u015bci, kt\u00f3ra go prowadzi do poznania i mi\u0142o\u015bci Bo\u017cej w tym \u017cyciu i do doskona\u0142ej jedno\u015bci z Nim w wieczno\u015bci, mo\u017ce przystan\u0105\u0107 lub zwolni\u0107 kroku, nie porzucaj\u0105c jednak\u017ce drogi Bo\u017cej: w tym przypadku mamy do czynienia\u00a0z grzechem powszednim<\/i>, kt\u00f3ry jednak\u017ce nie powinien by\u0107 pomniejszany, tak jakby automatycznie by\u0142 czym\u015b, na co mo\u017cna nie zwraca\u0107 uwagi, lub grzechem ma\u0142o wa\u017cnym. Cz\u0142owiek wie przecie\u017c z bolesnego do\u015bwiadczenia, \u017ce \u015bwiadomym i dobrowolnym aktem swej woli mo\u017ce zawr\u00f3ci\u0107 i i\u015b\u0107 w kierunku przeciwnym woli Bo\u017cej, oddalaj\u0105c si\u0119 w ten spos\u00f3b od Niego\u00a0(aversio a Deo)<\/i>, odrzucaj\u0105c komuni\u0119 mi\u0142o\u015bci z Nim, odrywaj\u0105c si\u0119 od zasady \u017cycia, kt\u00f3r\u0105 jest On, a zatem wybieraj\u0105c\u00a0\u015bmier\u0107.<\/i><\/p>\n

    Wraz z ca\u0142\u0105 Tradycj\u0105 Ko\u015bcio\u0142a nazywamy\u00a0grzechem \u015bmiertelnym<\/i>\u00a0ten akt, kt\u00f3rym cz\u0142owiek dobrowolnie i \u015bwiadomie odrzuca Boga, Jego prawo, ofiarowane cz\u0142owiekowi przez Boga przymierze mi\u0142o\u015bci, gdy\u017c woli zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do siebie samego, do jakiej\u015b rzeczywisto\u015bci stworzonej i sko\u0144czonej, do czego\u015b przeciwnego woli Bo\u017cej\u00a0(conversio ad creaturam).<\/i>\u00a0Mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 to w spos\u00f3b bezpo\u015bredni i formalny, jak w grzechach ba\u0142wochwalstwa, odst\u0119pstwa, ateizmu; lub w spos\u00f3b r\u00f3wnowa\u017cny, jak we wszelkim niepos\u0142usze\u0144stwie przykazaniom Bo\u017cym w materii ci\u0119\u017ckiej. Cz\u0142owiek czuje, \u017ce to niepos\u0142usze\u0144stwo wobec Boga zrywa wi\u0119\u017a z jego \u017cyciodajny zasad\u0105: jest to\u00a0grzech \u015bmiertelny<\/i>, czyli akt, kt\u00f3ry ci\u0119\u017cko obra\u017ca Boga, a w ko\u0144cu zwraca si\u0119 przeciwko samemu cz\u0142owiekowi z ciemn\u0105 i pot\u0119\u017cn\u0105, niszczycielsk\u0105 si\u0142\u0105.<\/p>\n

    W czasie trwania Synodu niekt\u00f3rzy Ojcowie zaproponowali potr\u00f3jne rozr\u00f3\u017cnienie grzech\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142yby okre\u015blane jako\u00a0powszednie, ci\u0119\u017ckie i \u015bmiertelne.<\/i>\u00a0Ten podzia\u0142 m\u00f3g\u0142by na\u015bwietli\u0107 fakt, \u017ce mi\u0119dzy grzechami ci\u0119\u017ckimi istnieje pewna gradacja. Pozostaje jednak zawsze prawd\u0105, \u017ce istotna i decyduj\u0105ca r\u00f3\u017cnica zachodzi mi\u0119dzy grzechem, kt\u00f3ry niszczy mi\u0142o\u015b\u0107 a grzechem, kt\u00f3ry nie zabija \u017cycia nadprzyrodzonego: pomi\u0119dzy \u017cyciem i \u015bmierci\u0105 nie ma drogi po\u015bredniej.<\/p>\n

    Podobnie powinno si\u0119 unika\u0107 sprowadzania grzechu \u015bmiertelnego do aktu\u00a0\u201eopcji fundamentalnej\u201d<\/i>\u00a0\u2014 jak si\u0119 dzisiaj zwyk\u0142o m\u00f3wi\u0107 \u2014 przeciwko Bogu, rozumiej\u0105c przez to wyra\u017ane i formalne wzgardzenie Bogiem i bli\u017anim. Mamy bowiem do czynienia z grzechem \u015bmiertelnym tak\u017ce wtedy, gdy cz\u0142owiek \u015bwiadomie i dobrowolnie, dla jakiejkolwiek przyczyny, wybiera co\u015b, co jest powa\u017cnym nieporz\u0105dkiem. W rzeczy samej taki wyb\u00f3r ju\u017c zawiera w sobie wzgard\u0119 Bo\u017cym przykazaniem, odrzucenie mi\u0142o\u015bci Boga do ludzko\u015bci i ca\u0142ego stworzenia: cz\u0142owiek sam si\u0119 oddala od Boga i traci mi\u0142o\u015b\u0107. To nastawienie podstawowe mo\u017ce zatem ulec zasadniczej zmianie przez poszczeg\u00f3lne akty. Niew\u0105tpliwie mog\u0105 zaistnie\u0107 sytuacje bardzo z\u0142o\u017cone i niejasne pod wzgl\u0119dem psychologicznym, kt\u00f3re wywieraj\u0105 wp\u0142yw na podmiotow\u0105 poczytalno\u015b\u0107 grzesznika. Jednak\u017ce od rozwa\u017ca\u0144 ze sfery psychologii nie mo\u017cna przej\u015b\u0107 do budowania kategorii teologicznej, jak\u0105 jest w\u0142a\u015bnie \u201eopcja fundamentalna\u201d rozumiana w taki spos\u00f3b, \u017ce przedmiotowo zmienia lub poddaje w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 tradycyjne poj\u0119cie grzechu \u015bmiertelnego.<\/p>\n

    O ile trzeba doceni\u0107 ka\u017cde szczere i roztropne usi\u0142owanie zmierzaj\u0105ce do wyja\u015bnienia psychologicznej i teologicznej tajemnicy grzechu, to jednak Ko\u015bci\u00f3\u0142 ma obowi\u0105zek przypomnienia wszystkim uczonym zajmuj\u0105cym si\u0119 t\u0105 dziedzin\u0105, z jednej strony o konieczno\u015bci pozostania wiernym S\u0142owu Bo\u017cemu, kt\u00f3re poucza nas tak\u017ce o grzechu, z drugiej \u2014 o ryzyku przyczynienia si\u0119 do jeszcze wi\u0119kszego os\u0142abienia we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie poczucia grzechu.<\/p>\n

    Utrata poczucia grzechu<\/h5>\n

    18. Z Ewangelii odczytywanej we wsp\u00f3lnocie ko\u015bcielnej \u015bwiadomo\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144ska naby\u0142a poprzez pokolenia subtelnej wra\u017cliwo\u015bci i wyra\u017anego poznania zawartego w grzechu\u00a0zarzewia \u015bmierci.<\/i>\u00a0Wra\u017cliwo\u015bci i zdolno\u015bci poznania s\u0142u\u017c\u0105cej tak\u017ce do wykrywania owego zarzewia w tysi\u0105cznych formach pochodz\u0105cych z grzechu, w tysi\u0105cznych postaciach, w jakich si\u0119: jawi. Chodzi tu o to, co zwyk\u0142o si\u0119 nazywa\u0107\u00a0poczuciem grzechu.<\/i><\/p>\n

    Poczucie to ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w \u015bwiadomo\u015bci moralnej cz\u0142owieka i jest jakby jej termometrem. Powi\u0105zane jest\u00a0z poczuciem Boga<\/i>, poniewa\u017c wyp\u0142ywa ze \u015bwiadomego stosunku \u0142\u0105cz\u0105cego cz\u0142owieka z Bogiem jako jego Stw\u00f3rc\u0105, Panem i Ojcem. Dlatego tak jak nie mo\u017cna ca\u0142kowicie wymaza\u0107 poczucia Boga ani zag\u0142uszy\u0107 sumienia, tak te\u017c nigdy nie da si\u0119 zupe\u0142nie wymaza\u0107 poczucia grzechu.<\/p>\n

    Nierzadko wszak w historii, przez d\u0142u\u017cszy lub kr\u00f3tszy okres, zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce pod wp\u0142ywem wielorakich czynnik\u00f3w \u015bwiadomo\u015b\u0107 moralna u wielu ludzi by\u0142a powa\u017cnie za\u0107miona. \u201eCzy mamy prawid\u0142owe poj\u0119cie sumienia?\u201d \u2014 pyta\u0142em dwa lata temu wiernych. \u201eCzy nie grozi cz\u0142owiekowi wsp\u00f3\u0142czesnemu za\u0107mienie sumie\u0144? Wypaczenie sumie\u0144? Martwota, \ufffdnieczulenie’ sumie\u0144?\u201d97<\/sup>. Zbyt wiele znak\u00f3w wskazuje na to, \u017ce w naszych czasach takie za\u0107mienie istnieje, co jest tym bardziej niepokoj\u0105ce, \u017ce sumienie to, kt\u00f3re Sob\u00f3r nazwa\u0142 \u201enajtajniejszym o\u015brodkiem i sanktuarium cz\u0142owieka\u201d98<\/sup>, jest \u201e\u015bci\u015ble zwi\u0105zane\u00a0z wolno\u015bci\u0105<\/i>\u00a0cz\u0142owieka … St\u0105d te\u017c sumienie w zasadniczej mierze stanowi o wewn\u0119trznej godno\u015bci cz\u0142owieka, a zarazem o jego stosunku do Boga\u201d99<\/sup>. W tej sytuacji w spos\u00f3b nieunikniony zaciera si\u0119 tak\u017ce\u00a0poczucie grzechu<\/i>, b\u0119d\u0105ce \u015bci\u015ble powi\u0105zane ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105 moraln\u0105, z poszukiwaniem prawdy, z pragnieniem odpowiedzialnego korzystania z wolno\u015bci. Wraz z utrat\u0105 wra\u017cliwo\u015bci sumienia nast\u0119puje r\u00f3wnie\u017c za\u0107mienie\u00a0poczucia Boga<\/i>, a kiedy zagubi si\u0119 \u00f3w decyduj\u0105cy punkt wewn\u0119trznego odniesienia, zatraca si\u0119 tak\u017ce poczucie grzechu. Dlatego w\u0142a\u015bnie m\u00f3j Poprzednik, Pius XII, u\u017cywaj\u0105c zwrotu, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 niemal przys\u0142owiowym, o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce \u201egrzechem tego wieku jest utrata poczucia grzechu\u201d100<\/sup>.<\/p>\n

    Sk\u0105d pochodzi to zjawisko w naszych czasach? Jedno spojrzenie na liczne elementy wsp\u00f3\u0142czesnej kultury mo\u017ce dopom\u00f3c nam w zrozumieniu stopniowego zmniejszania si\u0119 poczucia grzechu, w\u0142a\u015bnie z powodu wy\u017cej ujawnionego kryzysu sumienia i poczucia Boga.<\/p>\n

    \u201eSekularyzm\u201d, kt\u00f3ry w swej naturze i definicji jest zespo\u0142em pogl\u0105d\u00f3w i zwyczaj\u00f3w broni\u0105cych humanizmu ca\u0142kowicie oderwanego od Boga i ca\u0142kowicie skoncentrowanego na kulcie dzia\u0142ania oraz produkcji, wypaczonego przesytem konsumpcji i przyjemno\u015bci, nie troszcz\u0105cego si\u0119 o niebezpiecze\u0144stwo \u201eutraty w\u0142asnej duszy\u201d, nie mo\u017ce nie zagra\u017ca\u0107 poczuciu grzechu To zagro\u017cenie b\u0119dzie sprowadza\u0107 si\u0119 coraz bardziej do tego, co obra\u017ca cz\u0142owieka. Ale w\u0142a\u015bnie tu narzuca si\u0119 gorzkie do\u015bwiadczenie, o kt\u00f3rym wspomnia\u0142em w mojej pierwszej encyklice, \u017ce mianowicie cz\u0142owiek mo\u017ce zbudowa\u0107 \u015bwiat bez Boga, ale ten \u015bwiat w ko\u0144cu obr\u00f3ci si\u0119 przeciwko cz\u0142owiekowi101<\/sup>. W rzeczywisto\u015bci B\u00f3g jest pocz\u0105tkiem i ostatecznym celem cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nosi w sobie Bo\u017ce ziarno102<\/sup>. Dlatego w\u0142a\u015bnie rzeczywisto\u015b\u0107 Boga ods\u0142ania i rozja\u015bnia tajemnic\u0119 cz\u0142owieka. Nie mo\u017cna zatem spodziewa\u0107 si\u0119, \u017ce umocni si\u0119 poczucie grzechu w odniesieniu do cz\u0142owieka i warto\u015bci ludzkich, je\u015bli zabraknie poczucia obrazy wyrz\u0105dzonej Bogu, czyli prawdziwego poczucia grzechu.<\/p>\n

    Zanikanie poczucia grzechu we wsp\u00f3\u0142czesnym spo\u0142ecze\u0144stwie jest r\u00f3wnie\u017c wynikiem dwuznaczno\u015bci, w kt\u00f3r\u0105 si\u0119 popada, przyjmuj\u0105c niekt\u00f3re wyniki wiedzy ludzkiej. Tak wi\u0119c na podstawie niekt\u00f3rych twierdze\u0144 psychologii, troska, by nie obci\u0105\u017ca\u0107 win\u0105 czy nie hamowa\u0107 wolno\u015bci, prowadzi do nieuznawania w \u017cadnym wypadku jakiegokolwiek uchybienia. Wskutek niew\u0142a\u015bciwej ekstrapolacji kryteri\u00f3w wiedzy socjologicznej dochodzi si\u0119 \u2014 jak ju\u017c zaznaczy\u0142em \u2014 do zrzucenia na spo\u0142ecze\u0144stwo wszelkich win, od kt\u00f3rych uwalnia si\u0119 jednostk\u0119. Podobnie pewien rodzaj antropologii kulturalnej, poprzez wyolbrzymianie sk\u0105din\u0105d niezaprzeczalnych uwarunkowa\u0144 i wp\u0142yw\u00f3w \u015brodowiskowych i historycznych oddzia\u0142ywuj\u0105cych na cz\u0142owieka, nazbyt ogranicza jego odpowiedzialno\u015b\u0107, nie uznaj\u0105c, \u017ce cz\u0142owiek jest zdolny do wykonywania akt\u00f3w prawdziwie ludzkich, a zatem nie uznaje mo\u017cliwo\u015bci pope\u0142nienia grzechu.<\/p>\n

    \u0141atwo zatraca si\u0119 poczucie grzechu r\u00f3wnie\u017c na skutek zale\u017cno\u015bci od etyki p\u0142yn\u0105cej z pewnego relatywizmu historycystycznego. Mo\u017ce to by\u0107 etyka, kt\u00f3ra relatywizuje norm\u0119 moraln\u0105, neguj\u0105c jej absolutn\u0105 i bezwarunkow\u0105 warto\u015b\u0107 i w konsekwencji neguj\u0105c istnienie akt\u00f3w niegodziwych z natury, niezale\u017cnie od okoliczno\u015bci, w jakich zostan\u0105 spe\u0142nione. Chodzi tu o prawdziwe \u201eodwr\u00f3cenie i upadek warto\u015bci moralnych\u201d, o \u201eproblem nie tyle nieznajomo\u015bci etyki chrze\u015bcija\u0144skiej\u201d, co raczej o \u201eproblem sensu fundament\u00f3w i kryteri\u00f3w postawy moralnej\u201d103<\/sup>. Zawsze skutkiem takiego przewrotu etycznego jest r\u00f3wnie\u017c os\u0142abienie znaczenia grzechu do tego stopnia, \u017ce w ko\u0144cu przyznaje si\u0119, i\u017c grzech istnieje, ale nie wiadomo, kto go pope\u0142nia.<\/p>\n

    Zanika wreszcie poczucie grzechu w\u00f3wczas \u2014 co mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107 w nauczaniu m\u0142odzie\u017cy, w \u015brodkach spo\u0142ecznego przekazu, w wychowaniu rodzinnym \u2014 gdy bywa ono b\u0142\u0119dnie uto\u017csamiane z chorobliwym poczuciem winy czy te\u017c ze zwyk\u0142ym przekroczeniem norm i przepis\u00f3w prawnych.<\/p>\n

    Utrata poczucia grzechu jest zatem jak\u0105\u015b form\u0105 lub owocem\u00a0negacji Boga:<\/i>\u00a0nie tylko w postaci ateizmu, lecz tak\u017ce sekularyzmu. Je\u017celi grzech jest zerwaniem synowskiego stosunku z Bogiem po to, by prowadzi\u0107 w\u0142asne \u017cycie poza pos\u0142usze\u0144stwem wobec Niego, to grzechem jest nie tylko negacja Boga; grzechem jest r\u00f3wnie\u017c \u017cy\u0107 tak, jak gdyby On nie istnia\u0142, wykre\u015bla\u0107 Go z codziennego \u017cycia. Model spo\u0142ecze\u0144stwa kalekiego czy pozbawionego r\u00f3wnowagi w jednym lub drugim znaczeniu, kt\u00f3ry cz\u0119sto bywa lansowany przez \u015brodki spo\u0142ecznego przekazu, niema\u0142o przyczynia si\u0119 do stopniowej utraty poczucia grzechu. W takiej sytuacji zatarcie czy os\u0142abienie poczucia grzechu jest skutkiem b\u0105d\u017a odrzucenia w imi\u0119 d\u0105\u017cenia do osobistej autonomii jakiegokolwiek odniesienia do transcendencji; b\u0105d\u017a podporz\u0105dkowania si\u0119 wzorcom etycznym narzuconym przez powszechn\u0105 zgod\u0119 czy zwyczaj, nawet je\u017celi pot\u0119pia je sumienie jednostkowe; b\u0105d\u017a dramatycznych warunk\u00f3w ucisku spo\u0142eczno-ekonomicznego, w jakich \u017cyje wielka cz\u0119\u015b\u0107 ludzko\u015bci, i z kt\u00f3rych rodzi si\u0119 tendencja do dostrzegania b\u0142\u0119d\u00f3w i win jedynie w wymiarze spo\u0142ecznym; b\u0105d\u017a te\u017c, i nade wszystko, jest skutkiem zatarcia si\u0119 idei ojcostwa Bo\u017cego i panowania Bo\u017cego nad \u017cyciem cz\u0142owieka.<\/p>\n

    Nawet w dziedzinie my\u015bli i \u017cycia ko\u015bcielnego pewne tendencje prowadz\u0105 w spos\u00f3b nieuchronny do zaniku poczucia grzechu. Niekt\u00f3rzy, na przyk\u0142ad, d\u0105\u017c\u0105 do zast\u0105pienia przesady wyst\u0119puj\u0105cej w przesz\u0142o\u015bci inn\u0105 przesad\u0105: przechodz\u0105 od widzenia grzechu wsz\u0119dzie do niedostrzegania go nigdzie; od zbytniego akcentowania l\u0119ku przed kar\u0105 wieczn\u0105 do g\u0142oszenia mi\u0142o\u015bci Bo\u017cej, kt\u00f3ra mia\u0142aby wyklucza\u0107 wszelk\u0105 kar\u0119 za grzech; od surowo\u015bci stosowanej w celu wyprostowania b\u0142\u0119dnych sumie\u0144 do pozornego poszanowania sumienia do tego stopnia, \u017ce przestaje istnie\u0107 obowi\u0105zek m\u00f3wienia prawdy. Nale\u017cy tu jeszcze doda\u0107,\u00a0\u017ce zam\u0119t<\/i>\u00a0wywo\u0142any w sumieniach wielu wiernych w wyniku rozbie\u017cno\u015bci pogl\u0105d\u00f3w czy nauczania teologii, w kaznodziejstwie, w katechezie, w kierownictwie duchowym \u2014 w odniesieniu do\u00a0trudnych i delikatnych problem\u00f3w moralno\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej<\/i>, doprowadza do obni\u017cenia czy niemal do zaniku prawdziwego poczucia grzechu. Nie mo\u017cna te\u017c pomin\u0105\u0107 milczeniem pewnych brak\u00f3w w praktyce Pokuty sakramentalnej: zaliczy\u0107 do nich trzeba sk\u0142onno\u015b\u0107 do zacierania ko\u015bcielnego znaczenia grzechu i nawr\u00f3cenia poprzez sprowadzanie ich do wymiaru fakt\u00f3w jedynie indywidualnych, czy wr\u0119cz przeciwnie, sk\u0142onno\u015b\u0107 do negowania osobowego wymiaru dobra i z\u0142a na rzecz uznawania jedynie ich wymiaru wsp\u00f3lnotowego; do nich nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c, nigdy nie za\u017cegnane ca\u0142kowicie, niebezpiecze\u0144stwo spowszednia\u0142ego rytualizmu, kt\u00f3ry odbiera Sakramentowi jego pe\u0142ne znaczenie i skuteczno\u015b\u0107 wychowawcz\u0105.<\/p>\n

    Przywr\u00f3cenie\u00a0w\u0142a\u015bciwego poczucia grzechu<\/i>\u00a0jest pierwszym sposobem przezwyci\u0119\u017cenia powa\u017cnego kryzysu duchowego, jaki trapi cz\u0142owieka naszych czas\u00f3w. Poczucie grzechu odbuduje si\u0119 jednak jedynie przez\u00a0jasne odwo\u0142anie si\u0119 do niezmiennych zasad rozumu i wiary<\/i>, zawsze g\u0142oszonych przez nauk\u0119 moraln\u0105 Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n

    Mo\u017cna s\u0142usznie \u017cywi\u0107 nadziej\u0119, \u017ce przede wszystkim w \u015bwiecie chrze\u015bcija\u0144skim i w Ko\u015bciele na nowo zakwitnie zbawienne poczucie grzechu. Przyczyni si\u0119 do tego dobra katecheza przenikni\u0119ta teologi\u0105 biblijn\u0105 Przymierza, uwa\u017cne s\u0142uchanie i ufne przyj\u0119cie Magisterium Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry nie przestaje o\u015bwieca\u0107 sumie\u0144, oraz coraz gorliwsza praktyka Sakramentu Pokuty.<\/p>\n

