{"id":1533,"date":"2021-10-03T19:21:18","date_gmt":"2021-10-03T19:21:18","guid":{"rendered":"http:\/\/dsz.katowice.pl\/?p=1533"},"modified":"2021-10-03T19:52:21","modified_gmt":"2021-10-03T19:52:21","slug":"familiaris-consortio-adhortacja-jan-pawel-ii-1981-copy-copy-copy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/?p=1533","title":{"rendered":"Humanae vitae &#8211; Encyklia Pawe\u0142 VI &#8211; 1968"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"1533\" class=\"elementor elementor-1533\" data-elementor-post-type=\"post\">\n\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-3c633855 elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"3c633855\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-5161d207\" data-id=\"5161d207\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-103ef073 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"103ef073\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><\/p>\n<h2>Pawe\u0142 VI<\/h2>\n<h3>ENCYKLIKA HUMANAE VITAE<\/h3>\n<h5>O zasadach moralnych w dziedzinie przekazywania \u017cycia ludzkiego<\/h5>\n<h2><br \/><br \/><\/h2>\n<div class=\"send\"><hr \/>\n<h5>SPIS TRE\u015aCI<\/h5>\n<ul type=\"disc\">\n<li>I. Nowe aspekty problemu i kompetencje Nauczycielskiego Urz\u0119du Ko\u015bcio\u0142a<\/li>\n<li>II. Zasady doktrynalne<\/li>\n<li>III. Wskazania duszpasterskie<\/li>\n<\/ul>\n<hr \/><\/div>\n<h2><br \/><br \/><\/h2>\n<p class=\"motto\">Do Czcigodnych Braci Patriarch\u00f3w, Arcybiskup\u00f3w, Biskup\u00f3w oraz innych Ordynariusz\u00f3w, zachowuj\u0105cych pok\u00f3j i wsp\u00f3lnot\u0119 ze Stolic\u0105 Apostolsk\u0105 do Duchowie\u0144stwa i Wiernych \u015bwiata katolickiego, jak r\u00f3wnie\u017c do wszystkich Ludzi dobrej woli.<\/p>\n<p class=\"motto\">Czcigodni Bracia i drodzy Synowie! Pozdrowienie i Apostolskie B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo.<\/p>\n<h4>Przekazywanie \u017cycia<\/h4>\n<p>1. Bardzo donios\u0142y obowi\u0105zek przekazywania \u017cycia ludzkiego, dzi\u0119ki kt\u00f3remu ma\u0142\u017conkowie staj\u0105 si\u0119 wolnymi i odpowiedzialnymi wsp\u00f3\u0142pracownikami Boga-Stw\u00f3rcy, nape\u0142nia ich zawsze wielk\u0105 rado\u015bci\u0105 z kt\u00f3r\u0105 jednak id\u0105 niekiedy w parze niema\u0142e trudno\u015bci i k\u0142opoty. Je\u017celi w ka\u017cdej epoce pe\u0142nienie tego obowi\u0105zku stawia\u0142o przed sumieniem ma\u0142\u017conk\u00f3w trudne problemy, to wsp\u00f3\u0142czesny rozw\u00f3j spo\u0142ecze\u0144stwa ludzkiego spowodowa\u0142 takie przemiany, \u017ce powsta\u0142y nowe zagadnienia, kt\u00f3rych Ko\u015bcio\u0142owi nie wolno pomija\u0107 milczeniem, poniewa\u017c odnosz\u0105 si\u0119 one do spraw tak \u015bci\u015ble zwi\u0105zanych z \u017cyciem i szcz\u0119\u015bciem ludzi.