    ROZDZIA\u0141 DRUGI
    \u201eMYSTERIUM PIETATIS\u201d<\/h4>\n

    19. Do poznania grzechu konieczne by\u0142o spojrzenie na jego natur\u0119, kt\u00f3rej poznanie sta\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe dzi\u0119ki objawieniu ekonomii zbawienia: jest ni\u0105 mysterium iniquitatis. Jednak\u017ce w owej ekonomii grzech nie jest ani czym\u015b najwa\u017cniejszym, ani tym mniej czym\u015b, co ma zwyci\u0119\u017cy\u0107. Jest on przeciwie\u0144stwem owego porz\u0105dku sprawczego, kt\u00f3ry \u2014 u\u017cywaj\u0105c wspania\u0142ego i sugestywnego wyra\u017cenia \u015bw. Paw\u0142a \u2014 mo\u017cemy nazwa\u0107\u00a0mysterium<\/i>\u00a0lub\u00a0sacramentum pietatis<\/i>. Grzech cz\u0142owieka ostatecznie zwyci\u0119\u017cy\u0142by i zniszczy\u0142 wszystko, i zbawczy plan Bo\u017cy nie zosta\u0142by zrealizowany a nawet by\u0142by obr\u00f3cony w kl\u0119sk\u0119, gdyby w dynamizm dziej\u00f3w nie wesz\u0142o owo mysterium pietatis, by odnie\u015b\u0107 zwyci\u0119stwo nad grzechem.<\/p>\n

    Wyra\u017cenie to znajdujemy w jednym z\u00a0list\u00f3w pasterskich<\/i>\u00a0\u015bw. Paw\u0142a, mianowicie w\u00a0Pierwszym Li\u015bcie do Tymoteusza<\/i>. Pojawia si\u0119 ono niespodziewanie, jakby pod wp\u0142ywem nag\u0142ego natchnienia. Aposto\u0142 bowiem po\u015bwi\u0119ci\u0142 poprzednie, d\u0142ugie paragrafy swego or\u0119dzia do umi\u0142owanego ucznia wyja\u015bnianiu znaczenia organizacji wsp\u00f3lnoty (liturgicznej i \u0142\u0105cz\u0105cej si\u0119 z ni\u0105 hierarchicznej), m\u00f3wi\u0142 wi\u0119c o roli przyw\u00f3dc\u00f3w wsp\u00f3lnoty, aby w ko\u0144cu przej\u015b\u0107 do sposobu zachowania si\u0119 samego Tymoteusza \u201ew domu Bo\u017cym, kt\u00f3ry jest Ko\u015bcio\u0142em Boga \u017cywego, filarem i podpor\u0105 prawdy\u201d. Nast\u0119pnie przy ko\u0144cu fragmentu przypomina jakby\u00a0ex abrupto<\/i>, lecz z zamierzon\u0105 g\u0142\u0119bi\u0105 to, co nadaje znaczenie wszystkiemu, co wcze\u015bniej napisa\u0142: \u201eA bez w\u0105tpienia wielka jest tajemnica pobo\u017cno\u015bci \u201d104<\/sup>.<\/p>\n

    Nie odst\u0119puj\u0105c bynajmniej od dos\u0142ownego sensu tekstu, mo\u017cemy rozci\u0105gn\u0105\u0107 t\u0119 wspania\u0142\u0105 intuicj\u0119 teologiczn\u0105 \u015bw. Paw\u0142a na pe\u0142niejsz\u0105 wizj\u0119 roli, jak\u0105 g\u0142oszona przeze\u0144 prawda odgrywa w ekonomii zbawienia. \u201eBez w\u0105tpienia wielka jest \u2014 powtarzamy za Aposto\u0142em \u2014 tajemnica pobo\u017cno\u015bci\u201d, gdy\u017c odnosi zwyci\u0119stwo nad grzechem.<\/p>\n

    Lecz czym jest w my\u015bli Paw\u0142owej owa \u201epietas\u201d?<\/p>\n

    Jest ni\u0105 sam Chrystus<\/h5>\n

    20. Jest rzecz\u0105 bardzo znamienn\u0105, \u017ce dla przedstawienia owego\u00a0mysterium pietatis<\/i>\u00a0\u015bw. Pawe\u0142 przepisuje po prostu, nie troszcz\u0105c si\u0119 nawet o zwi\u0105zek gramatyczny z poprzedzaj\u0105cym tekstem105<\/sup>, trzy wiersze z\u00a0Hymnu chrystologicznego<\/i>, kt\u00f3ry \u2014 zdaniem powa\u017cnych uczonych \u2014 by\u0142 u\u017cywany we wsp\u00f3lnotach hellenistyczno-chrze\u015bcija\u0144skich.<\/p>\n

    S\u0142owami tego Hymnu, pe\u0142nymi teologicznej tre\u015bci i szlachetnego pi\u0119kna, wierz\u0105cy pierwszego wieku wyznawali wiar\u0119 w tajemnic\u0119 Chrystusa, \u017ce: \u2014 objawi\u0142 si\u0119 w rzeczywisto\u015bci ludzkiego cia\u0142a i zosta\u0142 w Duchu \u015awi\u0119tym uczyniony Sprawiedliwym, kt\u00f3ry ofiarowuje si\u0119 za niesprawiedliwych;<\/p>\n

    \u2014 ukaza\u0142 si\u0119 anio\u0142om, uczyniony by\u0142 wi\u0119kszym od nich, i by\u0142 g\u0142oszony poganom jako ten, kt\u00f3ry niesie zbawienie;<\/p>\n

    \u2014 znalaz\u0142 wiar\u0119 w \u015bwiecie jako pos\u0142any przez Ojca, i przez tego\u017c Ojca wzi\u0119ty do nieba jako Pan106<\/sup>.<\/p>\n

    Tajemnica czy sakrament pobo\u017cno\u015bci jest zatem tajemnic\u0105 samego Chrystusa. Jest to \u2014 w bogatej syntezie \u2014 tajemnica Wcielenia i Odkupienia, tajemnica pe\u0142nej Paschy Jezusa, Syna Bo\u017cego i Syna Maryi: tajemnica Jego m\u0119ki i \u015bmierci, Jego zmartwychwstania i uwielbienia. \u015aw. Pawe\u0142, bior\u0105c te zdania Hymnu, chcia\u0142 potwierdzi\u0107 z moc\u0105, \u017ce w\u0142a\u015bnie\u00a0to mysterium jest tajemnicz\u0105 zasad\u0105 \u017cyciodajn\u0105<\/i>, kt\u00f3ra sprawia, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 staje si\u0119 domem Bo\u017cym, filarem i podpor\u0105 prawdy. W \u015blad za nauczaniem Paw\u0142owym mo\u017cemy stwierdzi\u0107, \u017ce ta sama\u00a0tajemnica niesko\u0144czonego Mi\u0142osierdzia Bo\u017cego wzgl\u0119dem nas<\/i>\u00a0zdolna jest si\u0119gn\u0105\u0107 a\u017c do ukrytych korzeni naszej nieprawo\u015bci, aby skierowa\u0107 dusz\u0119 ku nawr\u00f3ceniu, aby j\u0105 odkupi\u0107 i sk\u0142oni\u0107 do pojednania.<\/p>\n

    Niew\u0105tpliwie do tej tajemnicy odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c \u015bw. Jan, gdy swoim, r\u00f3\u017cnym od Paw\u0142owego, charakterystycznym j\u0119zykiem pisa\u0142, \u017ce \u201eka\u017cdy, kto si\u0119 narodzi\u0142 z Boga, nie grzeszy, lecz Narodzony z Boga strze\u017ce go, a Z\u0142y go nie dotyka\u201d107<\/sup>. To stwierdzenie \u015bw. Jana ukazuje nadziej\u0119 opart\u0105 na Boskich obietnicach: chrze\u015bcijanin otrzyma\u0142 gwarancj\u0119 i si\u0142y potrzebne do tego, a\u017ceby nie grzeszy\u0107. Nie chodzi tu zatem o bezgrzeszno\u015b\u0107 uzyskan\u0105 przez w\u0142asn\u0105 cnot\u0119 ani te\u017c wr\u0119cz o bezgrzeszno\u015b\u0107 wrodzon\u0105 cz\u0142owiekowi, jak uwa\u017cali gnostycy. Jest ona wynikiem dzia\u0142ania Bo\u017cego. Aby nie grzeszy\u0107, chrze\u015bcijanin dysponuje znajomo\u015bci\u0105 Boga, przypomina \u015bw. Jan w tym samym fragmencie. A nieco wcze\u015bniej pisze: \u201eKa\u017cdy, kto narodzi\u0142 si\u0119 z Boga, nie grzeszy, gdy\u017c trwa w nim nasienie Bo\u017ce\u201d108<\/sup>. Je\u015bli przez to \u201enasienie Bo\u017ce\u201d b\u0119dziemy rozumie\u0107 \u2014 jak proponuj\u0105 niekt\u00f3rzy komentatorzy \u2014 Jezusa, Syna Bo\u017cego, to mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce dla unikni\u0119cia grzechu \u2014 czy uwolnienia si\u0119 od niego \u2014 chrze\u015bcijanin wspierany jest obecno\u015bci\u0105 w nim samego Chrystusa, i tajemnicy Chrystusa, kt\u00f3ra jest tajemnic\u0105 pobo\u017cno\u015bci.<\/p>\n

    Wysi\u0142ek chrze\u015bcijanina<\/h5>\n

    21. W\u00a0mysterium pietatis<\/i>\u00a0zawiera si\u0119 jeszcze inny aspekt: mi\u0142o\u015b\u0107 Boga do chrze\u015bcijanina winna znale\u017a\u0107 odpowied\u017a w mi\u0142o\u015bci chrze\u015bcijanina do Boga. W tym drugim znaczeniu pobo\u017cno\u015bci (eus\u00e9beia<\/i>) to po prostu post\u0119powanie chrze\u015bcijanina, kt\u00f3ry na ojcowsk\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 Boga odpowiada mi\u0142o\u015bci\u0105 synowsk\u0105.<\/p>\n

    Tak\u017ce: i w tym znaczeniu mo\u017cemy powiedzie\u0107 za \u015bw. Paw\u0142em, \u017ce \u201ewielka jest tajemnica pobo\u017cno\u015bci\u201d. W tym te\u017c znaczeniu\u00a0pobo\u017cno\u015b\u0107<\/i>, jako moc nawr\u00f3cenia i pojednania, stawia czo\u0142o nieprawo\u015bci i grzechowi. Tak\u017ce i tu istotne aspekty tajemnicy Chrystusa s\u0105 przedmiotem\u00a0pobo\u017cno\u015bci w<\/i>\u00a0tym znaczeniu, \u017ce chrze\u015bcijanin przyjmuje tajemnic\u0119, rozwa\u017ca j\u0105, czerpie z niej si\u0142\u0119 duchow\u0105 potrzebn\u0105 do \u017cycia zgodnego z Ewangeli\u0105. Trzeba tu tak\u017ce powiedzie\u0107, \u017ce \u201ekto narodzi\u0142 si\u0119 z Boga, nie grzeszy\u201d; wyra\u017cenie to jednak ma znaczenie nakazu: wspierany tajemnic\u0105 Chrystusa, jakby wewn\u0119trznym \u017ar\u00f3d\u0142em duchowej energii, chrze\u015bcijanin, jako \u201edziecko bo\u017ce\u201d, jest ostrze\u017cony przed grzechem, a nawet otrzymuje przykazanie, aby nie grzeszy\u0142, lecz godnie zachowa\u0142 si\u0119 u w domu Bo\u017cym, kt\u00f3rym jest Ko\u015bci\u00f3\u0142 Boga \u017cywego109<\/sup>.<\/p>\n

    Ku pojednaniu<\/h5>\n

    22. Tak wi\u0119c Pismo \u015awi\u0119te, ods\u0142aniaj\u0105c nam\u00a0tajemnic\u0119 pobo\u017cno\u015bci<\/i>, otwiera umys\u0142 ludzki ku nawr\u00f3ceniu i pojednaniu, poj\u0119tymi nie jako wznios\u0142e abstrakcje, ale jako konkretne warto\u015bci chrze\u015bcija\u0144skie, mo\u017cliwe do osi\u0105gni\u0119cia w naszym codziennym \u017cyciu.<\/p>\n

    Tak\u017ce ludzie wsp\u00f3\u0142cze\u015bni, zagro\u017ceni utrat\u0105 poczucia grzechu, tylekro\u0107 kuszeni przez ma\u0142o chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 iluzj\u0119 bezgrzeszno\u015bci, odczuwaj\u0105 potrzeb\u0119 wys\u0142uchania na nowo, jako skierowanego do ka\u017cdego osobi\u015bcie, napomnienia \u015bw. Jana: \u201eJe\u015bli m\u00f3wimy, \u017ce nie mamy grzechu, to samych siebie oszukujemy i nie ma w nas prawdy\u201d110<\/sup>, co wi\u0119cej, \u201eca\u0142y … \u015bwiat Je\u017cy w mocy Z\u0142ego\u201d.111<\/sup>\u00a0A zatem ka\u017cdy jest wezwany g\u0142osem Bo\u017cej prawdy do realistycznego czytania w swym sumieniu i do wyznania, \u017ce narodzi\u0142 si\u0119 w przewinieniu, jak m\u00f3wimy w Psalmie\u00a0Miserere<\/i>112<\/sup>.<\/p>\n

    Ludzie wsp\u00f3\u0142cze\u015bni, zagro\u017ceni l\u0119kiem i rozpacz\u0105, mog\u0105 jednak czu\u0107 si\u0119 pokrzepieni Bo\u017c\u0105 obietnic\u0105, daj\u0105c\u0105 im nadziej\u0119 pe\u0142nego pojednania. Tajemnica pobo\u017cno\u015bci od strony Boga to owo mi\u0142osierdzie, w kt\u00f3re nasz Pan i Ojciec \u2014 powtarzam raz jeszcze \u2014 jest niesko\u0144czenie bogaty113<\/sup>. Jak powiedzia\u0142em w Encyklice po\u015bwi\u0119conej tematowi Bo\u017cego mi\u0142osierdzia114<\/sup>, jest ono\u00a0mi\u0142o\u015bci\u0105 pot\u0119\u017cniejsz\u0105 ni\u017c grzech, pot\u0119\u017cniejsz\u0105 ni\u017c \u015bmier\u0107.<\/i>\u00a0Gdy zdamy sobie spraw\u0119, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107, jak\u0105 B\u00f3g ma dla nas, nie zatrzymuje si\u0119 przed naszym grzechem, nie cofa si\u0119 przed naszymi przewinieniami, ale staje si\u0119 jeszcze bardziej troskliwa i wielkoduszna; gdy zdamy sobie sprawy, \u017ce by\u0142a to mi\u0142o\u015b\u0107 a\u017c do m\u0119ki i \u015bmierci S\u0142owa, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 cia\u0142em i zgodzi\u0142o si\u0119 odkupi\u0107 nas za cen\u0119 w\u0142asnej Krwi, w\u00f3wczas wykrzykniemy z wdzi\u0119czno\u015bci\u0105: \u201eTak, Pan jest bogaty w mi\u0142osierdzie\u201d i wreszcie powiemy: \u201ePan jest mi\u0142osierdziem\u201d.<\/p>\n

    Tajemnica pobo\u017cno\u015bci jest otwart\u0105 drog\u0105 Bo\u017cego mi\u0142osierdzia do \u017cycia pojednanego.<\/p>\n

    CZ\u0118\u015a\u0106 TRZECIA
    DUSZPASTERSTWO POKUTY I POJEDNANIA<\/h4>\n
    G\u0142oszenie pokuty i pojednania<\/h5>\n

    23. Nak\u0142anianie ludzkiego serca do nawr\u00f3cenia i pokuty oraz ofiarowanie mu daru pojednania zawiera si\u0119 w naturze misji Ko\u015bcio\u0142a, kontynuatora zbawczego dzie\u0142a swego Boskiego Za\u0142o\u017cyciela. Misja ta nie ogranicza si\u0119 do stwierdze\u0144 teoretycznych i ukazywania pozbawionego skutecznej mocy idea\u0142u etycznego, lecz nastawiona jest na wyra\u017cenie si\u0119 w \u015bci\u015ble okre\u015blonej pos\u0142udze w zakresie konkretnej praktyki pokuty i pojednania.<\/p>\n

    T\u0119 pos\u0142ug\u0119, opart\u0105 na wy\u017cej przedstawionych zasadach wiary i nimi o\u015bwietlon\u0105, skierowan\u0105 ku okre\u015blonym celom i podtrzymywan\u0105 przez odpowiednie \u015brodki, mo\u017cemy nazwa\u0107\u00a0duszpasterstwem pokuty i pojednania<\/i>\u00a0Jego punktem wyj\u015bcia jest przekonanie Ko\u015bcio\u0142a, \u017ce cz\u0142owiek, ku kt\u00f3remu kieruje si\u0119 ka\u017cda forma duszpasterstwa, a zw\u0142aszcza duszpasterstwo pokuty i pojednania, jest cz\u0142owiekiem naznaczonym przez grzech, kt\u00f3rego wymowny obraz mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w kr\u00f3lu Dawidzie. Upomniany przez proroka Natana, uznaje on swoj\u0105 nikczemno\u015b\u0107 i wyznaje: \u201eZgrzeszy\u0142em wobec Pana\u201d115<\/sup>\u00a0oraz o\u015bwiadcza: \u201eUznaj\u0119 … moj\u0105 nieprawo\u015b\u0107, a grzech m\u00f3j jest zawsze przede mn\u0105\u201d116<\/sup>; ale tak\u017ce prosi: \u201ePokrop mnie hizopem, a stan\u0119 si\u0119 czysty, obmyj mnie, a nad \u015bnieg wybielej\u0119\u201d117<\/sup>\u00a0i otrzymuje odpowied\u017a Bo\u017cego mi\u0142osierdzia: \u201ePan odpuszcza ci te\u017c tw\u00f3j grzech \u2014 nie umrzesz\u201d118<\/sup>.<\/p>\n

    Ko\u015bci\u00f3\u0142 staje zatem przed cz\u0142owiekiem \u2014 i przed ca\u0142ym Judzkim \u015bwiatem \u2014 zranionym przez grzech i dotkni\u0119tym w tym, co stanowi najg\u0142\u0119bsze wn\u0119trze jego jestestwa, ale kt\u00f3ry r\u00f3wnocze\u015bnie pobudzony jest nieodpartym pragnieniem uwolnienia si\u0119 od grzechu; a gdy chodzi o chrze\u015bcijan, \u015bwiadomy, \u017ce\u00a0tajemnica pobo\u017cno\u015bci<\/i>, Chrystus Pan, ju\u017c dzia\u0142a w nim i w \u015bwiecie moc\u0105 Odkupienia.<\/p>\n

    Wykonywana przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 pos\u0142uga jednania winna zatem rozwija\u0107 si\u0119 zgodnie z tym wewn\u0119trznym zwi\u0105zkiem, \u0142\u0105cz\u0105cym \u015bci\u015ble przebaczenie i odpuszczenie grzechu ka\u017cdego cz\u0142owieka z podstawowym i pe\u0142nym pojednaniem ludzko\u015bci, dokonanym przez Odkupienie. Ten zwi\u0105zek pozwala nam zrozumie\u0107, \u017ce je\u015bli grzech jest przyczyn\u0105 podzia\u0142u \u2014 podzia\u0142u mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a Stw\u00f3rc\u0105, podzia\u0142u w sercu i w jestestwie cz\u0142owieka, podzia\u0142u pomi\u0119dzy jednostkami i grupami ludzkimi, podzia\u0142u pomi\u0119dzy cz\u0142owiekiem i \u015bwiatem stworzonym przez Boga \u2014 to tylko nawr\u00f3cenie z grzechu mo\u017ce doprowadzi\u0107 do g\u0142\u0119bokiego i trwa\u0142ego pojednania. wsz\u0119dzie tam, dok\u0105d wtargn\u0105\u0142 podzia\u0142.<\/p>\n

    Nie ma potrzeby powtarzania tego, co ju\u017c powiedzia\u0142em o wa\u017cno\u015bci \u201epos\u0142ugi jednania\u201d119<\/sup>, o odpowiednim duszpasterstwie, kt\u00f3re je urzeczywistnia w \u015bwiadomo\u015bci i \u017cyciu Ko\u015bcio\u0142a. Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie by\u0142by sob\u0105 i nie spe\u0142ni\u0142by swej niezbywalnej funkcji, gdyby nie g\u0142osi\u0142 jasno i z moc\u0105, w czas i nie w czas, \u201es\u0142owa jednania\u201d120<\/sup>\u00a0i nie ofiarowywa\u0142 \u015bwiatu daru jednania. Wypada jednak powt\u00f3rzy\u0107, \u017ce tak rozumiana ko\u015bcielna pos\u0142uga jednania rozci\u0105ga si\u0119 poza granice Ko\u015bcio\u0142a, na ca\u0142y \u015bwiat.<\/p>\n

    M\u00f3wi\u0107 wi\u0119c\u00a0o duszpasterstwie pokuty i pojednania<\/i>\u00a0to znaczy odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do ca\u0142o\u015bci zada\u0144 spoczywaj\u0105cych na Ko\u015bciele, na wszystkich jego poziomach, w odniesieniu do tych dw\u00f3ch rzeczyvisto\u015bci. W spos\u00f3b bardziej konkretny m\u00f3wi\u0107 o tym duszpasterstwie to przypomina\u0107 praktyczne poczynania, poprzez kt\u00f3re Ko\u015bci\u00f3\u0142, za po\u015brednictwem wszystkich i ka\u017cdej ze swych cz\u0119\u015bci \u2014 pasterzy i wiernych, na wszystkich poziomach, we wszystkich \u015brodowiskach i wszystkimi dost\u0119pnymi sobie \u015brodkami \u2014 s\u0142owem, czynem, nauczaniem i modlitw\u0105 \u2014 prowadzi pojedynczych ludzi czy te\u017c ca\u0142e grupy ku prawdziwej pokucie i w ten spos\u00f3b wprowadza ich na drog\u0119 pe\u0142nego pojednania.<\/p>\n

    Ojcowie Synodu, jako przedstawiciele swoich braci biskup\u00f3w, przewodnik\u00f3w powierzonego im ludu, zaj\u0119li si\u0119 spraw\u0105 tego duszpasterstwa w jego aspektach najbardziej praktycznych i konkretnych. Zbieraj\u0105c owoce ich poszukiwa\u0144 i do\u015bwiadcze\u0144, pragn\u0119 podj\u0105\u0107 ten g\u0142os, przy\u0142\u0105czaj\u0105c si\u0119 do ich niepokoj\u00f3w i nadziei, i umocni\u0107 ich w wytyczaniu i realizacji odpowiednich program\u00f3w. Oby odnale\u017ali oni w tej cz\u0119\u015bci Adhortacji Apostolskiej wk\u0142ad, jaki wnie\u015bli w Synod; wk\u0142ad, kt\u00f3ry pragn\u0119 poprzez ten Dokument udost\u0119pni\u0107 ca\u0142emu Ko\u015bcio\u0142owi.<\/p>\n

    Chc\u0119 wi\u0119c skupi\u0107 uwag\u0119 na istotnych zadaniach\u00a0duszpasterstwa pokuty i pojednania<\/i>, uwypuklaj\u0105c, wraz z ca\u0142ym Zgromadzeniem Synodu, dwa nast\u0119puj\u0105ce punkty:<\/p>\n

    1. \u015arodki, jakimi pos\u0142uguje si\u0119 Ko\u015bci\u00f3\u0142, i drogi, jakimi zmierza do rozkrzewienia pokuty i pojednania.<\/p>\n

    2. Sakrament pokuty i pojednania.<\/p>\n

    ROZDZIA\u0141 PIERWSZY
    \u015aRODKI I DROGI PROWADZ\u0104CE DO POKUTY I POJEDNANIA<\/h4>\n

    24. W krzewieniu pokuty i pojednania Ko\u015bci\u00f3\u0142 ma przede wszystkim do dyspozycji dwa \u015brodki, powierzone mu przez samego Za\u0142o\u017cyciela: katechez\u0119 i Sakramenty. Ich zastosowanie, zawsze uwa\u017cane przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 za ca\u0142kowicie zgodne z wymogami jego zbawczej misji, r\u00f3wnocze\u015bnie odpowiadaj\u0105ce wymogom i duchowym potrzebom ludzi wszystkich czas\u00f3w, mo\u017ce posiada\u0107 formy i sposoby stare i nowe; spo\u015br\u00f3d nich warto tu przypomnie\u0107 w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny to, co za moim Poprzednikiem, Paw\u0142em VI, mo\u017cemy nazwa\u0107\u00a0metodologi\u0105 dialogu.<\/i><\/p>\n

    Dialog<\/h5>\n

    25. Dialog stanowi dla Ko\u015bcio\u0142a w pewnym sensie \u015brodek, a nade wszystko spos\u00f3b wype\u0142niania jego dzia\u0142alno\u015bci w \u015bwiecie wsp\u00f3\u0142czesnym.<\/p>\n

    Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II bowiem, stwierdziwszy, \u017ce \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 na mocy swego pos\u0142annictwa, nakazuj\u0105cego mu o\u015bwieca\u0107 or\u0119dziem ewangelicznym ca\u0142y \u015bwiat i zespoli\u0107 wszystkich ludzi … w jedno\u015b\u0107 Ducha, staje si\u0119 znakiem owego braterstwa, kt\u00f3re pozwala na szczery dialog i taki dialog utrwala\u201d, dodaje, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 winien dba\u0107 o to, by coraz \u201eowocniejsza by\u0142a wymiana pogl\u0105d\u00f3w mi\u0119dzy wszystkimi, kt\u00f3rzy tworz\u0105 jeden Lud Bo\u017cy\u201d121<\/sup>, oraz \u017ce do Ko\u015bcio\u0142a nale\u017cy \u201enawi\u0105zywanie dialogu ze spo\u0142eczno\u015bci\u0105 ludzk\u0105\u201d122<\/sup>.<\/p>\n

    M\u00f3j Poprzednik, Pawe\u0142 VI, po\u015bwi\u0119ci\u0142 sprawie dialogu znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojej pierwszej Encykliki,\u00a0Ecclesiam suam<\/i>, w kt\u00f3rej okre\u015bla go i wymownie charakteryzuje jako\u00a0dialog zbawczy<\/i>123<\/sup>.<\/p>\n

    Ko\u015bci\u00f3\u0142 bowiem pos\u0142uguje si\u0119 metod\u0105 dialogu, aby lepiej prowadzi\u0107 ludzi \u2014 kt\u00f3rzy przez chrzest i wyznanie wiary uwa\u017caj\u0105 si\u0119 za cz\u0142onk\u00f3w wsp\u00f3lnoty chrze\u015bcija\u0144skiej, oraz tych, kt\u00f3rzy s\u0105 poza ni\u0105 \u2014 do nawr\u00f3cenia i pokuty na drodze dog\u0142\u0119bnej odnowy sumienia i \u017cycia w \u015bwietle tajemnicy odkupienia i zbawienia, dokonanego przez Chrystusa oraz powierzonego pos\u0142udze Ko\u015bcio\u0142a. Autentyczny dialog jest zatem skierowany przede wszystkim ku odrodzeniu ka\u017cdego poprzez wewn\u0119trzne nawr\u00f3cenie i pokut\u0119, zawsze jednak z zachowaniem g\u0142\u0119bokiego szacunku dla sumienia, z cierpliwo\u015bci\u0105 i stopniowo, co jest nieodzowne w warunkach, w jakich \u017cyj\u0105 ludzie naszych czas\u00f3w.<\/p>\n

    Dialog duszpasterski prowadzony w perspektywie pojednania jest tak\u017ce dzisiaj podstawowym obowi\u0105zkiem Ko\u015bcio\u0142a w r\u00f3\u017cnych \u015brodowiskach i na r\u00f3\u017cnych poziomach.<\/p>\n

    Ko\u015bci\u00f3\u0142 rozwija przede wszystkim\u00a0dialog ekumeniczny<\/i>, to znaczy mi\u0119dzy Ko\u015bcio\u0142ami i Wsp\u00f3lnotami ko\u015bcielnymi, kt\u00f3re odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do wiary w Chrystusa, Syna Bo\u017cego i jedynego Odkupiciela, oraz dialog z innymi wsp\u00f3lnotami ludzi, kt\u00f3rzy szukaj\u0105 Boga i pragn\u0105 pozostawa\u0107 z Nim w \u0142\u0105czno\u015bci.<\/p>\n

    U podstaw owego dialogu z innymi Ko\u015bcio\u0142ami i Wsp\u00f3lnotami ko\u015bcielnymi, a tak\u017ce innymi religiami, jako warunek jego wiarygodno\u015bci i skuteczno\u015bci, winien znale\u017a\u0107 si\u0119 szczery wysi\u0142ek sta\u0142ego i odnowionego dialogu wewn\u0105trz samego Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Ko\u015bci\u00f3\u0142 ten jest \u015bwiadomy, i\u017c ze swojej natury jest\u00a0sakramentem powszechnej komunii mi\u0142o\u015bci<\/i>124<\/sup>; ale tak\u017ce jest \u015bwiadom istniej\u0105cych w jego \u0142onie napi\u0119\u0107, mog\u0105cych sta\u0107 si\u0119 czynnikami podzia\u0142u.<\/i><\/p>\n

    To gor\u0105ce, podyktowane trosk\u0105 wezwanie do dialogu, rzucone ju\u017c przez mego Poprzednika, z okazji Roku \u015awi\u0119tego 1975125<\/sup>, jest aktualne i w obecnym czasie. Aby przezwyci\u0119\u017cy\u0107 konflikty i sprawi\u0107, by zwyk\u0142e napi\u0119cia nie szkodzi\u0142y jedno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a, musimy wszyscy stan\u0105\u0107 wobec S\u0142owa Bo\u017cego i odrzuciwszy w\u0142asne subiektywne zapatrywania, szuka\u0107 prawdy tam, gdzie si\u0119 ona znajduje, to jest w samym S\u0142owie Bo\u017cym i w jego autentycznej interpretacji podawanej przez Magisterium Ko\u015bcio\u0142a. W tym \u015bwietle wys\u0142uchanie wzajemnych opinii, szacunek i wstrzymanie si\u0119 od jakichkolwiek pospiesznych s\u0105d\u00f3w, cierpliwo\u015b\u0107, umiej\u0119tno\u015b\u0107 ustrze\u017cenia si\u0119 przed podporz\u0105dkowaniem wiary, kt\u00f3ra jednoczy, r\u00f3\u017cnym pogl\u0105dom, modzie, wyborom ideologicznym, kt\u00f3re dziel\u0105 \u2014 stanowi\u0105 przymioty dialogu, kt\u00f3ry \u2014 wewn\u0105trz Ko\u015bcio\u0142a \u2014 winien by\u0107 wytrwa\u0142y, ch\u0119tny, szczery. Jest rzecz\u0105 jasn\u0105, \u017ce dialog nie by\u0142by i nie sta\u0142by si\u0119 czynnikiem pojednania bez uwzgl\u0119dnienia i przyj\u0119cia nauki Urz\u0119du Nauczycielskiego Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n

    Tak czynnie zaanga\u017cowany w poszukiwanie w\u0142asnej jedno\u015bci wewn\u0119trznej, Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki mo\u017ce kierowa\u0107 wezwanie do pojednania \u2014 jak to ju\u017c czyni od dawna \u2014 do innych Ko\u015bcio\u0142\u00f3w, z kt\u00f3rymi nie jest w pe\u0142nej jedno\u015bci, a tak\u017ce do innych religii, a nawet do tych, kt\u00f3rzy poszukuj\u0105 Boga szczerym sercem.<\/p>\n

    W \u015bwietle Soboru i Nauczania moich Poprzednik\u00f3w, kt\u00f3re przej\u0105\u0142em jako cenne dziedzictwo, i kt\u00f3re usi\u0142uj\u0119 zachowa\u0107 i pe\u0142ni\u0107, mog\u0119 stwierdzi\u0107, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki we wszystkich swych warstwach anga\u017cuje si\u0119 lojalnie w dialog ekumeniczny, bez \u0142atwego optymizmu, ale i bez nieufno\u015bci, bez wahania czy zwlekania. Podstawowymi zasadami, kt\u00f3rymi stara si\u0119 kierowa\u0107 w prowadzeniu tego dialogu s\u0105: z jednej strony \u2014 przekonanie, \u017ce tylko ekumenizm duchowy, czyli oparty na wsp\u00f3lnej modlitwie i na wsp\u00f3lnej uleg\u0142o\u015bci jedynemu Panu, pozwoli szczerze i powa\u017cnie odpowiedzie\u0107 na inne wymogi dzia\u0142alno\u015bci ekumenicznej126<\/sup>; z drugiej strony \u2014 przekonanie, \u017ce pewien \u0142atwy irenizm w dziedzinie doktryny, zw\u0142aszcza dogmatycznej, m\u00f3g\u0142by doprowadzi\u0107 do jakiej\u015b formy powierzchownego i niesta\u0142ego wsp\u00f3\u0142\u017cycia, a nie do jedno\u015bci g\u0142\u0119bokiej i trwa\u0142ej, jakiej wszyscy pragniemy. Jedno\u015b\u0107 ta nast\u0105pi w godzinie zamierzonej przez Opatrzno\u015b\u0107 Bo\u017c\u0105; Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki wie jednak, \u017ce aby godzina ta nast\u0105pi\u0142a, musi on by\u0107 otwarty i wra\u017cliwy na \u201edobra naprawd\u0119 chrze\u015bcija\u0144skie p\u0142yn\u0105ce ze wsp\u00f3lnej ojcowizny, kt\u00f3re si\u0119 znajduj\u0105 u braci od nas od\u0142\u0105czonych\u201d127<\/sup>, ale tak\u017ce i to, \u017ce podstaw\u0105 lojalnego i konstruktywnego dialogu s\u0105: jasno\u015b\u0107 sformu\u0142owa\u0144, wierno\u015b\u0107 i trwanie przy wierze przekazanej i okre\u015blonej w nieprzerwanej tradycji swego Magisterium. Pomimo zagro\u017cenia, a nawet pewnego defetyzmu i nieuniknionej powolno\u015bci, kt\u00f3rej nigdy nie usunie si\u0119 drog\u0105 pospiesznych dzia\u0142a\u0144, Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki wraz ze wszystkimi innymi Bra\u0107mi chrze\u015bcijanami nie przestaje poszukiwa\u0107 dr\u00f3g jedno\u015bci oraz stara\u0107 si\u0119 o nawi\u0105zanie szczerego dialogu z wyznawcami innych religii. Oby ten dialog mi\u0119dzy religiami doprowadzi\u0142 do przezwyci\u0119\u017cenia wszelkiej wrogo\u015bci, nieufno\u015bci, wzajemnego pot\u0119piania czy nawet wzajemnych zniewag, co stanowi wst\u0119pny warunek spotkania przynajmniej w wierze w jednego Boga i w pewno\u015bci \u017cycia wiecznego dla nie\u015bmiertelnej duszy. Da\u0142by B\u00f3g, aby dialog ekumeniczny prowadzi\u0142 zw\u0142aszcza do szczerego pojednania wok\u00f3\u0142 tego wszystkiego, co z Ko\u015bcio\u0142ami chrze\u015bcija\u0144skimi jest nam ju\u017c wsp\u00f3lne: wiara w Jezusa Chrystusa, Syna Bo\u017cego, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem, Zbawiciela i Pana, s\u0142uchanie S\u0142owa Bo\u017cego, zg\u0142\u0119bianie Objawienia, Sakrament Chrztu \u015bwi\u0119tego.<\/p>\n

    Na tyle, na ile Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest zdolny urzeczywistnia\u0107 czynn\u0105 zgod\u0119 \u2014 jedno\u015b\u0107 w r\u00f3\u017cnorodno\u015bci \u2014 w swoim w\u0142asnym \u0142onie, by\u0107 \u015bwiadkiem i pokornym sprawc\u0105 pojednania z innymi Ko\u015bcio\u0142ami i Wsp\u00f3lnotami ko\u015bcielnymi oraz z innymi religiami, staje si\u0119 on, wed\u0142ug pe\u0142nej wymowy definicji \u015bw. Augustyna\u00a0\u201e\u015bwiatem pojednanym\u201d<\/i>128<\/sup>. W\u00f3wczas mo\u017ce on sta\u0107 si\u0119 znakiem pojednania w \u015bwiecie i dla \u015bwiata.<\/p>\n

    \u015awiadomy niezmiernej powagi sytuacji wywo\u0142anej przez si\u0142y podzia\u0142u i wojny, kt\u00f3ra stanowi dzi\u015b wielkie zagro\u017cenie nie tylko dla r\u00f3wnowagi i harmonii mi\u0119dzy narodami, ale dla samego przetrwania ludzko\u015bci, Ko\u015bci\u00f3\u0142 czuje si\u0119 zobowi\u0105zany do zaofiarowania i zaproponowania w\u0142a\u015bciwej mu wsp\u00f3\u0142pracy dla przezwyci\u0119\u017cenia konflikt\u00f3w i przywr\u00f3cenia zgody.<\/p>\n

    Z\u0142o\u017cony i delikatny jest dialog pojednania, w kt\u00f3ry anga\u017cuje si\u0119 Ko\u015bci\u00f3\u0142, przede wszystkim przez dzia\u0142alno\u015b\u0107\u00a0Stolicy Apostolskiej<\/i>\u00a0i r\u00f3\u017cnych jej\u00a0Organ\u00f3w.<\/i>\u00a0Stolica Apostolska usi\u0142uje zar\u00f3wno interweniowa\u0107 u rz\u0105d\u00f3w pa\u0144stw oraz os\u00f3b odpowiedzialnych w r\u00f3\u017cnych instancjach mi\u0119dzynarodowych, jak i przy\u0142\u0105cza\u0107 si\u0119 do nich, prowadz\u0105c z nimi dialog lub zach\u0119caj\u0105c ich do dialogu mi\u0119dzy sob\u0105 na rzecz pojednania po\u015br\u00f3d licznych konflikt\u00f3w. Ko\u015bci\u00f3\u0142 czyni to nie dla cel\u00f3w ubocznych czy ukrytych interes\u00f3w \u2014 poniewa\u017c ich nie ma \u2014 lecz \u201ez humanitarnej troski\u201d129<\/sup>, oddaj\u0105c sw\u0105 instytucjonaln\u0105 struktur\u0119 i sw\u00f3j szczeg\u00f3lny autorytet moralny na s\u0142u\u017cb\u0119 zgody i pokoju. Czyni to w przekonaniu, \u017ce jak \u201epodczas wojny dwie strony powstaj\u0105 jedna przeciwko drugiej\u201d, tak \u201egdy chodzi … o pok\u00f3j zawsze i koniecznie obydwie strony musz\u0105 czu\u0107 si\u0119 zaanga\u017cowane\u201d, i \u201ew ten spos\u00f3b odnajduje si\u0119 prawdziwy sens dialogu na rzecz pokoju\u201d130<\/sup>.<\/p>\n

    W dialog na rzecz pojednania Ko\u015bci\u00f3\u0142 anga\u017cuje si\u0119 tak\u017ce poprzez biskup\u00f3w wed\u0142ug w\u0142a\u015bciwej im kompetencji i zakresu odpowiedzialno\u015bci, dzia\u0142aj\u0105cych indywidualnie, kiedy kieruj\u0105 swymi Ko\u015bcio\u0142ami lokalnymi, lub skupionych w Konferencjach Biskup\u00f3w przy wsp\u00f3\u0142pracy kap\u0142an\u00f3w i wszystkich cz\u0142onk\u00f3w Wsp\u00f3lnot chrze\u015bcija\u0144skich. Spe\u0142niaj\u0105 oni dobrze swe zadania, gdy popieraj\u0105 \u00f3w konieczny dialog oraz m\u00f3wi\u0105 o ludzkich i chrze\u015bcija\u0144skich wymaganiach pojednania i pokoju. W \u0142\u0105czno\u015bci ze swymi Pasterzami tak\u017ce \u015bwieccy, dla kt\u00f3rych \u201epolem w\u0142a\u015bciwym … ewangelizacyjnej aktywno\u015bci jest szeroka i bardzo z\u0142o\u017cona dziedzina polityki, \u017cycia spo\u0142ecznego, gospodarki … stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych\u201d131<\/sup>, s\u0105 powo\u0142ani do bezpo\u015bredniego anga\u017cowania si\u0119 w dialog lub w popieranie dialogu na rzecz pojednania. Przez nich dzia\u0142a jednak Ko\u015bci\u00f3\u0142 i r\u00f3wnie\u017c w ten spos\u00f3b spe\u0142nia swoj\u0105 pos\u0142ug\u0119 jednania.<\/p>\n

    W odrodzeniu serc poprzez nawr\u00f3cenie i pokut\u0119 tkwi podstawowa przes\u0142anka i pewny fundament ka\u017cdej trwa\u0142ej odnowy spo\u0142ecznej i pokoju mi\u0119dzy narodami.<\/p>\n

    Trzeba jeszcze wyra\u017anie podkre\u015bli\u0107, \u017ce dla Ko\u015bcio\u0142a i jego cz\u0142onk\u00f3w dialog ten, w jakiejkolwiek rozwija si\u0119 formie \u2014 a s\u0105 i mog\u0105 one by\u0107 bardzo r\u00f3\u017cne, poniewa\u017c samo poj\u0119cie dialogu ma warto\u015b\u0107 analogiczn\u0105 \u2014 nie mo\u017ce nigdy mie\u0107 za punkt wyj\u015bcia postawy oboj\u0119tnej wobec prawdy, lecz winien j\u0105 ukazywa\u0107 ze spokojem i poszanowaniem dla rozumu i sumienia innych. Dialog na rzecz pojednania nie mo\u017ce nigdy zast\u0105pi\u0107 czy os\u0142abi\u0107 g\u0142oszenia ewangelicznej prawdy, kt\u00f3ra posiada sw\u00f3j dok\u0142adnie okre\u015blony cel: nawr\u00f3cenie z grzechu oraz komuni\u0119 z Chrystusem i z Ko\u015bcio\u0142em; lecz ma on s\u0142u\u017cy\u0107 przekazywaniu tej prawdy i urzeczywistnianiu jej poprzez \u015brodki pozostawione przez Chrystusa Ko\u015bcio\u0142owi w duszpasterstwie pojednania: katechez\u0119 i pokut\u0119.<\/p>\n

    Katecheza<\/h5>\n

    26. W tym rozleg\u0142ym zakresie dzia\u0142ania, w kt\u00f3rym Ko\u015bci\u00f3\u0142 spe\u0142nia swoj\u0105 misj\u0119 przy pomocy dialogu,\u00a0duszpasterstwo pokuty i pojednania<\/i>\u00a0zwraca si\u0119 do cz\u0142onk\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a przede wszystkim w stosownej\u00a0katechezie<\/i>\u00a0dotycz\u0105cej dw\u00f3ch odr\u0119bnych i wzajemnie si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105cych rzeczywisto\u015bci, do kt\u00f3rych Ojcowie Synodalni przywi\u0105zywali szczeg\u00f3ln\u0105 wag\u0119 i kt\u00f3re uwydatnili w kilku ko\u0144cowych\u00a0Propositiones:<\/i>\u00a0pokuty i pojednania. Pierwszym \u015brodkiem, kt\u00f3ry nale\u017cy stosowa\u0107, jest wi\u0119c katecheza.<\/p>\n

    U korzenia tego s\u0142usznego zalecenia Synodu znajduje si\u0119 podstawowe za\u0142o\u017cenie, \u017ce to, co\u00a0duszpasterskie<\/i>, nie przeciwstawia si\u0119 temu, co\u00a0doktrynalne<\/i>, ani te\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 duszpasterska nie mo\u017ce pomija\u0107 tre\u015bci doktrynalnej, z kt\u00f3rej przecie\u017c czerpie sw\u0105 zawarto\u015b\u0107 i realne znaczenie. Ot\u00f3\u017c, je\u015bli Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest \u201efilarem i podpor\u0105 prawdy\u201d132<\/sup>\u00a0oraz je\u015bli jest postawiony w \u015bwiecie jako Matka i Nauczycielka, to jak\u017ce m\u00f3g\u0142by zaniecha\u0107 zadania nauczania prawdy, b\u0119d\u0105cej drog\u0105 \u017cycia?<\/p>\n