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<h4><a name=\"m1\"><\/a>I. NOWE ASPEKTY\u00a0PROBLEMU I KOMPETENCJE NAUCZYCIELSKIEGO URZ\u0118DU KO\u015aCIO\u0141A<\/h4>\n<p>2. Dokonane przemiany s\u0105 rzeczywi\u015bcie i donios\u0142e, i r\u00f3\u017cnorodne. Chodzi tu przede wszystkim o szybki przyrost naturalny. Wielu ludzi wyra\u017ca obaw\u0119, a\u017ceby ludno\u015b\u0107 \u015bwiata nie powi\u0119ksza\u0142a si\u0119 szybciej, ani\u017celi pozwalaj\u0105 na to stoj\u0105ce do dyspozycji zasoby, i \u017ceby z tego powodu nie zwi\u0119kszy\u0142y si\u0119 trudno\u015bci wielu rodzin i narod\u00f3w, b\u0119d\u0105cych na drodze rozwoju. Na skutek tego w\u0142adze pa\u0144stwowe \u0142atwo mog\u0105 by\u0107 nara\u017cone na pokus\u0119, aby zagra\u017caj\u0105ce niebezpiecze\u0144stwo za\u017cegna\u0107 nawet przy pomocy radykalnych \u015brodk\u00f3w. Ponadto nie tylko warunki pracy i mieszkania, ale tak\u017ce wzrastaj\u0105ce wymagania w dziedzinie zar\u00f3wno gospodarczej, jak te\u017c w dziedzinie wychowania i kszta\u0142cenia m\u0142odzie\u017cy, stwarzaj\u0105 takie sytuacje \u017cyciowe, w kt\u00f3rych zaradzenie potrzebom wi\u0119kszej ilo\u015bci dzieci okazuje si\u0119 dzi\u015b cz\u0119sto rzecz\u0105 uci\u0105\u017cliw\u0105. Daj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zauwa\u017cy\u0107 pewne zmiany nie tylko w ocenie samej osoby kobiety i jej zada\u0144 w spo\u0142ecze\u0144stwie, ale tak\u017ce w ocenie warto\u015bci mi\u0142o\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej oraz znaczenia stosunk\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144skich dla tej mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n<p>Nale\u017cy wreszcie zwr\u00f3ci\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na to, \u017ce cz\u0142owiek dokona\u0142 tak zdumiewaj\u0105cego post\u0119pu w opanowaniu i racjonalnym wykorzystaniu si\u0142 przyrody, \u017ce usi\u0142uje, rozszerzy\u0107 to panowanie na ca\u0142e swoje \u017cycie, a wi\u0119c na sw\u00f3j organizm, na swe duchowe uzdolnienia, na \u017cycie spo\u0142eczne, wreszcie na same prawa, rz\u0105dz\u0105ce przekazywaniem \u017cycia.<\/p>\n<p>3. W tym stanie rzeczy narzucaj\u0105 si\u0119 nowe pytania: Czy, bior\u0105c pod uwag\u0119 zar\u00f3wno warunki wsp\u00f3\u0142czesnego \u017cycia, jak i znaczenie stosunk\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144skich dla harmonii i wzajemnej wierno\u015bci mi\u0119dzy ma\u0142\u017conkami, nie nale\u017ca\u0142oby podda\u0107 rewizji obowi\u0105zuj\u0105cych dot\u0105d zasad moralnych, szczeg\u00f3lnie je\u017celi si\u0119 zwa\u017cy, \u017ce mo\u017cna je zachowa\u0107 tylko za cen\u0119 wielkich, niekiedy heroicznych po\u015bwi\u0119ci?<\/p>\n<p>Ponadto, czy stosuj\u0105c w tej kwestii tzw. zasad\u0119 ca\u0142o\u015bciowo\u015bci, nie nale\u017ca\u0142oby s\u0105dzi\u0107, \u017ce d\u0105\u017cenie do mniejszej p\u0142odno\u015bci, ale za to bardziej racjonalnej, mo\u017ce z akt\u00f3w fizycznie obezp\u0142odnionych, uczyni\u0107 etycznie dozwolonym i m\u0105drym ograniczanie urodzin? Innymi s\u0142owy, czy nie wolno mniema\u0107, \u017ce prokreacja, jako cel odnosi si\u0119 raczej do ca\u0142o\u015bci \u017cycia ma\u0142\u017ce\u0144skiego ni\u017c do jego poszczeg\u00f3lnych akt\u00f3w? Pr\u00f3cz tego stawia si\u0119 pytanie, czy ze wzgl\u0119du na wi\u0119ksze poczucie odpowiedzialno\u015bci, jakim si\u0119 odznaczaj\u0105 wsp\u00f3\u0142cze\u015bni ludzie, nie nadszed\u0142 ju\u017c czas, aby zadanie przekazywania \u017cycia powierzy\u0107 raczej ich rozumowi i woli, ani\u017celi okre\u015blonym procesom ich organizm\u00f3w?