    Od Pasterzy Ko\u015bcio\u0142a oczekuje si\u0119 przede wszystkim\u00a0katechezy o pojednaniu.<\/i>\u00a0Nie mo\u017ce ona nie opiera\u0107 si\u0119 na nauczaniu biblijnym, zw\u0142aszcza nowotestamentalnym, odnosz\u0105cym si\u0119 do konieczno\u015bci odbudowania przymierza z Bogiem w Chrystusie Odkupicielu i Sprawcy pojednania, a w \u015bwietle i poprzez rozszerzenie tej nowej komunii oraz przyja\u017ani \u2014 odnosz\u0105cym si\u0119 do konieczno\u015bci pojednania z bratem, nawet za cen\u0119 op\u00f3\u017anienia w z\u0142o\u017ceniu daru133<\/sup>. Jezus k\u0142adzie wielki nacisk na pojednanie braterskie: na przyk\u0142ad wtedy, gdy zach\u0119ca do nadstawienia drugiego policzka temu, kto nas uderzy\u0142 i do oddania p\u0142aszcza temu, kto nam zabra\u0142 sukni\u0119134<\/sup>, a tak\u017ce gdy wpaja prawo przebaczenia: przebaczenia, kt\u00f3re ka\u017cdy otrzymuje w takiej mierze, w jakiej sam umie przebacza\u0107135<\/sup>; przebaczenia, kt\u00f3rego trzeba udzieli\u0107 r\u00f3wnie\u017c nieprzyjacio\u0142om136<\/sup>; przebaczenia, kt\u00f3rego trzeba udzieli\u0107 siedemdziesi\u0105t siedem razy137<\/sup>, czyli praktycznie bez \u017cadnego ograniczenia. Takie, mo\u017cliwe do urzeczywistnienia jedynie w klimacie prawdziwie ewangelicznym, s\u0105 warunki szczerego pojednania zar\u00f3wno mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi lud\u017ami, jak i mi\u0119dzy rodzinami, wsp\u00f3lnotami, narodami i ludami. Z tych danych biblijnych dotycz\u0105cych pojednania wywodzi\u0107 si\u0119 b\u0119dzie naturalnie\u00a0katecheza teologiczna<\/i>, \u0142\u0105cz\u0105ca w jednej syntezie tak\u017ce te elementy psychologii, socjologii i innych nauk ludzkich, kt\u00f3re mog\u0105 pos\u0142u\u017cy\u0107 wyja\u015bnieniu sytuacji, dobremu postawieniu problem\u00f3w, przekonaniu s\u0142uchaczy czy czytelnik\u00f3w do podj\u0119cia konkretnych decyzji.<\/p>\n

    Od Pasterzy Ko\u015bcio\u0142a oczekuje si\u0119 tak\u017ce\u00a0katechezy o pokucie.<\/i>\u00a0Tutaj r\u00f3wnie\u017c bogactwo biblijnego or\u0119dzia winno by\u0107 dla niej \u017ar\u00f3d\u0142em. Podkre\u015bla ono w pokucie nade wszystko warto\u015b\u0107\u00a0nawr\u00f3cenia<\/i>, kt\u00f3ry to termin jest t\u0142umaczeniem greckiego s\u0142owa\u00a0metanoia<\/i>138<\/sup>, dos\u0142ownie oznaczaj\u0105cego przyzwolenie na\u00a0przemian\u0119<\/i>\u00a0ducha, kt\u00f3ra ma go\u00a0skierowa\u0107<\/i>\u00a0ku Bogu. S\u0105 to zreszt\u0105 dwa podstawowe elementy nauki p\u0142yn\u0105cej z przypowie\u015bci o synu zagubionym i odnalezionym: \u201ezastanowienie si\u0119 nad sob\u0105\u201d139<\/sup>\u00a0i decyzja powrotu do ojca. Nie jest mo\u017cliwe pojednanie bez przyj\u0119cia tych podstawowych dla nawr\u00f3cenia postaw, a katecheza winna wyja\u015bni\u0107 je przy pomocy poj\u0119\u0107 i termin\u00f3w dostosowanych do wieku i r\u00f3\u017cnych warunk\u00f3w kulturalnych, moralnych i spo\u0142ecznych.<\/p>\n

    Jest to pierwsze znaczenie pokuty, kt\u00f3re \u0142\u0105czy si\u0119 z drugim: pokuta oznacza r\u00f3wnie\u017c\u00a0skruch\u0119.<\/i>\u00a0Dwa znaczenia s\u0142owa\u00a0metanoia<\/i>\u00a0wyst\u0119puj\u0105 w znamiennym upomnieniu Jezusa: \u201eJe\u015bli brat tw\u00f3j … \u017ca\u0142uje, przebacz mu! I je\u015bliby siedem razy na dzie\u0144 zawini\u0142 przeciw tobie i siedem razy zwr\u00f3ci\u0142by si\u0119 do ciebie, m\u00f3wi\u0105c: \u00ab\u017ba\u0142uj\u0119 tego\u00bb, przebacz mu!\u201d.140<\/sup>\u00a0Dobra katecheza uka\u017ce, i\u017c skrucha, tak jak nawr\u00f3cenie, nie b\u0119d\u0105c tylko uczuciem powierzchownym, jest prawdziw\u0105 przemian\u0105 duszy.<\/p>\n

    W trzecim znaczeniu pokuta jest przechodzeniem wymienionych poprzednio postaw nawr\u00f3cenia i skruchy w gest ujawniaj\u0105cy si\u0119 na zewn\u0105trz: jest\u00a0czynieniem pokuty.<\/i>\u00a0Znaczenie to jest \u0142atwo wyczuwalne w terminie\u00a0metanoia<\/i>\u00a0u\u017cytym, w opisie synoptyk\u00f3w141<\/sup>, przez \u015bw. Jana Chrzciciela.\u00a0Czyni\u0107 pokut\u0119<\/i>\u00a0znaczy przede wszystkim przywr\u00f3ci\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 i harmoni\u0119 zburzon\u0105 przez grzech, zmieni\u0107 kierunek post\u0119powania tak\u017ce kosztem ofiary.<\/p>\n

    Jednym s\u0142owem, najpe\u0142niejsza i mo\u017cliwie adekwatna katecheza o pokucie jest nieodzowna w czasach takich jak nasze, w kt\u00f3rych dominuj\u0105ce w psychologii i zachowaniu spo\u0142ecznym pogl\u0105dy s\u0105 przeciwie\u0144stwem pokuty w jej potr\u00f3jnym, wy\u017cej om\u00f3wionym znaczeniu: wsp\u00f3\u0142czesnemu cz\u0142owiekowi przychodzi trudniej ni\u017c kiedykolwiek uznanie w\u0142asnych b\u0142\u0119d\u00f3w i decyzja zawr\u00f3cenia z drogi, aby po naprawieniu b\u0142\u0119d\u00f3w podj\u0105\u0107 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 na nowo; dzisiejszy cz\u0142owiek bardzo niech\u0119tnie m\u00f3wi: \u201e\u017ca\u0142uj\u0119\u201d czy \u201eprzykro mi\u201d; wydaje si\u0119, \u017ce instynktownie, a cz\u0119sto bardzo stanowczo odrzuca to wszystko, co jest pokut\u0105 w sensie ofiary przyj\u0119tej i praktykowanej dla naprawienia grzechu. Chcia\u0142bym tu podkre\u015bli\u0107,\u00a0\u017ce praktyka pokutna Ko\u015bcio\u0142a<\/i>, aczkolwiek od pewnego czasu z\u0142agodzona, nie mo\u017ce jednak by\u0107 zaniechana bez wielkiej szkody zar\u00f3wno dla wewn\u0119trznego \u017cycia chrze\u015bcijan i wsp\u00f3lnoty Ko\u015bcio\u0142a, jak i dla skuteczno\u015bci ich oddzia\u0142ywania misyjnego. Zdarza si\u0119, \u017ce niechrze\u015bcijanie s\u0105 zaskoczeni znikomo\u015bci\u0105 \u015bwiadectwa prawdziwej pokuty ze strony uczni\u00f3w Chrystusa. Jest zreszt\u0105 jasne, \u017ce pokuta chrze\u015bcija\u0144ska b\u0119dzie wtedy autentyczna, gdy b\u0119dzie wyp\u0142ywa\u0142a z mi\u0142o\u015bci, a nie jedynie z l\u0119ku; gdy b\u0119dzie polega\u0142a na powa\u017cnym wysi\u0142ku ukrzy\u017cowania \u201estarego cz\u0142owieka\u201d, aby m\u00f3g\u0142 si\u0119 narodzi\u0107 \u201enowy\u201d za spraw\u0105 Chrystusa; gdy b\u0119dzie na\u015bladowaniem Chrystusa, kt\u00f3ry b\u0119d\u0105c niewinny wybra\u0142 drog\u0119 ub\u00f3stwa, cierpliwo\u015bci, surowo\u015bci i, mo\u017cna powiedzie\u0107, drog\u0119 \u017cycia pokutnego.<\/p>\n

    Od Pasterzy Ko\u015bcio\u0142a oczekuje si\u0119 ponadto \u2014 o czym przypomnia\u0142 Synod \u2014\u00a0katechezy po\u015bwi\u0119conej sumieniu i jego kszta\u0142towaniu.<\/i>\u00a0To tak\u017ce jest tematem bardzo aktualnym, bowiem we wstrz\u0105sach, jakim podlega kultura naszych czas\u00f3w, to sanktuarium wewn\u0119trzne, czyli najg\u0142\u0119bsze \u201eja\u201d cz\u0142owieka, jego sumienie cz\u0119sto bywa atakowane, wystawiane na pr\u00f3b\u0119, burzone i zaciemniane. Do m\u0105drej katechezy o sumieniu mo\u017cna znale\u017a\u0107 cenne wskazania tak u Doktor\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a, jak i w teologii Soboru Watyka\u0144skiego II, a szczeg\u00f3lnie w dw\u00f3ch dokumentach: o Ko\u015bciele w \u015bwiecie wsp\u00f3\u0142czesnym142<\/sup>\u00a0i o wolno\u015bci religijnej143<\/sup>. Na ten sam temat cz\u0119sto zabiera\u0142 g\u0142os Papie\u017c Pawe\u0142 VI, przypominaj\u0105c natur\u0119 i rol\u0119 sumienia w naszym \u017cyciu144<\/sup>. Id\u0105c w jego \u015blady, nie pomijam \u017cadnej okazji, a\u017ceby na\u015bwietli\u0107 ten najwa\u017cniejszy element wielko\u015bci i godno\u015bci cz\u0142owieka145<\/sup>, \u00f3w \u201erodzaj\u00a0zmys\u0142u moralnego<\/i>, kt\u00f3ry prowadzi nas do rozpoznawania co\u00a0dobre a<\/i>\u00a0co\u00a0z\u0142e<\/i>\u00a0… jakby wewn\u0119trzne oko, duchowa zdolno\u015b\u0107 widzenia, kt\u00f3ra prowadzi nasze kroki na drodze dobra\u201d, potwierdzaj\u0105c, i\u017c nale\u017cy po chrze\u015bcija\u0144sku formowa\u0107 w\u0142asne sumienie, aby nie sta\u0142o si\u0119 dla cz\u0142owieka \u201esi\u0142\u0105 niszcz\u0105c\u0105 jego prawdziwe cz\u0142owiecze\u0144stwo\u201d zamiast by\u0107 \u201e\u015bwi\u0119tym miejscem, gdzie B\u00f3g ujawnia mu prawdziwe dobro\u201d146<\/sup>.<\/p>\n

    Od Pasterzy Ko\u015bcio\u0142a oczekuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c katechezy po\u015bwi\u0119conej innym tematom o nie mniejszym znaczeniu dla sprawy pojednania:<\/p>\n

    \u2014\u00a0o poczuciu grzechu<\/i>, kt\u00f3re \u2014 jak powiedzia\u0142em \u2014 jest os\u0142abione w dzisiejszym \u015bwiecie;<\/p>\n

    \u2014\u00a0o kuszeniu i pokusach:<\/i>\u00a0sam Pan Jezus, Syn Bo\u017cy, \u201edo\u015bwiadczony we wszystkim na nasze podobie\u0144stwo, z wyj\u0105tkiem grzechu\u201d147<\/sup>, chcia\u0142 by\u0107 kuszony przez diab\u0142a148<\/sup>, aby pokaza\u0107, \u017ce r\u00f3wnie\u017c Jego uczniowie tak jak On b\u0119d\u0105 wystawieni na pokuszenie oraz aby wskaza\u0107, jak si\u0119 trzeba zachowa\u0107 w momencie pokusy. Dla tego, kto b\u0142aga Ojca, by nie by\u0142 kuszony nad si\u0142y149<\/sup>\u00a0i aby nie uleg\u0142 pokusie150<\/sup>, dla tego, kto nie szuka okazji do grzechu, kuszenie nie oznacza pope\u0142nienia grzechu, lecz jest raczej okazj\u0105 do wzrostu, poprzez pokor\u0119 i czujno\u015b\u0107, w wierno\u015bci i zgodno\u015bci \u017cycia z wiar\u0105;<\/p>\n

    \u2014\u00a0o po\u015bcie:<\/i>\u00a0o tym, \u017ce mo\u017ce by\u0107 praktykowany w spos\u00f3b dawny i nowy, jako znak nawr\u00f3cenia, skruchy i osobistego umartwienia, a jednocze\u015bnie w \u0142\u0105czno\u015bci z Chrystusem Ukrzy\u017cowanym i w solidarno\u015bci z g\u0142oduj\u0105cymi i cierpi\u0105cymi;<\/p>\n

    \u2014\u00a0o ja\u0142mu\u017cnie:<\/i>\u00a0\u017ce jest ona \u015brodkiem nadania konkretnego wyrazu mi\u0142o\u015bci przez dzielenie si\u0119 swoimi dobrami z tymi, kt\u00f3rzy ponosz\u0105 skutki ub\u00f3stwa;<\/p>\n

    \u2014\u00a0o wewn\u0119trznym zwi\u0105zku<\/i>, jaki zachodzi mi\u0119dzy przezwyci\u0119\u017ceniem podzia\u0142\u00f3w w \u015bwiecie a pe\u0142n\u0105 komuni\u0105 z Bogiem i mi\u0119dzy lud\u017ami, co jest eschatologicznym celem Ko\u015bcio\u0142a;<\/p>\n

    \u2014\u00a0o konkretnych okoliczno\u015bciach<\/i>, w kt\u00f3rych winno si\u0119 dokona\u0107 pojednanie (w rodzinie, w spo\u0142ecze\u0144stwie, w strukturach spo\u0142ecznych), a szczeg\u00f3lnie<\/p>\n

    \u2014\u00a0o poczw\u00f3rnym pojednaniu<\/i>, kt\u00f3re naprawia poczw\u00f3rny, zasadniczy roz\u0142am: pojednanie cz\u0142owieka z Bogiem, z sob\u0105 samym, z bra\u0107mi, z ca\u0142ym stworzeniem.<\/p>\n

    Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie mo\u017ce te\u017c \u2014 bez powa\u017cnego naruszenia swego istotnego or\u0119dzia \u2014 pomin\u0105\u0107 sta\u0142ej katechezy o tym, co tradycyjny j\u0119zyk chrze\u015bcija\u0144ski okre\u015bla jako\u00a0rzeczy ostateczne cz\u0142owieka:<\/i>\u00a0\u015bmier\u0107, s\u0105d (szczeg\u00f3\u0142owy i powszechny), piek\u0142o i niebo. W dziedzinie kultury, kt\u00f3ra chce zamkn\u0105\u0107 cz\u0142owieka w jego ziemskim, bardziej lub mniej pomy\u015blnym losie, oczekuje si\u0119 od Pasterzy Ko\u015bcio\u0142a katechezy, kt\u00f3ra przybli\u017ca\u0142aby i o\u015bwietla\u0142a pewno\u015bci\u0105 wiary to, co przekracza obecne \u017cycie: poza tajemnicz\u0105 bram\u0105 \u015bmierci rysuje si\u0119 wieczno\u015b\u0107 wesela w komunii z Bogiem lub wieczno\u015b\u0107 kary w oddaleniu od Niego. Tylko w tej eschatologicznej wizji mo\u017cna poj\u0105\u0107 dok\u0142adny wymiar grzechu i znale\u017a\u0107 decyduj\u0105c\u0105 zach\u0119t\u0119 do pokuty i pojednania.<\/p>\n

    Gorliwym i obdarzonym tw\u00f3rcz\u0105 inicjatyw\u0105 Pasterzom nigdy nie zabraknie sposobno\u015bci do przekazywania obszernej i zr\u00f3\u017cnicowanej katechezy, uwzgl\u0119dniaj\u0105cej odmienno\u015b\u0107 kultur i przygotowania religijnego tych, do kt\u00f3rych jest ona skierowana. Okazji tych dostarcz\u0105 cz\u0119sto czytania biblijne oraz obrz\u0119dy Mszy \u015bw. i innych Sakrament\u00f3w, a tak\u017ce same okoliczno\u015bci, w kt\u00f3rych s\u0105 sprawowane. Temu celowi s\u0142u\u017cy\u0107 mog\u0105 r\u00f3\u017cnego rodzaju inicjatywy: kazania, wyk\u0142ady, dyskusje, spotkania, kursy wiedzy religijnej itd., co ju\u017c si\u0119 w wielu miejscach praktykuje. Pragn\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 tu szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na wa\u017cno\u015b\u0107 i skuteczno\u015b\u0107 tradycyjnych\u00a0misji parafialnych w<\/i>\u00a0tego rodzaju katechezie. Je\u015bli b\u0119d\u0105 dostosowane do specyficznych wymog\u00f3w naszych czas\u00f3w, mog\u0105 by\u0107 dzi\u015b, tak jak dawniej, dobrym narz\u0119dziem wychowania w wierze, r\u00f3wnie\u017c w zakresie pokuty i pojednania.<\/p>\n

    Z uwagi na wielkie znaczenie pojednania opartego na nawr\u00f3ceniu w zakresie delikatnej sfery stosunk\u00f3w ludzkich i spo\u0142ecznego wsp\u00f3\u0142\u017cycia na wszystkich poziomach, \u0142\u0105cznie ze wsp\u00f3\u0142\u017cyciem mi\u0119dzynarodowym, nie mo\u017ce zabrakn\u0105\u0107 w katechezie cennego wk\u0142adu\u00a0spo\u0142ecznej nauki Ko\u015bcio\u0142a.<\/i>\u00a0Podejmowane w por\u0119 i \u015bcis\u0142e nauczanie w tej dziedzinie moich Poprzednik\u00f3w \u2014 pocz\u0105wszy od Papie\u017ca Leona XIII \u2014 wraz z istotnym wk\u0142adem Konstytucji duszpasterskiej\u00a0Gaudium et spes<\/i>\u00a0Soboru Watyka\u0144skiego II i nauk\u0105 wielu Episkopat\u00f3w zabieraj\u0105cych g\u0142os w swoich krajach pod wp\u0142ywem r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bci, stworzy\u0142o obszern\u0105, solidn\u0105 i ca\u0142o\u015bciow\u0105 doktryn\u0119, dotycz\u0105c\u0105 wielorakich wymog\u00f3w nieod\u0142\u0105cznych od \u017cycia wsp\u00f3lnoty ludzkiej, od stosunk\u00f3w mi\u0119dzyjednostkami, rodzinami, grupami w odmiennych \u015brodowiskach i od samej struktury spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re pragnie \u017cy\u0107 wed\u0142ug prawa moralnego, stanowi\u0105cego podstaw\u0119 cywilizacji.<\/p>\n

    U podstawy spo\u0142ecznego nauczania Ko\u015bcio\u0142a le\u017cy oczywi\u015bcie wizja, kt\u00f3r\u0105 wywodzi on ze S\u0142owa Bo\u017cego w tym, co odnosi si\u0119 do praw i obowi\u0105zk\u00f3w jednostek, rodziny i wsp\u00f3lnoty, do znaczenia wolno\u015bci i sprawiedliwo\u015bci; do prymatu mi\u0142o\u015bci; do godno\u015bci osoby ludzkiej i wymog\u00f3w, wsp\u00f3lnego dobra, ku kt\u00f3remu winna zmierza\u0107 polityka i rozw\u00f3j ekonomiczny. Na tych podstawowych zasadach spo\u0142ecznego Magisterium, potwierdzonych i powszechnie wysuwanych tak\u017ce przez g\u0142os rozumu i sumienie, lud\u00f3w, opiera si\u0119 w wielkiej mierze nadzieja na pokojowe rozwi\u0105zanie licznych konflikt\u00f3w spo\u0142ecznych, a ostatecznie \u2014 nadzieja powszechnego pojednania.<\/p>\n

    Sakramenty<\/h5>\n

    27. Drugim ustanowionym przez Boga \u015brodkiem, kt\u00f3ry Ko\u015bci\u00f3\u0142 daje do dyspozycji duszpasterstwu pokuty i pojednania, s\u0105\u00a0Sakramenty.<\/i><\/p>\n

    W tajemniczym dynamizmie Sakrament\u00f3w, tak bardzo bogatym w symbole i tre\u015b\u0107, mo\u017cna dostrzec pewien, nie zawsze podkre\u015blany, aspekt: ka\u017cdy z Sakrament\u00f3w, poza w\u0142a\u015bciw\u0105 sobie \u0142ask\u0105, jest r\u00f3wnie\u017c znakiem pokuty i pojednania, a zatem w ka\u017cdym z nich mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 o\u017cywienie tego wymiaru \u017cycia duchowego.<\/p>\n

    Chrzest jest oczywi\u015bcie zbawczym obmyciem, kt\u00f3re \u2014 jak m\u00f3wi \u015bw. Piotr \u2014 ratuje nas \u201enie przez obmycie brudu cielesnego, ale przez zwr\u00f3con\u0105 do Boga pro\u015bb\u0119 o dobre sumienie\u201d151<\/sup>. Jest to \u015bmier\u0107, pogrzebanie i zmartwychwstanie z Chrystusem, kt\u00f3ry umar\u0142, zosta\u0142 pogrzebany i zmartwychwsta\u0142152<\/sup>. Jest to dar Ducha \u015awi\u0119tego udzielony przez Chrystusa153<\/sup>. Jednak\u017ce ta podstawowa i pierwotna tre\u015b\u0107 Chrztu \u015bwi\u0119tego nie tylko nie wy\u0142\u0105cza elementu pokuty, ale go wzbogaca. Element ten by\u0142 obecny ju\u017c w chrzcie, kt\u00f3ry sam Jezus przyj\u0105\u0142 z r\u0105k Jana, aby \u201ewype\u0142ni\u0107 wszystko, co sprawiedliwe\u201d154<\/sup>. W Chrzcie \u015bwi\u0119tym wi\u0119c zawiera si\u0119 fakt nawr\u00f3cenia i przywr\u00f3cenia w\u0142a\u015bciwego \u0142adu w stosunkach z Bogiem, pojednanie z Bogiem wraz ze zg\u0142adzeniem grzechu pierworodnego i id\u0105ce za tym w\u0142\u0105czenie do wielkiej rodziny pojednanych.<\/p>\n

    Podobnie Bierzmowanie, r\u00f3wnie\u017c jako umocnienie Chrztu i \u2014 podobnie jak on \u2014 sakrament inicjacji, przynosz\u0105c pe\u0142ni\u0119 Ducha \u015awi\u0119tego i wprowadzaj\u0105c w dojrza\u0142o\u015b\u0107 \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego, tym samym oznacza i urzeczywistnia pe\u0142niejsze nawr\u00f3cenie serca oraz \u015bci\u015blejsz\u0105 i skuteczn\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 do tej spo\u0142eczno\u015bci pojednanych, jak\u0105 jest Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrystusowy.<\/p>\n

    Definicja Eucharystii, jak\u0105 daje \u015bw. Augustyn:\u00a0sacrarmentum pietatis, signum unitatis<\/i>,\u00a0vinculum caritatis<\/i>155<\/sup>, ukazuje w jasnym \u015bwietle skutki osobistego u\u015bwi\u0119cenia\u00a0(pietas)<\/i>\u00a0i wsp\u00f3lnotowego pojednania\u00a0(unitas i caritas)<\/i>, kt\u00f3re p\u0142yn\u0105 z samej istoty tajemnicy eucharystycznej jako bezkrwawego ponowienia ofiary Krzy\u017ca, \u017ar\u00f3d\u0142a zbawienia i pojednania dla wszystkich ludzi. Trzeba jednak\u017ce pami\u0119ta\u0107, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142, kierowany wiar\u0105 w ten Boski Sakrament, naucza, i\u017c \u017caden chrze\u015bcijanin, \u015bwiadom pope\u0142nienia grzechu ci\u0119\u017ckiego, nie mo\u017ce przyj\u0105\u0107 Eucharystii przed otrzymaniem przebaczenia od Boga. W Instrukcji\u00a0Eucharisticum Mysterium<\/i>, zaaprobowanej przez Paw\u0142a VI i w pe\u0142ni potwierdzaj\u0105cej nauk\u0119 Soboru Trydenckiego, czytamy: \u201eEucharystia ma by\u0107 przedstawiona wiernym \u00abjako \u015brodek zaradczy uwalniaj\u0105cy nas od powszednich grzech\u00f3w, a broni\u0105cy od grzech\u00f3w \u015bmiertelnych\u00bb; nale\u017cy te\u017c wiernym wskaza\u0107 dogodny spos\u00f3b korzystania z pokutnej cz\u0119\u015bci liturgii Mszy \u015bw. \u00abTemu … kt\u00f3ry chce komunikowa\u0107, trzeba przypomina\u0107 … s\u0142owa:\u00a0\ufffdiech ka\u017cdy zbada samego siebie’<\/i>\u00a0(1 Kor<\/i>\u00a011, 28). Zwyczaj za\u015b ko\u015bcielny orzeka, \u017ce owo badanie dlatego jest potrzebne, \u017ceby nikt, b\u0119d\u0105c \u015bwiadomy pope\u0142nienia ci\u0119\u017ckiego grzechu, nawet gdyby zdawa\u0142o mu si\u0119, \u017ce za\u0144 \u017ca\u0142uje, nie przyst\u0119powa\u0142 do \u015bwi\u0119tej Eucharystii bez uprzedniej sakramentalnej spowiedzi\u00bb; \u00abgdyby za\u015b zachodzi\u0142a konieczno\u015b\u0107, w braku spowiednika, niech najpierw obudzi akt doskona\u0142ego \u017calu\u00bb\u201d156<\/sup>.<\/p>\n

    Sakrament Kap\u0142a\u0144stwa ma dawa\u0107 Ko\u015bcio\u0142owi Pasterzy, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105c nauczycielami i przewodnikami, powo\u0142ani s\u0105 ponadto do tego, by by\u0107 \u015bwiadkami i sprawcami jedno\u015bci, budowniczymi rodziny Bo\u017cej, obro\u0144cami i str\u00f3\u017cami komunii tej rodziny przeciwko zaczynom podzia\u0142u i rozproszenia.<\/p>\n

    Sakrament Ma\u0142\u017ce\u0144stwa, wyniesienie ludzkiej mi\u0142o\u015bci pod dzia\u0142aniem \u0142aski, jest znakiem mi\u0142o\u015bci Chrystusa do Ko\u015bcio\u0142a, ale tak\u017ce znakiem zwyci\u0119stwa, jakie dzi\u0119ki niemu ma\u0142\u017conkowie mog\u0105 odnosi\u0107 nad si\u0142ami zniekszta\u0142caj\u0105cymi i niszcz\u0105cymi mi\u0142o\u015b\u0107, tak \u017ce rodzina zrodzona z tego Sakramentu staje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c znakiem Ko\u015bcio\u0142a pojednanego i sprawuj\u0105cego pojednanie \u015bwiata we wszystkich jego strukturach i instytucjach.<\/p>\n

    Tak\u017ce Sakrament Chorych jest w do\u015bwiadczeniu choroby i staro\u015bci, a szczeg\u00f3lnie w, ostatniej godzinie chrze\u015bcijanina, znakiem ostatecznego nawr\u00f3cenia do Pana oraz ca\u0142kowitego przyj\u0119cia b\u00f3lu i \u015bmierci jako pokuty za grzechy. W tym dokonuje si\u0119 najwy\u017csze pojednanie z Ojcem.<\/p>\n

    W\u015br\u00f3d Sakrament\u00f3w jest jeden, kt\u00f3ry ze wzgl\u0119du na oskar\u017cenie z grzech\u00f3w cz\u0119sto bywa\u0142 nazywany\u00a0spowiedzi\u0105;<\/i>\u00a0nale\u017cy jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce jest to\u00a0Sakrament Pokuty w<\/i>\u00a0pe\u0142nym tego s\u0142owa znaczeniu i tak te\u017c jest nazywany. Jest to\u00a0Sakrament nawr\u00f3cenia i pojednania.<\/i>\u00a0Tym Sakramentem zaj\u0119\u0142o si\u0119 w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b Zgromadzenie Synodu ze wzgl\u0119du na jego wa\u017cno\u015b\u0107 dla sprawy pojednania.<\/p>\n

    ROZDZIA\u0141 DRUGI
    SAKRAMENT POKUTY I POJEDNANIA<\/h4>\n

    28. Na wszystkich etapach i poziomach swej pracy Synod z najwi\u0119ksz\u0105 uwag\u0105 rozwa\u017ca\u0142 \u00f3w sakramentalny znak, kt\u00f3ry ukazuje i zarazem urzeczywistnia pokut\u0119 i pojednanie. Sakrament ten sam w sobie nie wyczerpuje z pewno\u015bci\u0105 ca\u0142ego zakresu poj\u0119\u0107 nawr\u00f3cenia i pojednania. Ko\u015bci\u00f3\u0142 bowiem, odk\u0105d istnieje, zna i docenia liczne i zr\u00f3\u017cnicowane formy pokuty: jedne o charakterze liturgicznym czy paraliturgicznym, poczynaj\u0105c od aktu pokutnego we Mszy \u015bw. po nabo\u017ce\u0144stwa przeb\u0142agalne i pielgrzymki; inne o charakterze ascetycznym, takie jak post. Jednak\u017ce \u017caden z tych akt\u00f3w nie jest r\u00f3wnie znacz\u0105cy ani w spos\u00f3b nadprzyrodzony skuteczny, wznio\u015blejszy, a r\u00f3wnocze\u015bnie dost\u0119pniejszy w samym swym obrz\u0119dzie, jak Sakrament Pokuty.<\/p>\n

    Ju\u017c w okresie prac przygotowawczych, potem za\u015b w licznych kolejnych wypowiedziach podczas przebiegu obrad, w pracach grup oraz w ko\u0144cowych\u00a0Propositiones<\/i>, Synod wzi\u0105\u0142 pod uwag\u0119 stwierdzenie wiele razy powtarzane, w r\u00f3\u017cnych tonacjach i zawieraj\u0105ce r\u00f3\u017cne tre\u015bci:\u00a0Sakrament Pokuty przechodzi kryzys;<\/i>\u00a0to w\u0142a\u015bnie sta\u0142o si\u0119 przedmiotem rozwa\u017ca\u0144 Synodu. Zaleci\u0142 on pog\u0142\u0119bion\u0105 katechez\u0119, a tak\u017ce nie mniej pog\u0142\u0119bion\u0105 analiz\u0119 o charakterze teologicznym, historycznym, psychologicznym, socjologicznym i prawniczym zagadnienia pokuty w og\u00f3le i Sakramentu Pokuty w szczeg\u00f3lno\u015bci. W ten spos\u00f3b d\u0105\u017cy\u0142 do wyja\u015bnienia przyczyny kryzysu i do otwarcia dr\u00f3g pozytywnego rozwi\u0105zania, kt\u00f3re by s\u0142u\u017cy\u0142o dobru ludzko\u015bci. R\u00f3wnocze\u015bnie Ko\u015bci\u00f3\u0142 znalaz\u0142 w Synodzie jasne potwierdzenie swojej wiary w tym, co odnosi si\u0119 do Sakramentu, poprzez kt\u00f3ry ka\u017cdy chrze\u015bcijanin i ca\u0142a wsp\u00f3lnota wierz\u0105cych otrzymuj\u0105 pewno\u015b\u0107 przebaczenia moc\u0105 odkupie\u0144czej Krwi Chrystusa.<\/p>\n

    Warto\u00a0odnowi\u0107 i potwierdzi\u0107 t\u0119 wiar\u0119 w<\/i>\u00a0chwili, gdy mog\u0142aby ona os\u0142abn\u0105\u0107, utraci\u0107 co\u015b ze swej integralno\u015bci czy te\u017c wej\u015b\u0107 w obszar cienia i milczenia, zagro\u017cona \u2014 jak to si\u0119 dzieje \u2014 wspomnianym ju\u017c kryzysem z jego ujemnymi zjawiskami. Sakrament Pokuty bowiem jest z jednej strony, zagro\u017cony przez zaciemnienie zmys\u0142u moralnego i religijnego, os\u0142abienie poczucia grzechu, wypaczenie poj\u0119cia skruchy, znikome d\u0105\u017cenie do \u017cycia prawdziwie chrze\u015bcija\u0144skiego; z drugiej za\u015b strony przez taki spos\u00f3b my\u015blenia, czasem do\u015b\u0107 rozpowszechniony, wedle kt\u00f3rego przebaczenie mo\u017cna otrzyma\u0107 bezpo\u015brednio od Boga tak\u017ce w spos\u00f3b zwyczajny, bez przyst\u0119powania do Sakramentu pojednania, czy te\u017c przez pozbawion\u0105 nieraz \u017caru i prawdziwej spontaniczno\u015bci rutyn\u0119 w praktykowaniu Sakramentu, kt\u00f3ra, by\u0107 mo\u017ce, zosta\u0142a wywo\u0142ana b\u0142\u0119dnymi i wypaczonymi pogl\u0105dami na skutki Sakramentu.<\/p>\n

    Wypada zatem przypomnie\u0107 zasadnicze wymiary tego\u00a0wielkiego Sakramentu.<\/i><\/p>\n

    \u201eKt\u00f3rym odpu\u015bcicie\u201d<\/h5>\n

    29. Pierwsze podstawowe dane, kt\u00f3rych dostarczaj\u0105 nam Ksi\u0119gi \u015awi\u0119te Starego i Nowego Testamentu, dotycz\u0105 mi\u0142osierdzia Boga i Jego przebaczenia. W Psalmach i w przepowiadaniu Prorok\u00f3w imi\u0119\u00a0mi\u0142osierny<\/i>\u00a0jest tym imieniem, kt\u00f3re chyba najcz\u0119\u015bciej jest przypisywane Panu, wbrew uparcie powielanemu\u00a0schematowi<\/i>, wedle kt\u00f3rego B\u00f3g Starego Testamentu przedstawiany jest przede wszystkim jako B\u00f3g surowy i karz\u0105cy. Tak wi\u0119c w\u015br\u00f3d Psalm\u00f3w d\u0142ugi wyw\u00f3d sapiencjalny, czerpi\u0105c z tradycji Wyj\u015bcia, przypomina \u0142askawe dzia\u0142anie Boga po\u015br\u00f3d swego ludu. Dzia\u0142anie to, cho\u0107 przedstawione w formie antropomorficznej, jest bodaj jedn\u0105 z najbardziej wymownych starotestamentalnych proklamacji mi\u0142osierdzia Bo\u017cego. Wystarczy przytoczy\u0107 tutaj ten werset: \u201eOn jednak lituj\u0105c si\u0119 odpuszcza\u0142 win\u0119, a nie wytraca\u0142, i cz\u0119sto odwraca\u0142 sw\u00f3j gniew, i nie pobudza\u0142 ca\u0142ej swej zapalczywo\u015bci. Przypomina\u0142 sobie, \u017ce s\u0105 tylko cia\u0142em i tchnieniem, kt\u00f3re odchodzi, a nie wraca\u201d157<\/sup>.<\/p>\n

    Kiedy nadesz\u0142a pe\u0142nia czasu, Syn Bo\u017cy, przychodz\u0105c jako Baranek, kt\u00f3ry g\u0142adzi i bierze na siebie grzech \u015bwiata158<\/sup>, jawi si\u0119 jako ten, kt\u00f3ry ma w\u0142adz\u0119 s\u0105dzenia159<\/sup>\u00a0czy te\u017c odpuszczania grzech\u00f3w160<\/sup>, kt\u00f3ry nie przyszed\u0142, aby pot\u0119pia\u0107, ale aby przebacza\u0107 i zbawia\u0107161<\/sup>.<\/p>\n

    Ot\u00f3\u017c t\u0119 w\u0142adz\u0119 odpuszczania grzech\u00f3w Jezus przekazuje przez Ducha \u015awi\u0119tego zwyk\u0142ym ludziom, kt\u00f3rzy sami podlegaj\u0105 zasadzkom grzechu, czyli swoim Aposto\u0142om: \u201eWe\u017amijcie Ducha \u015awi\u0119tego! Kt\u00f3rym odpu\u015bcicie grzechy, s\u0105 im odpuszczone, a kt\u00f3rym zatrzymacie, s\u0105 im zatrzymane\u201d162<\/sup>. Jest to jedna z najwspanialszych nowo\u015bci ewangelicznych! Udziela tej w\u0142adzy Aposto\u0142om r\u00f3wnie\u017c z prawem przekazywania jej \u2014 tak rozumia\u0142 to Ko\u015bci\u00f3\u0142 od samego zarania \u2014 nast\u0119pcom, obdarzonym przez tych\u017ce Aposto\u0142\u00f3w misj\u0105 i odpowiedzialno\u015bci\u0105 za kontynuowanie ich dzie\u0142a g\u0142osicieli Ewangelii i szafarzy zbawczego dzie\u0142a Chrystusa.<\/p>\n

    Objawia si\u0119 tu w ca\u0142ej swej wielko\u015bci posta\u0107 szafarza Sakramentu Pokuty, kt\u00f3ry prastarym zwyczajem jest nazywany spowiednikiem.<\/p>\n

    Tak jak przy o\u0142tarzu, gdzie sprawuje Eucharysti\u0119, jak w ka\u017cdym z Sakrament\u00f3w, kap\u0142an, szafarz Pokuty, dzia\u0142a \u201ein persona Christi\u201d. Chrystus, kt\u00f3ry przez osob\u0119 spowiednika jest uobecniony i za jego po\u015brednictwem dokonuje tajemnicy odpuszczenia grzech\u00f3w, jest tym, kt\u00f3ry okazuje si\u0119\u00a0bratem<\/i>\u00a0cz\u0142owieka163<\/sup>. mi\u0142osiernym, wiernym i wsp\u00f3\u0142czuj\u0105cym arcykap\u0142anem164<\/sup>, pasterzem gotowym szuka\u0107 zb\u0142\u0105kanej owcy165<\/sup>, lekarzem, kt\u00f3ry leczy i pociesza166<\/sup>, jedynym nauczycielem, kt\u00f3ry jest prawdom\u00f3wny i naucza drogi Bo\u017cej167<\/sup>, \u201es\u0119dzi\u0105 \u017cywych i umar\u0142ych\u201d168<\/sup>, kt\u00f3ry s\u0105dzi prawdziwie, a nie wed\u0142ug pozor\u00f3w169<\/sup>.<\/p>\n

    Jest to niew\u0105tpliwie najtrudniejsza i najbardziej delikatna, m\u0119cz\u0105ca i wyczerpuj\u0105ca, ale te\u017c najpi\u0119kniejsza i przynosz\u0105ca rado\u015b\u0107 pos\u0142uga kap\u0142a\u0144ska. W\u0142a\u015bnie dlatego, bior\u0105c tak\u017ce pod uwag\u0119 stanowcze wezwanie Synodu, b\u0119d\u0119 niestrudzenie nawo\u0142ywa\u0142 mych Braci biskup\u00f3w i kap\u0142an\u00f3w do jej wiernego i gorliwego wype\u0142niania170<\/sup>. Wobec sumienia cz\u0142owieka wierz\u0105cego, kt\u00f3ry otwiera si\u0119 przed nim, w kt\u00f3rym obawa miesza si\u0119 z ufno\u015bci\u0105, powo\u0142aniem spowiednika jest spe\u0142nienie wznios\u0142ego zadania, jakim jest pos\u0142uga pokuty i ludzkiego pojednania: poznanie jego s\u0142abo\u015bci i upadk\u00f3w, ocena pragnienia poprawy i wysi\u0142k\u00f3w podj\u0119tych dla jej osi\u0105gni\u0119cia, rozpoznanie dzia\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego U\u015bwi\u0119ciciela w jego sercu, przekazanie mu przebaczenia, kt\u00f3rego tylko B\u00f3g mo\u017ce udzieli\u0107, \u201e\u015bwi\u0119towanie\u201d jego pojednania z Ojcem tak, jak tego obraz mamy w przypowie\u015bci o synu marnotrawnym, w\u0142\u0105czenie wykupionego grzesznika z powrotem do ko\u015bcielnej wsp\u00f3lnoty z bra\u0107mi, ojcowskie upomnienie penitenta stanowczym, zach\u0119caj\u0105cym i przyjaznym: \u201eod tej chwili ju\u017c nie grzesz\u201d171<\/sup>.<\/p>\n

    Aby skutecznie wype\u0142nia\u0107 t\u0119 pos\u0142ug\u0119, spowiednik winien koniecznie posiada\u0107\u00a0ludzkie przymioty:<\/i>\u00a0roztropno\u015b\u0107, dyskrecj\u0119, umiej\u0119tno\u015b\u0107 rozeznania, stanowczo\u015b\u0107 miarkowan\u0105 \u0142agodno\u015bci\u0105 i dobroci\u0105. Winien on posiada\u0107 tak\u017ce przygotowanie powa\u017cne i dok\u0142adne, nie fragmentaryczne, lecz integralne i harmonijne w r\u00f3\u017cnych ga\u0142\u0119ziach teologii, pedagogii i psychologii, metodologii dialogu, a nade wszystko w \u017cywej i komunikatywnej znajomo\u015bci S\u0142owa Bo\u017cego. Jeszcze wa\u017cniejsze jest jednak, by sam prowadzi\u0142 g\u0142\u0119bokie i prawdziwe \u017cycie duchowe. Aby innych prowadzi\u0107 drog\u0105 chrze\u015bcija\u0144skiej doskona\u0142o\u015bci, szafarz Pokuty musi j\u0105 sam przej\u015b\u0107\u00a0jako pierwszy<\/i>, i bardziej poprzez czyny ni\u017c d\u0142ugie nauki da\u0107 dow\u00f3d rzeczywistego do\u015bwiadczenia prze\u017cytej modlitwy, praktyki cn\u00f3t ewangelicznych, teologicznych i moralnych, wiernego pos\u0142usze\u0144stwa woli Bo\u017cej, mi\u0142o\u015bci do Ko\u015bcio\u0142a i uleg\u0142o\u015bci jego Magisterium.<\/p>\n

    Ca\u0142e to wyposa\u017cenie w ludzkie przymioty, w cnoty chrze\u015bcija\u0144skie i umiej\u0119tno\u015bci pasterskie nie mo\u017ce by\u0107 improwizowane ani osi\u0105gni\u0119te bez wysi\u0142ku. Do szafarstwa sakramentalnej Pokuty ka\u017cdy kap\u0142an winien przygotowywa\u0107 si\u0119 ju\u017c od lat seminaryjnych przez studiowanie teologii dogmatycznej, moralnej, ascetycznej i pastoralnej (kt\u00f3re s\u0105 zawsze jedn\u0105 teologi\u0105)., a tak\u017ce nauk o cz\u0142owieku, metodologii dialogu, a szczeg\u00f3lnie rozmowy duszpasterskiej. Winien tak\u017ce by\u0107 prowadzony i wspomaga\u0142y przy pierwszych do\u015bwiadczeniach. Musi zawsze dba\u0107 o w\u0142asne udoskonalenie i odnow\u0119 poprzez sta\u0142e dokszta\u0142canie si\u0119. Jakie\u017c skarby \u0142aski, prawdziwego \u017cycia i promieniowania duchowego sp\u0142ywa\u0142yby na Ko\u015bci\u00f3\u0142, gdyby ka\u017cdy kap\u0142an okazywa\u0142 si\u0119 gorliwy, gdyby ka\u017cdy do\u0142o\u017cy\u0142 wszelkich stara\u0144, by nigdy wskutek niedba\u0142o\u015bci lub pod innymi pozorami nie zabrak\u0142o go na spotkaniu z wiernymi w konfesjonale, a zw\u0142aszcza gdyby \u017caden nie szed\u0142 tam nigdy nieprzygotowany czy pozbawiony niezb\u0119dnych przymiot\u00f3w ludzkich oraz dyspozycji duchowych i duszpasterskich!<\/p>\n

    M\u00f3wi\u0105c na ten temat nie mog\u0119 nie przypomnie\u0107 z g\u0142\u0119bokim podziwem postaci niezwyk\u0142ych aposto\u0142\u00f3w konfesjona\u0142u, jak \u015bw. Jan Nepomucen, \u015bw. Jan Maria Vianney, \u015bw. J\u00f3zef Cafasso, \u015bw. Leopold z Castelnuovo, aby wymieni\u0107 tylko najbardziej znanych, kt\u00f3rych Ko\u015bci\u00f3\u0142 wpisa\u0142 w poczet swoich \u015awi\u0119tych. Pragn\u0119 jednak\u017ce odda\u0107 ho\u0142d r\u00f3wnie\u017c niezliczonym rzeszom \u015bwi\u0119tych a niemal zawsze anonimowych spowiednik\u00f3w, kt\u00f3rzy przyczynili si\u0119 do zbawienia tak wielu dusz, pomagaj\u0105c im w nawr\u00f3ceniu, w walce z grzechem i pokusami, w post\u0119pie duchowym, a ostatecznie w u\u015bwi\u0119ceniu. Nie waham si\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce tak\u017ce i wielcy kanonizowani \u015awi\u0119ci przeszli zazwyczaj przez te konfesjona\u0142y, a wraz ze \u015awi\u0119tymi \u2014 dziedzictwo duchowe Ko\u015bcio\u0142a, a nawet rozkwit cywilizacji przenikni\u0119tej duchem chrze\u015bcija\u0144skim. Oddajmy zatem ho\u0142d temu cichemu pos\u0142ugiwaniu naszych Wsp\u00f3\u0142braci, kt\u00f3rzy tak dobrze s\u0142u\u017cyli i s\u0142u\u017c\u0105 codziennie sprawie pojednania poprzez pos\u0142ug\u0119 sakramentalnej Pokuty!<\/p>\n

    Sakrament przebaczenia<\/h5>\n

    30. Z objawienia warto\u015bci tego pos\u0142ugiwania i w\u0142adzy odpuszczania grzech\u00f3w, przekazanej przez Chrystusa Aposto\u0142om i ich nast\u0119pcom, rozwin\u0119\u0142a si\u0119 w Ko\u015bciele \u015bwiadomo\u015b\u0107\u00a0znaku przebaczenia<\/i>, udzielanego poprzez Sakrament Pokuty. To znaczy pewno\u015b\u0107, \u017ce sam Pan Jezus ustanowi\u0142 i powierzy\u0142 Ko\u015bcio\u0142owi, jako dar swojej dobroci i swojej \u201ephilantropia\u201d172<\/sup>\u00a0wobec wszystkich, specjalny Sakrament dla odpuszczania grzech\u00f3w pope\u0142nionych po Chrzcie.<\/p>\n

    Praktyka tego Sakramentu, je\u015bli chodzi o jego sprawowanie i form\u0119, przesz\u0142a d\u0142ugi proces rozwojowy, o czym \u015bwiadcz\u0105 najstarsze sakramentarze, dokumenty Sobor\u00f3w i Synod\u00f3w biskupich, przem\u00f3wienia Ojc\u00f3w i nauczanie Doktor\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a. Natomiast\u00a0co do istoty tego Sakramentu<\/i>, istnia\u0142a zawsze w \u015bwiadomo\u015bci Ko\u015bcio\u0142a mocna i niezmienna\u00a0pewno\u015b\u0107, \u017ce<\/i>\u00a0z woli Chrystusa przebaczenie dawane jest ka\u017cdemu poprzez sakramentalne rozgrzeszenie, kt\u00f3rego udzielaj\u0105 szafarze Sakramentu Pokuty: pewno\u015b\u0107 ta ze szczeg\u00f3ln\u0105 moc\u0105 zosta\u0142a potwierdzona zar\u00f3wno przez Sob\u00f3r Trydencki173<\/sup>, jak przez Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II: \u201eCi (za\u015b), kt\u00f3rzy przyst\u0119puj\u0105 do Sakramentu Pokuty, otrzymuj\u0105 od mi\u0142osierdzia Bo\u017cego przebaczenie zniewagi wyrz\u0105dzonej Bogu i r\u00f3wnocze\u015bnie dost\u0119puj\u0105 pojednania z Ko\u015bcio\u0142em, kt\u00f3remu grzesz\u0105c zadali ran\u0119, a kt\u00f3ry przyczynia si\u0119 do ich nawr\u00f3cenia mi\u0142o\u015bci\u0105, przyk\u0142adem i modlitw\u0105\u201d174<\/sup>. Raz jeszcze, jako\u00a0zasadniczy element wiary<\/i>\u00a0odnosz\u0105cej si\u0119 do warto\u015bci i celu Pokuty nale\u017cy potwierdzi\u0107, \u017ce Zbawiciel nasz Jezus Chrystus ustanowi\u0142 w swoim Ko\u015bciele Sakrament Pokuty, aby wierni, kt\u00f3rzy pope\u0142nili grzech po Chrzcie, mogli otrzyma\u0107 \u0142ask\u0119 i pojedna\u0107 si\u0119 z Bogiem175<\/sup>.<\/p>\n

    Wiara Ko\u015bcio\u0142a w ten Sakrament zawiera pewne inne zasadnicze prawdy, kt\u00f3rych nie mo\u017cna pomin\u0105\u0107. Sakramentalny obrz\u0119d Pokuty w swoim rozwoju i r\u00f3\u017cnorodno\u015bci praktycznych form zawsze prawdy te zachowywa\u0142 i uwydatnia\u0142. Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II nakazuj\u0105c reform\u0119 tego obrz\u0119du pragn\u0105\u0142, by prawdy te by\u0142y w nim jeszcze ja\u015bniej wyra\u017cone176<\/sup>, co zosta\u0142o zrealizowane w nowych\u00a0Obrz\u0119dach Pokuty<\/i>177<\/sup>. Zawieraj\u0105 one bowiem ca\u0142\u0105 nauk\u0119 tradycji przej\u0119t\u0105 przez Sob\u00f3r Trydencki, przenosz\u0105c j\u0105 z jej szczeg\u00f3lnego kontekstu historycznego (to jest d\u0105\u017cenia do tego, aby da\u0107 wyja\u015bnienie doktrynalne wobec powa\u017cnych odchyle\u0144 od autentycznego nauczania Ko\u015bcio\u0142a), wiernie wyra\u017caj\u0105c j\u0105 w kategoriach odpowiadaj\u0105cych kontekstowi naszych czas\u00f3w.<\/p>\n

    Niekt\u00f3re podstawowe zasady<\/h5>\n

    31. Wspomniane prawdy, potwierdzone stanowczo i w spos\u00f3b jasny przez Synod oraz zawarte\u00a0w Propositiones<\/i>, mo\u017cna stre\u015bci\u0107 w nast\u0119puj\u0105cych zasadach wiary, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych skupiaj\u0105 si\u0119 wszystkie inne stwierdzenia katolickiej nauki o Sakramencie Pokuty.<\/p>\n

    I. Pierwsz\u0105 zasad\u0105 jest to, \u017ce dla chrze\u015bcijanina\u00a0Sakrament Pokuty jest zwyczajnym sposobem<\/i>\u00a0otrzymania przebaczenia i odpuszczenia grzech\u00f3w ci\u0119\u017ckich, pope\u0142nionych po Chrzcie. Oczywi\u015bcie, Zbawiciela i Jego zbawczego dzie\u0142a nie wi\u0105\u017ce sakramentalny znak w taki spos\u00f3b, by w jakimkolwiek czasie i wymiarze historii zbawienia nie m\u00f3g\u0142 On dzia\u0142a\u0107 poza i ponad Sakramentami. Jednak\u017ce w szkole wiary uczymy si\u0119, \u017ce sam Zbawiciel chcia\u0142 i postanowi\u0142, by proste i cenne Sakramenty wiary by\u0142y w normalnych warunkach skutecznymi \u015brodkami, poprzez kt\u00f3re przechodzi i dzia\u0142a Jego odkupie\u0144cza moc. By\u0142oby zatem niedorzeczno\u015bci\u0105, a tak\u017ce zarozumia\u0142o\u015bci\u0105 chcie\u0107 arbitralnie ignorowa\u0107 narz\u0119dzia \u0142aski i zbawienia ustanowione przez Boga i, jednocze\u015bnie, w tym wypadku ubiega\u0107 si\u0119 o przebaczenie z pomini\u0119ciem Sakramentu ustanowionego przez Chrystusa w\u0142a\u015bnie dla przebaczenia. Odnowienie obrz\u0119d\u00f3w dokonane po Soborze nie dopuszcza tu \u017cadnych z\u0142udze\u0144 i zmian id\u0105cych w tym kierunku. Mia\u0142o ono s\u0142u\u017cy\u0107 i powinno s\u0142u\u017cy\u0107, zgodnie z intencj\u0105 Ko\u015bcio\u0142a, do rozbudzenia w ka\u017cdym z nas\u00a0nowej gorliwo\u015bci w<\/i>\u00a0odnowie postawy wewn\u0119trznej: do g\u0142\u0119bszego zrozumienia natury Sakramentu Pokuty; do przyjmowania go w duchu \u017cywszej wiary, przepojonej nie poczuciem zagro\u017cenia, lecz ufno\u015bci\u0105; do cz\u0119stszego przyst\u0119powania do Sakramentu ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105, \u017ce jest on ca\u0142y przenikni\u0119ty mi\u0142osiern\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 Chrystusa.<\/p>\n

    II. Druga zasada dotyczy\u00a0oddzia\u0142ywania Sakramentu Pokuty<\/i>\u00a0na tych, kt\u00f3rzy do niego przyst\u0119puj\u0105. Jest on, zgodnie z najdawniejszym tradycyjnym pogl\u0105dem, rodzajem\u00a0procedury s\u0105dowej;<\/i>\u00a0post\u0119powanie to jednak toczy si\u0119 bardziej przed trybuna\u0142em mi\u0142osierdzia ni\u017c \u015bcis\u0142ej i surowej sprawiedliwo\u015bci, tak \u017ce tylko przez analogi\u0119 mo\u017cna go por\u00f3wna\u0107 do ludzkich trybuna\u0142\u00f3w178<\/sup>, to znaczy, \u017ce grzesznik ods\u0142ania swoje grzechy i sw\u00f3j stan poddanego grzechowi stworzenia; silnie postanawia wyrzec si\u0119 grzechu i z nim walczy\u0107; przyjmuje kar\u0119\u00a0(pokut\u0119 sakramentaln\u0105)<\/i>, na\u0142o\u017con\u0105 przez spowiednika i otrzymuje rozgrzeszenie.<\/p>\n

    Rozwa\u017caj\u0105c dzia\u0142anie tego Sakramentu, \u015bwiadomo\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a dostrzega w nim jednak, poza charakterem s\u0105downiczym w powy\u017cszym znaczeniu, r\u00f3wnie\u017c charakter\u00a0terapeutyczny<\/i>\u00a0czyli\u00a0leczniczy.<\/i>\u00a0Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z faktem, \u017ce Ewangelia cz\u0119sto ukazuje Chrystusa jako lekarza179<\/sup>. a Jego dzie\u0142o odkupie\u0144cze bywa cz\u0119sto od czas\u00f3w staro\u017cytno\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej nazywane \u201emedicina salutis\u201d. \u201ePragn\u0119 leczy\u0107 a nie oskar\u017ca\u0107\u201d, m\u00f3wi \u015bw. Augustyn, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do praktyki duszpasterstwa pokutnego180<\/sup>, i to dzi\u0119ki lekarstwu spowiedzi do\u015bwiadczenie grzechu nie przeradza si\u0119 w rozpacz181<\/sup>.\u00a0Obrz\u0119dy Pokuty<\/i>\u00a0nawi\u0105zuj\u0105 do owego leczniczego aspektu Sakramentu182<\/sup>, na co cz\u0142owiek wsp\u00f3\u0142czesny jest mo\u017ce bardziej wra\u017cliwy, widz\u0105c w grzechu, owszem, to co jest b\u0142\u0119dem, ale bardziej jeszcze s\u0142abo\u015b\u0107 i niemoc ludzk\u0105.<\/p>\n

    Sakrament ten, w obydwu aspektach \u2014 czy to jako trybuna\u0142 mi\u0142osierdzia, czy te\u017c jako miejsce duchowego leczenia \u2014 wymaga od spowiednika znajomo\u015bci wn\u0119trza grzesznika, koniecznej do tego, by m\u00f3c go os\u0105dzi\u0107 i rozgrzeszy\u0107, leczy\u0107 i uzdrowi\u0107. W\u0142a\u015bnie dlatego zak\u0142ada on ze strony penitenta szczere i pe\u0142ne oskar\u017cenie si\u0119 z grzech\u00f3w, nie tylko z racji ascetycznych (praktykowanie pokory i umartwienia), ale jako nale\u017c\u0105ce do samej natury Sakramentu.<\/p>\n

    III. Trzecia zasada, kt\u00f3r\u0105 pragn\u0119 podkre\u015bli\u0107, dotyczy\u00a0rzeczywisto\u015bci czy cz\u0119\u015bci<\/i>\u00a0sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na sakramentalny znak przebaczenia i pojednania. Niekt\u00f3re z nich s\u0105\u00a0aktami penitenta<\/i>\u00a0o r\u00f3\u017cnym znaczeniu, ka\u017cdy z nich jednak jest nieodzowny b\u0105d\u017a do wa\u017cno\u015bci, b\u0105d\u017a do integralno\u015bci, b\u0105d\u017a do owocno\u015bci znaku.<\/p>\n

    Warunkiem koniecznym jest przede wszystkim prawo\u015b\u0107 i przejrzysto\u015b\u0107\u00a0sumienia penitenta.<\/i>\u00a0Cz\u0142owiek nie wchodzi na drog\u0119 prawdziwej i szczerej pokuty tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo nie dostrze\u017ce, \u017ce grzech sprzeciwia si\u0119 normie etycznej, zapisanej w g\u0142\u0119bi jego jestestwa183<\/sup>; jak d\u0142ugo nie uzna, \u017ce dopu\u015bci\u0142 si\u0119 tego sprzeniewierzenia osobi\u015bcie i w spos\u00f3b odpowiedzialny; jak d\u0142ugo nie powie nie tylko: \u201eistnieje grzech\u201d, ale \u201eja zgrzeszy\u0142em\u201d; nie przyzna, \u017ce grzech wprowadzi\u0142 w jego sumienie podzia\u0142, kt\u00f3ry nast\u0119pnie przenika ca\u0142y jego byt, oddziela go od Boga i braci. Sakramentalnym znakiem tej przejrzysto\u015bci sumienia jest akt zwany tradycyjnie\u00a0rachunkiem sumienia;<\/i>\u00a0akt, kt\u00f3ry powinien by\u0107 zawsze nie tylko trwo\u017cliw\u0105 introspekcj\u0105 psychologiczn\u0105, ale szczer\u0105 i spokojn\u0105 konfrontacj\u0105 z wewn\u0119trznym prawem moralnym, z normami ewangelicznymi podanymi przez Ko\u015bci\u00f3\u0142, z samym Jezusem Chrystusem, kt\u00f3ry jest naszym nauczycielem i wzorem \u017cycia, oraz z Ojcem Niebieskim, kt\u00f3ry powo\u0142uje nas do dobra i doskona\u0142o\u015bci184<\/sup>.<\/p>\n

    Zasadniczym aktem Pokuty ze strony penitenta jest jednak\u00a0\u017cal<\/i>, czyli jasne i zdecydowane odrzucenie pope\u0142nionego grzechu i postanowienie niegrzeszenia na przysz\u0142o\u015b\u0107185<\/sup>, z mi\u0142o\u015bci do Boga, kt\u00f3ra odradza si\u0119 przez skruch\u0119. Tak poj\u0119ty\u00a0\u017cal<\/i>\u00a0jest wi\u0119c podstaw\u0105 i dusz\u0105\u00a0nawr\u00f3cenia<\/i>, owej ewangelicznej\u00a0metanoia<\/i>, kt\u00f3ra przyprowadza cz\u0142owieka do Boga, jak syna marnotrawnego powracaj\u0105cego do ojca, i kt\u00f3ra znajduje w Sakramencie Pokuty sw\u00f3j znak widzialny, doskonal\u0105cy ow\u0105 skruch\u0119. Dlatego \u201eprawdziwo\u015b\u0107 pokuty zale\u017cy od tej skruchy serca\u201d186<\/sup>.<\/p>\n

    Odsy\u0142aj\u0105c do tego, co Ko\u015bci\u00f3\u0142, natchniony S\u0142owem Bo\u017cym, naucza o\u00a0\u017calu<\/i>, pragn\u0119 podkre\u015bli\u0107 jeden tylko aspekt tej nauki, aby zosta\u0142 lepiej poznany i uwzgl\u0119dniony. Nierzadko rozwa\u017ca si\u0119\u00a0nawr\u00f3cenie i \u017cal<\/i>\u00a0pod k\u0105tem stawianych przez nie niew\u0105tpliwych wymog\u00f3w, oraz umartwienia, jakie nak\u0142adaj\u0105, aby doprowadzi\u0107 do radykalnej zmiany \u017cycia. Warto jednak przypomnie\u0107 i podkre\u015bli\u0107, \u017ce \u017cal\u00a0i nawr\u00f3cenie<\/i>\u00a0s\u0105 o wiele bardziej zbli\u017ceniem si\u0119 do \u015bwi\u0119to\u015bci Boga oraz odnalezieniem w\u0142asnej wewn\u0119trznej prawdy, zak\u0142\u00f3conej i naruszonej przez grzech, wyzwoleniem w g\u0142\u0119bi w\u0142asnego cz\u0142owiecze\u0144stwa, a przez to odzyskaniem utraconej rado\u015bci: rado\u015bci, \u017ce si\u0119 jest zbawionym187<\/sup>, kt\u00f3rej to rado\u015bci wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi naszych czas\u00f3w nie potrafi ju\u017c odczuwa\u0107.<\/p>\n

    Jest przeto zrozumia\u0142e, \u017ce od najdawniejszych czas\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich, w \u0142\u0105czno\u015bci z Aposto\u0142ami i Chrystusem, Ko\u015bci\u00f3\u0142 wprowadzi\u0142 do sakramentalnego znaku Pokuty\u00a0oskar\u017cenie si\u0119 z grzech\u00f3w.<\/i>\u00a0jest ono tak wa\u017cne, \u017ce od wiek\u00f3w a\u017c po dzie\u0144 dzisiejszy zwyk\u0142o si\u0119 nazywa\u0107 ten Sakrament\u00a0spowiedzi\u0105<\/i>. Oskar\u017cenie si\u0119 z w\u0142asnych grzech\u00f3w jest konieczne przede wszystkim po to, by grzesznik m\u00f3g\u0142 by\u0107 poznany przez tego, kto pe\u0142ni w Sakramencie\u00a0rol\u0119 s\u0119dziego<\/i>, i by spowiednik m\u00f3g\u0142 oceni\u0107 zar\u00f3wno ci\u0119\u017car grzech\u00f3w, jak i skruch\u0119 penitenta, a jako\u00a0lekarz<\/i>\u00a0pozna\u0107 stan chorego, aby go leczy\u0107 i uzdrowi\u0107. Spowied\u017a indywidualna posiada jednak jeszcze warto\u015b\u0107\u00a0znaku:<\/i>\u00a0znaku spotkania grzesznika z po\u015brednictwem Ko\u015bcio\u0142a w osobie szafarza; znaku jego ujawnienia si\u0119 jako grzesznika wobec Boga i Ko\u015bcio\u0142a, jego odnalezienia siebie samego w prawdzie przed obliczem Boga. A zatem oskar\u017cenie si\u0119 z grzech\u00f3w nie mo\u017ce by\u0107 zredukowane do jakiejkolwiek pr\u00f3by psychologicznego samowyzwolenia, chocia\u017c odpowiada s\u0142usznej i naturalnej wrodzonej ludzkiemu sercu potrzebie otwarcia si\u0119 wobec kogo\u015b drugiego; jest to akt liturgiczny, uroczysty w swojej dramatyczno\u015bci, prosty i skromny przy ca\u0142ej wznios\u0142o\u015bci swego znaczenia. Jest to akt marnotrawnego syna, kt\u00f3ry wraca do Ojca i zostaje przez niego powitany poca\u0142unkiem pokoju; akt lojalno\u015bci i odwagi; akt zawierzenia siebie samego, pomimo grzechu, mi\u0142osierdziu, kt\u00f3re przebacza188<\/sup>. Zrozumia\u0142e jest wi\u0119c, dlaczego\u00a0wyznanie grzech\u00f3w<\/i>\u00a0winno by\u0107 zwyczajnie indywidualne, a nie zbiorowe, tak jak grzech jest faktem g\u0142\u0119boko osobistym. R\u00f3wnocze\u015bnie jednak to wyznanie wyrywa niejako grzech z tajnik\u00f3w serca, a zatem z czysto prywatnego kr\u0119gu jednostki, uwydatniaj\u0105c r\u00f3wnie\u017c jego charakter spo\u0142eczny, gdy\u017c poprzez szafarza Pokuty sama Wsp\u00f3lnota ko\u015bcielna, zraniona przez grzech, przyjmuje na nowo skruszonego grzesznika, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 przebaczenie.<\/p>\n

    Inny istotny moment Sakramentu Pokuty odnosi si\u0119 do spowiednika, s\u0119dziego i lekarza, wyobra\u017cenia Boga Ojca, kt\u00f3ry powracaj\u0105cego przyjmuje i mu przebacza: jest to\u00a0rozgrzeszenie.<\/i>\u00a0S\u0142owa, kt\u00f3re je wyra\u017caj\u0105, i gesty, kt\u00f3re mu towarzysz\u0105 wed\u0142ug starych i nowych\u00a0Obrz\u0119d\u00f3w Pokuty<\/i>, odznaczaj\u0105 si\u0119 w swej wielko\u015bci znamienn\u0105 prostot\u0105. Sakramentalna formu\u0142a: \u201eJa odpuszczam tobie grzechy …\u201d i wyci\u0105gni\u0119cie r\u0105k oraz znak krzy\u017ca uczyniony nad penitentem wyra\u017caj\u0105,\u00a0\u017ce w tym momencie<\/i>\u00a0skruszony i nawr\u00f3cony grzesznik spotyka si\u0119 z moc\u0105 i mi\u0142osierdziem Boga. Jest to moment, w kt\u00f3rym \u2014 jako odpowied\u017a penitentowi \u2014 obecna jest Tr\u00f3jca Przenaj\u015bwi\u0119tsza, aby zg\u0142adzi\u0107 jego grzech i przywr\u00f3ci\u0107 niewinno\u015b\u0107; zbawcza moc M\u0119ki, \u015amierci i Zmartwychwstania Chrystusa zostaje og\u0142oszona penitentowi jako \u201emi\u0142osierdzie mocniejsze od winy i zniewagi\u201d, jak to okre\u015bli\u0142em w Encyklice\u00a0Dives in misericordia.<\/i>\u00a0Tym, kt\u00f3ry w pierwszym rz\u0119dzie zostaje zawsze zniewa\u017cony przez grzech, jest B\u00f3g \u2014 \u201etibi soli peccavi!\u201d \u2014 i tylko B\u00f3g mo\u017ce udzieli\u0107 przebaczenia. A zatem rozgrzeszenie, kt\u00f3rego kap\u0142an, szafarz przebaczenia, chocia\u017c sam grzeszny, udziela penitentowi, jest skutecznym znakiem interwencji Ojca w ka\u017cdej absolucji, i znakiem \u201ezmartwychwstania\u201d ze \u201e\u015bmierci duchowej\u201d, kt\u00f3re si\u0119 ponawia przy ka\u017cdorazowym sprawowaniu Sakramentu Pokuty. Tylko wiara mo\u017ce da\u0107 pewno\u015b\u0107,\u00a0\u017ce w tym momencie<\/i>\u00a0ka\u017cdy grzech zostaje odpuszczony i zg\u0142adzony poprzez tajemnicze dzia\u0142anie Zbawiciela.<\/p>\n

    Zado\u015b\u0107uczynienie<\/i>\u00a0jest ko\u0144cowym aktem, kt\u00f3ry wie\u0144czy sakramentalny znak Pokuty. W niekt\u00f3rych krajach to, co penitent po otrzymaniu przebaczenia i rozgrzeszenia godzi si\u0119 wykona\u0107, nazywa si\u0119 wprost\u00a0pokuta,.<\/i>\u00a0Jakie jest znaczenie tego\u00a0zado\u015b\u0107uczynienia<\/i>\u00a0czy tej\u00a0pokuty<\/i>, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 wype\u0142nia? Z pewno\u015bci\u0105 nie jest to cena, kt\u00f3r\u0105 p\u0142aci si\u0119 za odpuszczony grzech i za otrzymane przebaczenie: \u017cadna ludzka cena nie mo\u017ce wyr\u00f3wna\u0107 tego, co si\u0119 otrzyma\u0142o, owocu przenajdro\u017cszej Krwi Chrystusowej. Akty zado\u015b\u0107uczynienia \u2014 kt\u00f3re, cho\u0107 zachowuj\u0105 charakter prostoty i pokory, powinny mocniej wyra\u017ca\u0107 wszystko to, co oznaczaj\u0105 \u2014 zawieraj\u0105 cenne elementy: s\u0105 znakiem\u00a0osobistego zaanga\u017cowania<\/i>, kt\u00f3re chrze\u015bcijanin podejmuje w Sakramencie wobec Boga, aby rozpocz\u0105\u0107 nowe \u017cycie (dlatego zado\u015b\u0107uczynienie nie powinno sprowadza\u0107 si\u0119 tylko do odm\u00f3wienia pewnych modlitw, ale winno ono obejmowa\u0107 akty czci Bo\u017cej, uczynki mi\u0142o\u015bci, mi\u0142osierdzia i wynagrodzenia); zawieraj\u0105 przekonanie, \u017ce grzesznik, po otrzymaniu przebaczenia, jest zdolny do tego, by w\u0142\u0105czy\u0107 swe w\u0142asne fizyczne i duchowe umartwienie, dobrowolne a przynajmniej przyj\u0119te, w M\u0119k\u0119 Chrystusa, kt\u00f3ry wys\u0142u\u017cy\u0142 mu przebaczenie; przypominaj\u0105, \u017ce tak\u017ce po rozgrzeszeniu pozostaje w duszy chrze\u015bcijanina pewien obszar mroku, b\u0119d\u0105cy skutkiem ran grzechowych, niedoskona\u0142o\u015bci skruchy, os\u0142abienia w\u0142adz duchowych, w kt\u00f3rych tkwi jeszcze pozosta\u0142e zaka\u017ane ognisko grzechu, wci\u0105\u017c wymagaj\u0105ce walki z nim poprzez umartwienie i pokut\u0119. Takie znaczenie ma pokorne i szczere zado\u015b\u0107uczynienie189<\/sup>.<\/p>\n

    IV. Trzeba jeszcze kr\u00f3tko om\u00f3wi\u0107\u00a0inne wa\u017cne zasady<\/i>\u00a0dotycz\u0105ce Sakramentu Pokuty.<\/p>\n

    Przede wszystkim nale\u017cy na nowo stwierdzi\u0107, \u017ce Sakrament ten jest najbardziej osobisty, intymny, \u017ce w nim sam grzesznik staje przed obliczem Boga ze sw\u0105 win\u0105, \u017calem i ufno\u015bci\u0105. Nikt nie mo\u017ce okaza\u0107 skruchy za niego, nikt te\u017c w jego imieniu nie mo\u017ce prosi\u0107 o przebaczenie. Grzesznik jest poniek\u0105d samotny w swej winie, co ukazuje w spos\u00f3b dramatyczny historia Kaina, kt\u00f3rego \u201egrzech le\u017cy u wr\u00f3t\u201d, jak obrazowo m\u00f3wi\u00a0Ksi\u0119ga Rodzaju<\/i>, i kt\u00f3ry ma szczeg\u00f3lne znami\u0119 wyryte na czole190<\/sup>; historia Dawida, upomnianego przez proroka Natana191<\/sup>; marnotrawnego syna, kiedy u\u015bwiadamia sobie w\u0142asne po\u0142o\u017cenie, b\u0119d\u0105ce skutkiem oddalenia si\u0119 od ojca, i decyduje si\u0119 na powr\u00f3t192<\/sup>: wszystko to dzieje si\u0119 jedynie pomi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a Bogiem. Niezaprzeczalny jest jednak wymiar spo\u0142eczny tego Sakramentu, w kt\u00f3rym ca\u0142y Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u2014 wojuj\u0105cy, cierpi\u0105cy i chwalebny w niebie \u2014 przychodzi penitentowi z pomoc\u0105 i na nowo przyjmuje go na swoje \u0142ono; tym bardziej, \u017ce przez jego grzech ca\u0142y Ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 obra\u017cony i zraniony. Dlatego kap\u0142an, szafarz Pokuty, wyst\u0119puje na mocy swojego \u015bwi\u0119tego urz\u0119du jako \u015bwiadek i przedstawiciel takiego wymiaru Ko\u015bcio\u0142a. Stopniowa reforma obrz\u0119d\u00f3w Pokuty, a zw\u0142aszcza og\u0142oszone przez Paw\u0142a VI\u00a0Ordo Paenitentiae<\/i>, stara\u0142a si\u0119 uwydatni\u0107 i nada\u0107 wi\u0119ksz\u0105 czytelno\u015b\u0107 w sprawowaniu Sakramentu tym obu uzupe\u0142niaj\u0105cym si\u0119 jego aspektom: indywidualnemu i eklezjalnemu.<\/p>\n

    V. Nast\u0119pnie trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce najcenniejszym owocem przebaczenia uzyskanego w Sakramencie Pokuty jest pojednanie z Bogiem, dokonuj\u0105ce si\u0119 w g\u0142\u0119bi serca syna marnotrawnego i odnalezionego, kt\u00f3rym jest ka\u017cdy penitent. Nale\u017cy te\u017c doda\u0107, \u017ce owo pojednanie z Bogiem rodzi \u2014 mo\u017cna powiedzie\u0107 \u2014 dalsze pojednania, kt\u00f3re naprawiaj\u0105 inne rozdarcia spowodowane przez grzech: penitent, kt\u00f3ry uzyska\u0142 przebaczenie, jedna si\u0119 z samym sob\u0105 w g\u0142\u0119bi w\u0142asnego ja, odzyskuj\u0105c wewn\u0119trzn\u0105 prawd\u0119; jedna si\u0119 z bra\u0107mi, w jaki\u015b spos\u00f3b przeze\u0144 skrzywdzonymi i zniewa\u017conymi; jedna si\u0119 z Ko\u015bcio\u0142em; jedna si\u0119 z ca\u0142ym stworzeniem. Z tej \u015bwiadomo\u015bci rodzi si\u0119 w penitencie, po zako\u0144czeniu obrz\u0119du pojednania, poczucie wdzi\u0119czno\u015bci \u2014 do kt\u00f3rej zach\u0119ca go Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u2014 wobec Boga za dar otrzymanego mi\u0142osierdzia.<\/p>\n

    Ka\u017cdy konfesjona\u0142 to uprzywilejowane i b\u0142ogos\u0142awione miejsce, w kt\u00f3rym, po zniesieniu podzia\u0142\u00f3w, rodzi si\u0119 nowy, nieska\u017cony i pojednany cz\u0142owiek \u2014 pojednany \u015bwiat!<\/p>\n

    VI. W ko\u0144cu pragn\u0119 do\u0142\u0105czy\u0107 tu\u00a0jeszcze jedn\u0105, refleksj\u0119.<\/i>\u00a0Dotyczy ona wszystkich nas, kap\u0142an\u00f3w, szafarzy Sakramentu Pokuty, z kt\u00f3rego jednak dobrodziejstwa sami te\u017c korzystamy i winni\u015bmy korzysta\u0107. Duchowe i apostolskie \u017cycie kap\u0142ana, podobnie jak jego braci \u015bwieckich i zakonnych, poziom tego \u017cycia i jego \u017carliwo\u015b\u0107, zale\u017cy od wytrwa\u0142ego i sumiennego osobistego korzystania z Sakramentu Pokuty193<\/sup>. Sprawowanie Eucharystii i szafarstwo innych Sakrament\u00f3w, zapa\u0142 duszpasterski, stosunki z wiernymi, komunia ze wsp\u00f3\u0142bra\u0107mi, wsp\u00f3\u0142praca z biskupem, \u017cycie modlitwy, jednym s\u0142owem ca\u0142e \u017cycie kap\u0142a\u0144skie nieub\u0142aganie doznaje uszczerbku, je\u015bli brak w nim, wskutek niedbalstwa czy z innych przyczyn, regularnego, przenikni\u0119tego autentyczn\u0105 wiar\u0105 i pobo\u017cno\u015bci\u0105 zwr\u00f3cenia si\u0119 do Sakramentu Pokuty. Gdyby jaki\u015b ksi\u0105dz nie spowiada\u0142 si\u0119, lub spowiada\u0142 si\u0119 \u017ale, bardzo szybko odbi\u0142oby si\u0119 to na\u00a0samym<\/i>\u00a0jego\u00a0kap\u0142a\u0144stwie i sprawowaniu kap\u0142a\u0144stwa<\/i>, co dostrzeg\u0142aby r\u00f3wnie\u017c Wsp\u00f3lnota, kt\u00f3rej jest pasterzem.<\/p>\n

    Dodam jeszcze, \u017ce kap\u0142an, a\u017ceby m\u00f3g\u0142 by\u0107 dobrym i skutecznym szafarzem Pokuty, powinien ucieka\u0107 si\u0119 do \u017ar\u00f3d\u0142a \u0142aski i \u015bwi\u0119to\u015bci, jakim jest ten Sakrament. My, kap\u0142ani, mo\u017cemy z w\u0142asnego do\u015bwiadczenia \u015bmia\u0142o powiedzie\u0107, \u017ce im pilniej korzystamy z Sakramentu Pokuty, przyst\u0119puj\u0105c do\u0144 cz\u0119sto i dobrze przygotowani, tym lepiej sami wype\u0142niamy pos\u0142ug\u0119 spowiednik\u00f3w i jej dobrodziejstwo zapewniamy penitentom. W du\u017cej mierze natomiast pos\u0142uga ta traci sw\u0105 skuteczno\u015b\u0107, je\u015bli w jakikolwiek Spos\u00f3b przestajemy by\u0107 dobrymi penitentami. Taka jest\u00a0wewn\u0119trzna logika<\/i>\u00a0tego wielkiego Sakramentu. Wzywa on nas, wszystkich kap\u0142an\u00f3w Chrystusowych, do odnowy w zakresie naszej w\u0142asnej spowiedzi.<\/p>\n

    Osobiste do\u015bwiadczenie z kolei staje si\u0119\u00a0dzisiaj<\/i>\u00a0\u2014 powinno si\u0119 stawa\u0107 \u2014 bod\u017acem do pilnego, regularnego, cierpliwego i gorliwego pe\u0142nienia \u015bwi\u0119tej pos\u0142ugi szafarstwa Pokuty, w kt\u00f3rej dzia\u0142amy na mocy naszego kap\u0142a\u0144stwa i powo\u0142ania pasterzy i s\u0142ug naszych braci. Tak\u017ce w tej Adhortacji kieruj\u0119 usilne wezwanie do wszystkich kap\u0142an\u00f3w \u015bwiata, zw\u0142aszcza do moich Braci w biskupstwie i do proboszcz\u00f3w, aby ze wszystkich si\u0142 zabiegali o cz\u0119ste przyst\u0119powanie wiernych do tego Sakramentu, aby stosowali wszelkie mo\u017cliwe i odpowiednie \u015brodki, aby pr\u00f3bowali wszelkich dr\u00f3g, a\u017ceby \u201e\u0142aska, kt\u00f3ra zosta\u0142a nam udzielona\u201d poprzez Pokut\u0119 i poprzez pojednanie ka\u017cdej duszy i ca\u0142ego \u015bwiata z Bogiem, w Chrystusie, dociera\u0142a do coraz wi\u0119kszej liczby naszych braci.<\/p>\n

    Formy sprawowania Sakramentu<\/h5>\n

    32. Id\u0105c za wskazaniami Soboru Watyka\u0144skiego II,\u00a0Ordo Paenitentiae<\/i>\u00a0przewiduje trzy obrz\u0119dy, kt\u00f3re, z zachowaniem zawsze zasadniczych element\u00f3w, pozwalaj\u0105 przystosowa\u0107 sprawowanie Sakramentu Pokuty do okre\u015blonych sytuacji duszpasterskich.<\/p>\n

    Pierwszy obrz\u0119d \u2014\u00a0pojednanie jednego penitenta<\/i>\u00a0\u2014 jest jedynym normalnym i zwyczajnym sposobem sprawowania Sakramentu, i nie mo\u017ce ani nie powinien nigdy wyj\u015b\u0107 z u\u017cycia czy by\u0107 zaniedbywany. Drugi \u2014\u00a0pojednanie wi\u0119kszej liczby penitent\u00f3w wraz z indywidualna, spowiedzi\u0105 i rozgrzeszeniem<\/i>\u00a0\u2014 chocia\u017c w cz\u0119\u015bci przygotowawczej pozwala mocniej podkre\u015bli\u0107 aspekty wsp\u00f3lnotowe Sakramentu, w szczytowym akcie sakramentalnym przechodzi w pierwsz\u0105 form\u0119, kt\u00f3r\u0105 jest indywidualna spowied\u017a i rozgrzeszenie z grzech\u00f3w, dlatego na r\u00f3wni z pierwsz\u0105 form\u0105 mo\u017ce by\u0107 uznawany za zwyczajny spos\u00f3b sprawowania obrz\u0119du. Trzecia forma natomiast \u2014\u00a0pojednanie wielu penitent\u00f3w z og\u00f3ln\u0105 spowiedzi\u0105, i rozgrzeszeniem<\/i>\u00a0\u2014 posiada charakter nadzwyczajny i dlatego nie jest pozostawiona wolnemu wyborowi, lecz korzystanie z niej podlega specjalnym przepisom.<\/p>\n

    Pierwsza forma pozwala na dowarto\u015bciowanie aspekt\u00f3w najbardziej osobistych \u2014 i zasadniczych \u2014 zawartych w ca\u0142ym przebiegu Pokuty sakramentalnej. Dialog pomi\u0119dzy penitentem a spowiednikiem, ca\u0142o\u015b\u0107 pozostaj\u0105cych do dyspozycji element\u00f3w (teksty biblijne, wyb\u00f3r formy \u201ezado\u015b\u0107uczynienia\u201d itd.) pozwalaj\u0105 lepiej dostosowa\u0107 sprawowanie Sakramentu do konkretnej sytuacji penitenta. Odkrywa si\u0119 warto\u015b\u0107 tych element\u00f3w, gdy si\u0119 pomy\u015bli o rozmaitych powodach, kt\u00f3re doprowadzaj\u0105 chrze\u015bcijanina do sakramentalnej pokuty: potrzeba osobistego pojednania i przywr\u00f3cenia do przyja\u017ani z Bogiem poprzez odzyskanie \u0142aski utraconej na skutek grzechu; potrzeba weryfikacji duchowej drogi, a niekiedy dok\u0142adniejszego rozpoznania swego powo\u0142ania; bardzo cz\u0119sto potrzeba i pragnienie wyj\u015bcia ze stanu duchowej apatii i religijnego kryzysu. Dalej, dzi\u0119ki swemu indywidualnemu charakterowi, pierwsza forma sprawowania Sakramentu pozwala \u0142\u0105czy\u0107 Sakrament Pokuty\u00a0z kierownictwem duchowym<\/i>, kt\u00f3re b\u0119d\u0105c czym\u015b r\u00f3\u017cnym od Sakramentu daje si\u0119 z nim dobrze pogodzi\u0107. Bez w\u0105tpienia wi\u0119c w pierwszej formie decyzja i osobiste zaanga\u017cowanie znajduj\u0105 oparcie i s\u0105 jasno wyra\u017cone.<\/p>\n

    Druga forma obrz\u0119du, w\u0142a\u015bnie przez sw\u00f3j wsp\u00f3lnotowy charakter i wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ce j\u0105 okoliczno\u015bci, uwypukla niekt\u00f3re bardzo wa\u017cne momenty: wsp\u00f3lne wys\u0142uchanie S\u0142owa Bo\u017cego nabiera w por\u00f3wnaniu z lektur\u0105 indywidualn\u0105 szczeg\u00f3lnego znaczenia, bardziej tak\u017ce podkre\u015bla ko\u015bcielny wymiar nawr\u00f3cenia i pojednania. Szczeg\u00f3lnie wymowna staje si\u0119 ta forma w r\u00f3\u017cnych okresach roku liturgicznego oraz w po\u0142\u0105czeniu z donios\u0142ymi wydarzeniami duszpasterskimi. Trzeba tylko zaznaczy\u0107, \u017ce jest wskazane, by przy sprawowaniu Sakramentu w tej formie obecni byli dostatecznie liczni spowiednicy.<\/p>\n

    Jest przeto oczywiste, \u017ce kryteria wyboru, kt\u00f3ra z dw\u00f3ch form ma by\u0107 u\u017cyta przy sprawowaniu Sakramentu, nie s\u0105 dyktowane motywami koniunkturalnymi i subiektywnymi, lecz pragnieniem osi\u0105gni\u0119cia prawdziwego duchowego dobra wiernych, z zachowaniem pos\u0142usze\u0144stwa pokutnej dyscyplinie Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n

    Dobrze b\u0119dzie przypomnie\u0107 tak\u017ce, \u017ce dla zr\u00f3wnowa\u017conego ukierunkowania duchowego i duszpasterskiego w tej dziedzinie konieczne jest przywi\u0105zywanie w dalszym ci\u0105gu du\u017cej wagi do korzystania z Sakramentu Pokuty tak\u017ce wtedy, gdy chodzi o grzechy powszednie, i wychowywanie do tego wiernych. Potwierdza to tradycja doktrynalna i wiekowa praktyka.<\/p>\n

    Wiedz\u0105c i nauczaj\u0105c, \u017ce grzechy powszednie mog\u0105 by\u0107 darowane r\u00f3wnie\u017c w inny spos\u00f3b \u2014 przez akt \u017calu, uczynki mi\u0142o\u015bci, modlitw\u0119, akty pokutne \u2014 Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie przestaje przypomina\u0107 wszystkim o szczeg\u00f3lnym bogactwie zawartym w akcie sakramentalnym tak\u017ce w odniesieniu do tych grzech\u00f3w. Cz\u0119ste przyst\u0119powanie do Sakramentu \u2014 do czego zobowi\u0105zane s\u0105 pewne kategorie os\u00f3b \u2014 wzmacnia \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce r\u00f3wnie\u017c mniejsze grzechy obra\u017caj\u0105 Boga i rani\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142, Cia\u0142o Chrystusa, a korzystanie z Sakramentu staje si\u0119 pobudk\u0105 i okazj\u0105 do tego, by \u201ew doskonalszy spos\u00f3b upodabnia\u0107 si\u0119 do Chrystusa i wierniej ulega\u0107 g\u0142osowi Ducha \u015awi\u0119tego\u201d194<\/sup>. Nale\u017cy nade wszystko podkre\u015bli\u0107 fakt, \u017ce \u0142aska w\u0142a\u015bciwa temu obrz\u0119dowi sakramentalnemu ma wielk\u0105 moc lecznicz\u0105 i przyczynia si\u0119 do usuni\u0119cia samych korzeni grzechu.<\/p>\n

    Troska o aspekt obrz\u0119dowy195<\/sup>, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem znaczenia S\u0142owa Bo\u017cego odczytanego, przypomnianego i wyja\u015bnionego wiernym i z wiernymi, gdy tylko jest to mo\u017cliwe i stosowne, przyczyni si\u0119 do o\u017cywienia praktyki Sakramentu i zapobie\u017cenia temu, by nie popa\u015b\u0107 w pewien formalizm czy rutyn\u0119. Dopomo\u017ce tak\u017ce penitentowi w u\u015bwiadomieniu sobie, \u017ce prze\u017cywa zbawcze wydarzenie, zdolne natchn\u0105\u0107 go nowym zapa\u0142em \u017cyciowym i prawdziwym pokojem serca. Ta troska o nale\u017cyte sprawowanie Sakramentu wyrazi si\u0119 mi\u0119dzy innymi w ustaleniu w poszczeg\u00f3lnych Ko\u015bcio\u0142ach\u00a0odpowiedniego czasu sprawowania Sakramentu<\/i>\u00a0i w wychowywaniu wiernych, zw\u0142aszcza dzieci i m\u0142odzie\u017cy, do tego, aby go przestrzegali, wyj\u0105wszy przypadki konieczno\u015bci, w kt\u00f3rych duszpasterz winien zawsze by\u0107 got\u00f3w do ch\u0119tnego przyj\u0119cia tych, kt\u00f3rzy si\u0119 do\u0144 zwracaj\u0105.<\/p>\n

    Sprawowanie Sakramentu z rozgrzeszeniem og\u00f3lnym<\/h5>\n

    33. Nowe przepisy liturgiczne, a ostatnio nowy\u00a0Kodeks Prawa Kanonicznego<\/i>196<\/sup>, okre\u015blaj\u0105 warunki, w jakich dopuszczalna jest \u201eabsolucja wielu r\u00f3wnocze\u015bnie penitent\u00f3w bez uprzedniej indywidualnej spowiedzi, w spos\u00f3b og\u00f3lny\u201d. Przepisy i rozporz\u0105dzenia odno\u015bnie do tego punktu, owoc dojrza\u0142ych i roztropnych rozwa\u017ca\u0144, winny by\u0107 przyj\u0119te i stosowane bez jakiejkolwiek samowolnej interpretacji.<\/p>\n

    Po\u017cyteczne b\u0119dzie dog\u0142\u0119bne rozwa\u017cenie motyw\u00f3w sk\u0142aniaj\u0105cych do sprawowania Pokuty w jednej z dw\u00f3ch pierwszych form i pozwalaj\u0105cych na zastosowanie formy trzeciej. Motywem takim jest przede wszystkim pragnienie dochowania\u00a0wierno\u015bci<\/i>\u00a0woli Jezusa Chrystusa, przekazanej przez nauk\u0119 Ko\u015bcio\u0142a oraz\u00a0pos\u0142usze\u0144stwo<\/i>\u00a0prawom Ko\u015bcio\u0142a. Synod, w jednej ze swych\u00a0Propositiones<\/i>\u00a0potwierdzi\u0142 z naciskiem niezmienne nauczanie, si\u0119gaj\u0105ce najdawniejszej Tradycji Ko\u015bcio\u0142a, i prawo, przy pomocy kt\u00f3rego skodyfikowa\u0142 starodawn\u0105 praktyk\u0119 pokutn\u0105: indywidualne i ca\u0142o\u015bciowe wyznanie grzech\u00f3w z indywidualnym rozgrzeszeniem stanowi\u00a0jedyny zwyczajny spos\u00f3b<\/i>, w jaki wiemy, \u015bwiadomy grzechu ci\u0119\u017ckiego, dost\u0119puje pojednania z Bogiem i Ko\u015bcio\u0142em. To potwierdzenie nauki Ko\u015bcio\u0142a prowadzi do jasnego wniosku, \u017ce\u00a0ka\u017cdy grzech ci\u0119\u017cki winien by\u0107 zawsze wyznany<\/i>\u00a0razem z jego wa\u017cnymi okoliczno\u015bciami,\u00a0w spowiedzi indywidualnej.<\/i><\/p>\n

    Istnieje te\u017c uzasadnienie porz\u0105dku duszpasterskiego: o ile jest prawd\u0105, \u017ce w\u00f3wczas, gdy zachodz\u0105 warunki wymagane przez przepisy prawne, mo\u017cna zastosowa\u0107 trzeci\u0105 form\u0119 sprawowania Sakramentu, to jednak nie wolno zapomina\u0107,\u00a0\u017ce nie mo\u017ce ona sta\u0107<\/i>\u00a0si\u0119\u00a0form\u0105 zwyczajn\u0105<\/i>, i \u017ce nie mo\u017ce i nie powinna by\u0107 stosowana \u2014 powt\u00f3rzy\u0142 to Synod \u2014 jak tylko \u201ew przypadkach powa\u017cnej konieczno\u015bci\u201d, z zachowaniem obowi\u0105zku indywidualnego wyznania grzech\u00f3w ci\u0119\u017ckich przed ponownym korzystaniem z rozgrzeszenia og\u00f3lnego. Biskup przeto, do kt\u00f3rego jedynie nale\u017cy, w obr\u0119bie jego diecezji, os\u0105d, czy zachodz\u0105 warunki przewidziane przez prawo kanoniczne do zastosowania trzeciej formy, b\u0119dzie podejmowa\u0142 tak\u0105 decyzj\u0119\u00a0z wielk\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 w sumieniu<\/i>\u00a0za pe\u0142ne poszanowanie prawa i praktyki Ko\u015bcio\u0142a, uwzgl\u0119dniaj\u0105c r\u00f3wnie\u017c kryteria i wytyczne, uzgodnione \u2014 w oparciu o wy\u017cej przedstawione racje doktrynalne i duszpasterskie \u2014 z innymi cz\u0142onkami Konferencji Biskup\u00f3w. Przedmiotem prawdziwej troski duszpasterskiej winno by\u0107 zawsze ustalenie i zabezpieczenie warunk\u00f3w, kt\u00f3re sprawi\u0105, \u017ce korzystanie z trzeciej formy przyniesie te owoce duchowe, dla kt\u00f3rych zosta\u0142a ona ustanowiona. Wyj\u0105tkowe zastosowanie trzeciej formy sprawowania Sakramentu nie mo\u017ce te\u017c nigdy prowadzi\u0107 do pomniejszenia znaczenia, tym mniej do zarzucenia zwyczajnych form, czy te\u017c do przyj\u0119cia tej formy jako alternatywnej wobec dw\u00f3ch pozosta\u0142ych: duszpasterzom i wiernym nie pozostawia si\u0119 zatem swobody wyboru spo\u015br\u00f3d wspomnianych form sprawowania Sakramentu tej, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017caliby za najodpowiedniejsz\u0105. Na Pasterzach spoczywa obowi\u0105zek u\u0142atwienia wiernym praktyki indywidualnej i ca\u0142o\u015bciowej spowiedzi, kt\u00f3ra b\u0119d\u0105c potrzeb\u0105 duszy, nie tylko jest obowi\u0105zkiem, ale te\u017c ich niezaprzeczalnym i niezbywalnym prawem. U\u017cycie trzeciej formy sprawowania Sakramentu nak\u0142ada na wiernych obowi\u0105zek podporz\u0105dkowania si\u0119 wszystkim przepisom reguluj\u0105cym jej zastosowanie, \u0142\u0105cznie z tym, \u017ce nie mog\u0105 korzysta\u0107 ponownie z absolucji generalnej bez uprzedniego odbycia zwyczajnej spowiedzi indywidualnej ze wszystkich grzech\u00f3w ci\u0119\u017ckich, kt\u00f3rej powinni dope\u0142ni\u0107, gdy b\u0119dzie to tylko mo\u017cliwe. O tym przepisie i obowi\u0105zku jego przestrzegania wierni powinni by\u0107 u\u015bwiadomieni i pouczeni przez kap\u0142ana przed udzieleniem absolucji.<\/p>\n

    Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do nauczania i prawa Ko\u015bcio\u0142a, pragn\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 wszystkich na \u017cywe poczucie odpowiedzialno\u015bci, kt\u00f3re winno nami kierowa\u0107 w sposobie traktowania rzeczy \u015bwi\u0119tych, kt\u00f3re, jak Sakramenty, nie s\u0105 nasz\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105, czy te\u017c, jak w przypadku sumie\u0144, maj\u0105 prawo do tego, by nie by\u0142y zdane na niepewno\u015b\u0107 i zamieszanie. Do rzeczy \u015bwi\u0119tych nale\u017c\u0105 \u2014 powtarzam \u2014 i jedne, i drugie: Sakramenty i sumienia, z naszej strony wymagaj\u0105 one pos\u0142ugi w prawdzie.<\/p>\n

    Taka te\u017c jest racja prawa Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n

    Niekt\u00f3re przypadki szczeg\u00f3lne<\/h5>\n

    34. Pragn\u0119 poruszy\u0107 tu bardzo zwi\u0119\u017ale problem duszpasterski, kt\u00f3rym zaj\u0105\u0142 si\u0119 \u2014 na ile to by\u0142o mo\u017cliwe \u2014 Synod, po\u015bwi\u0119caj\u0105c mu tak\u017ce jedn\u0105\u00a0z Propositiones.<\/i>\u00a0Mam na my\u015bli nierzadkie dzi\u015b sytuacje chrze\u015bcijan, kt\u00f3rzy pragn\u0105 kontynuowa\u0107 religijn\u0105 praktyk\u0119 sakramentaln\u0105, lecz nie mog\u0105 tego czyni\u0107, gdy\u017c pozostaj\u0105 w osobistym konflikcie z dobrowolnie przyj\u0119tymi obowi\u0105zkami wobec Boga i Ko\u015bcio\u0142a. S\u0105 to sytuacje szczeg\u00f3lnie delikatne i jakby bez wyj\u015bcia.<\/p>\n

    W czasie obrad Synodu wiele g\u0142os\u00f3w, wyra\u017caj\u0105c powszechne przekonanie Ojc\u00f3w, zwraca\u0142o uwag\u0119 na wsp\u00f3\u0142istnienie i wzajemne oddzia\u0142ywanie na siebie dw\u00f3ch zasad, r\u00f3wnie wa\u017cnych, w odniesieniu do tych przypadk\u00f3w. Pierwsza to zasada wsp\u00f3\u0142czucia i mi\u0142osierdzia, wed\u0142ug kt\u00f3rej Ko\u015bci\u00f3\u0142, kontynuator obecno\u015bci i dzie\u0142a Chrystusa w historii, nie chc\u0105c \u015bmierci grzesznika, ale aby si\u0119 nawr\u00f3ci\u0142 i \u017cy\u0142197<\/sup>, baczy, by nie z\u0142ama\u0107 trawy y zgniecionej i nie dogasi\u0107 tlej\u0105cego si\u0119 knota198<\/sup>, i stara si\u0119 zawsze, na ile to mo\u017cliwe, ukazywa\u0107 drog\u0119 powrotu do Boga i pojednania z Nim. Druga to zasada prawdy i wierno\u015bci, dla kt\u00f3rej Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie zgadza si\u0119 nazywa\u0107 dobra z\u0142em, a z\u0142a dobrem. Opieraj\u0105c si\u0119 na tych dw\u00f3ch uzupe\u0142niaj\u0105cych si\u0119 zasadach, Ko\u015bci\u00f3\u0142 mo\u017ce tylko zach\u0119ca\u0107 swe dzieci, kt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 w tych bolesnych sytuacjach, by zbli\u017ca\u0142y si\u0119 do mi\u0142osierdzia Bo\u017cego innymi drogami, a nie poprzez Sakramenty Pokuty i Eucharystii, dop\u00f3ki nie spe\u0142ni\u0105 wymaganych warunk\u00f3w.<\/p>\n

    W tej sprawie, kt\u00f3ra g\u0142\u0119boko dr\u0119czy tak\u017ce i nasze serca jako duszpasterzy, uzna\u0142em za m\u00f3j \u015bcis\u0142y obowi\u0105zek wypowiedzie\u0107 si\u0119 jasno w Adhortacji Apostolskiej\u00a0Familiaris consortio<\/i>, gdy chodzi o przypadek os\u00f3b rozwiedzionych, kt\u00f3re zawar\u0142y nowe zwi\u0105zki199<\/sup>, czy chrze\u015bcijan, kt\u00f3rzy \u017cyj\u0105 w zwi\u0105zkach nieregularnych.<\/p>\n

    Pragn\u0119 r\u00f3wnocze\u015bnie, razem z Synodem, zach\u0119ci\u0107 Wsp\u00f3lnoty ko\u015bcielne, a zw\u0142aszcza biskup\u00f3w, do niesienia wszelkiej mo\u017cliwej pomocy kap\u0142anom, kt\u00f3rzy sprzeniewierzyli si\u0119 wielkim zobowi\u0105zaniom przyj\u0119tym w \u015bwi\u0119ceniach i znajduj\u0105 si\u0119 w sytuacji nieprawid\u0142owej, by \u017caden z tych braci nie czu\u0142 si\u0119 opuszczony przez Ko\u015bci\u00f3\u0142.<\/p>\n

    Okazywanie macierzy\u0144skiej dobroci Ko\u015bcio\u0142a tym wszystkim, kt\u00f3rzy aktualnie nie spe\u0142niaj\u0105 obiektywnych warunk\u00f3w wymaganych przez Sakrament Pokuty, pomoc p\u0142yn\u0105ca z ich akt\u00f3w pobo\u017cno\u015bci pozasakramentalnych, ich szczery wysi\u0142ek zachowania \u0142\u0105czno\u015bci z Bogiem, uczestnictwo we Mszy \u015bw., cz\u0119ste odmawianie akt\u00f3w wiary, nadziei, mi\u0142o\u015bci i \u017calu w spos\u00f3b mo\u017cliwie najdoskonalszy, mo\u017ce przygotowa\u0107 im drog\u0119 do pe\u0142nego pojednania w godzinie, kt\u00f3r\u0105 zna jedynie Opatrzno\u015b\u0107.<\/p>\n

    ZAKO\u0143CZENIE<\/h4>\n

    35. Przy ko\u0144cu tego Dokumentu pragn\u0119 powt\u00f3rzy\u0107 Wam wszystkim s\u0142owa apostolskiego napomnienia, jakie w krytycznej godzinie pocz\u0105tk\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a pierwszy Biskup Rzymu skierowa\u0142 \u201edo wybranych, przybysz\u00f3w w\u015br\u00f3d rozproszenia … kt\u00f3rzy wybrani zostali wed\u0142ug tego, co przewidzia\u0142 B\u00f3g Ojciec: b\u0105d\u017acie wszyscy jednomy\u015blni, wsp\u00f3\u0142czuj\u0105cy, pe\u0142ni braterskiej mi\u0142o\u015bci, mi\u0142osierni, pokorni!\u201d200<\/sup>. Aposto\u0142 poleca: \u201eB\u0105d\u017acie wszyscy jednomy\u015blni …\u201d, ale od razu ostrzega przed grzechami przeciwko jednomy\u015blno\u015bci i pokojowi, kt\u00f3rych nale\u017cy si\u0119 wystrzega\u0107: \u201eNie oddawajcie z\u0142em za z\u0142e ani z\u0142orzeczeniem za z\u0142orzeczenie! Przeciwnie za\u015b, b\u0142ogos\u0142awcie! Do tego bowiem jeste\u015bcie powo\u0142ani, aby\u015bcie odziedziczyli b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo\u201d. Ko\u0144czy s\u0142owem zach\u0119ty i nadziei: \u201eKto za\u015b b\u0119dzie Wam szkodzi\u0142, je\u015bli gorliwi b\u0119dziecie w czynieniu dobra?\u201d201<\/sup>.<\/p>\n

    O\u015bmielam si\u0119, w godzinie dziej\u00f3w nie mniej krytycznej, powi\u0105za\u0107 moj\u0105 Adhortacj\u0119 z napomnieniem Ksi\u0119cia Aposto\u0142\u00f3w, kt\u00f3ry pierwszy zasiada\u0142 na Katedrze rzymskiej jako \u015bwiadek Chrystusa i pasterz Ko\u015bcio\u0142a, i tu \u201eprzewodniczy\u0142 mi\u0142o\u015bci\u201d wobec ca\u0142ego \u015bwiata. W \u0142\u0105czno\u015bci z biskupami, nast\u0119pcami Aposto\u0142\u00f3w, i wsparty przez kolegialn\u0105 refleksj\u0119, kt\u00f3r\u0105 wielu z nich, zgromadzonych na Synodzie, po\u015bwi\u0119ci\u0142o tematom i problemom pojednania, pragn\u0105\u0142em przekaza\u0107 Wam w duchu rybaka z Galilei to, co on m\u00f3wi\u0142 do naszych odleg\u0142ych w czasie, a tak z\u0142\u0105czonych sercem braci w wierze: \u201eB\u0105d\u017acie wszyscy jednomy\u015blni … Nie oddawajcie z\u0142em za z\u0142e …\u201d, b\u0105d\u017acie \u201egorliwi w czynieniu dobra\u201d202<\/sup>, dodaj\u0105c: \u201eLepiej bowiem \u2014 je\u017celi taka wola Bo\u017ca \u2014 cierpie\u0107 dobrze czyni\u0105c, ani\u017celi czyni\u0105c \u017ale\u201d203<\/sup>.<\/p>\n

    To pouczenie jest ca\u0142e przenikni\u0119te s\u0142owami, kt\u00f3re Piotr us\u0142ysza\u0142 od samego Chrystusa, i tre\u015bciami wchodz\u0105cymi w zakres Jego \u201eDobrej Nowiny\u201d: nowe przykazanie wzajemnej mi\u0142o\u015bci; gor\u0105ce pragnienie jedno\u015bci i d\u0105\u017cenie do niej; b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa mi\u0142osierdzia i cierpliwego znoszenia prze\u015bladowa\u0144 dla sprawiedliwo\u015bci; odp\u0142acanie dobrem za z\u0142o; przebaczanie uraz; mi\u0142o\u015b\u0107 nieprzyjaci\u00f3\u0142. W tych s\u0142owach i w tych tre\u015bciach zawarta jest pierwotna i transcendentna synteza etyki chrze\u015bcija\u0144skiej, czy \u2014 wyra\u017caj\u0105c to lepiej i g\u0142\u0119biej \u2014 synteza duchowo\u015bci Nowego Przymierza w Jezusie Chrystusie.<\/p>\n

    Polecam Ojcu, bogatemu w mi\u0142osierdzie, polecam Synowi Bo\u017cemu, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem, naszym Odkupicielem i Sprawc\u0105 pojednania, polecam Duchowi \u015awi\u0119temu, kt\u00f3ry jest \u017ar\u00f3d\u0142em jedno\u015bci i pokoju, to moje ojcowskie i pasterskie wezwanie do pokuty i pojednania. Niech Tr\u00f3jca Przenaj\u015bwi\u0119tsza, godna wszelkiej czci, sprawi, \u017ce to male\u0144kie ziarnko, kt\u00f3re teraz powierzam szlachetnej glebie tylu serc ludzkich, wzejdzie w Ko\u015bciele i w \u015bwiecie.<\/p>\n

    Ufaj\u0105c, \u017ce przyniesie ono w nied\u0142ugim czasie obfite owoce, zach\u0119cam wszystkich, by wraz ze mn\u0105 zwr\u00f3cili si\u0119 do Chrystusowego Serca, kt\u00f3re jest wymownym znakiem Bo\u017cego mi\u0142osierdzia, \u201eprzeb\u0142aganiem za grzechy nasze\u201d, \u201epokojem i pojednaniem\u201d204<\/sup>, i by czerpali ze\u0144 wewn\u0119trzn\u0105 si\u0142\u0119 do wzgardzenia grzechem i nawr\u00f3cenia si\u0119 do Boga oraz by znajdowali tam Bo\u017c\u0105 \u0142askawo\u015b\u0107, kt\u00f3ra odpowiada mi\u0142o\u015bci\u0105 na ludzk\u0105 skruch\u0119.<\/p>\n

    Zach\u0119cam Was tak\u017ce, by\u015bcie wraz ze mn\u0105 zwr\u00f3cili si\u0119 do Niepokalanego Serca Maryi, Matki Jezusa, w kt\u00f3rej \u201edokona\u0142o si\u0119 pojednanie Boga z ludzko\u015bci\u0105 … dokona\u0142o pojednanie, gdy\u017c otrzyma\u0142a Ona od Boga pe\u0142ni\u0119 \u0142aski na mocy odkupie\u0144czej ofiary Chrystusa\u201d205<\/sup>. Istotnie, Maryjo na mocy swego Boskiego macierzy\u0144stwa sta\u0142a si\u0119 prawdziwie sprzymierze\u0144cem Boga w dziele pojednania206<\/sup>.<\/p>\n

    D\u0142oniom tej Matki, kt\u00f3rej \u201efiat\u201d naznaczy\u0142o pocz\u0105tek owej \u201epe\u0142ni czasu\u201d, w kt\u00f3rej Chrystus dokona\u0142 pojednania cz\u0142owieka z Bogiem, i Jej Niepokalanemu Sercu, kt\u00f3remu wiele razy zawierzyli\u015bmy ca\u0142\u0105 ludzko\u015b\u0107 gn\u0119bion\u0105 grzechem, rozdart\u0105 napi\u0119ciami i konfliktami \u2014 zawierzam teraz w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny to pragnienie, by za Jej wstawiennictwem ludzko\u015b\u0107 odkrywa\u0142a drog\u0119 pokuty, jedyn\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce j\u0105 doprowadzi\u0107 do pe\u0142nego pojednania i by drog\u0105 t\u0105 post\u0119powa\u0142a.<\/p>\n

    Wam wszystkim, kt\u00f3rzy w duchu ko\u015bcielnej komunii, w pos\u0142usze\u0144stwie i w wierze207<\/sup>\u00a0zechcecie przyj\u0105\u0107 wskazania, sugestie i zarz\u0105dzenia zawarte w tym Dokumencie, staraj\u0105c si\u0119 wprowadza\u0107 je w \u017cyw\u0105 praktyk\u0119 duszpastersk\u0105, z serca udzielam Apostolskiego B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa.<\/p>\n

    W Rzymie, u \u015awi\u0119tego Piotra, dnia 2 grudnia 1984 roku, w pierwsz\u0105 Niedziel\u0119 Adwentu, w si\u00f3dmym roku mojego Pontyfikatu.
    Jan Pawe\u0142, papie\u017c<\/i><\/p>\n

    \u00a0<\/h2>\n
    \n

    Copyright \u00a9 by\u00a0L’Osservatore Romano\u00a0and Polish Bishops Conference<\/p>\n<\/div>\n

    \u00a0<\/h2>\n

    \u00a0<\/p>\n

    \n

    \u00a0<\/p>\n

    \u00a0<\/div>\n