<\/p>\n<h5>Kompetencje Nauczycielskiego Urz\u0119du Ko\u015bcio\u0142a<\/h5>\n<p>4. Niew\u0105tpliwie tego rodzaju zagadnienia wymaga\u0142y od Nauczycielskiego Urz\u0119du Ko\u015bcio\u0142a nowego i pog\u0142\u0119bionego rozwa\u017cenia zasad moralnej nauki o ma\u0142\u017ce\u0144stwie, opartej na prawie naturalnym, na\u015bwietlonym i ubogaconym przez Objawienie Bo\u017ce.<\/p>\n<p>Zapewne nikt z wiernych nie zamierza przeczy\u0107, \u017ce w kompetencjach Nauczycielskiego Urz\u0119du Ko\u015bcio\u0142a le\u017cy interpretowanie naturalnego prawa moralnego. Nie ulega bowiem w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce &#8211; jak to wielokrotnie o\u015bwiadczali Nasi Poprzednicy Jezus Chrystus, czyni\u0105c Piotra i Aposto\u0142\u00f3w uczestnikami swojej boskiej w\u0142adzy i posy\u0142aj\u0105c ich, aby nauczali wszystkie narody Jego przykaza\u0144, ustanowi\u0142 ich zarazem autentycznymi stra\u017cnikami i t\u0142umaczami ca\u0142ego prawa moralnego, a wi\u0119c nie tylko ewangelicznego, ale tak\u017ce naturalnego. Prawo bowiem naturalne jest r\u00f3wnie\u017c wyrazem woli Bo\u017cej i jego wierne przestrzeganie jest ludziom konieczne do zbawienia.<\/p>\n<p>Ko\u015bci\u00f3\u0142 wype\u0142niaj\u0105c to zadanie w ka\u017cdej epoce, szczeg\u00f3lnie za\u015b cz\u0119sto w nowszych czasach, wydawa\u0142 odpowiednie dokumenty, omawiaj\u0105ce zar\u00f3wno natur\u0119 ma\u0142\u017ce\u0144stwa, jak te\u017c nale\u017cyte korzystanie z praw ma\u0142\u017ce\u0144skich oraz obowi\u0105zki ma\u0142\u017conk\u00f3w.<\/p>\n<h5>Specjalne studia<\/h5>\n<p>5. \u015awiadomo\u015b\u0107 tego w\u0142a\u015bnie obowi\u0105zku kaza\u0142a Nam zatwierdzi\u0107 i poszerzy\u0107 Komisj\u0119, powo\u0142an\u0105 w marcu 1963 r. przez Naszego Poprzednika, \u015bp. Jana XXIII. Poza licznymi specjalistami z r\u00f3\u017cnych dyscyplin, dotycz\u0105cych tego przedmiotu, posiada\u0142a ona w swym gronie r\u00f3wnie\u017c pary ma\u0142\u017ce\u0144skie. Komisja ta mia\u0142a na celu nie tylko gromadzenie opinii i postulat\u00f3w na temat nowych zagadnie\u0144 dotycz\u0105cych \u017cycia ma\u0142\u017ce\u0144skiego, a szczeg\u00f3lnie etycznej regulacji pocz\u0119\u0107<sup><a href=\"http:\/\/dsz.katowice.pl\/sites\/default\/files\/doko\/humanae.html#p1\">1<\/a><\/sup>, ale ponadto dostarczenie odpowiednich informacji, aby Nauczycielski Urz\u0105d Ko\u015bcio\u0142a m\u00f3g\u0142 udzieli\u0107 w\u0142a\u015bciwej odpowiedzi na oczekiwania, jakie w tej sprawie \u017cywili zar\u00f3wno wierni, jak i inni ludzie na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/p>\n<p>Prace tych ekspert\u00f3w, uzupe\u0142nione przez opinie i rady, jakich &#8211; ju\u017c to spontanicznie, ju\u017c to na Nasz\u0105 pro\u015bb\u0119 &#8211; dostarczyli Nam licznie Nasi Bracia w episkopacie, umo\u017cliwi\u0142y Nam lepsze rozeznanie wszystkich aspekt\u00f3w tej z\u0142o\u017conej kwestii. Im te\u017c wszystkim wyra\u017camy za to Nasz\u0105 \u017cyw\u0105 wdzi\u0119czno\u015b\u0107.<\/p>\n<h5>Odpowied\u017a Nauczycielskiego Urz\u0119du Ko\u015bcio\u0142a<\/h5>\n<p>6. Jednak\u017ce wnioski, do kt\u00f3rych dosz\u0142a Komisja, nie mog\u0142y by\u0107 uznane przez Nas za pewne i definitywne, ani te\u017c nie mog\u0142y zwolni\u0107 Nas z osobistego obowi\u0105zku rozwa\u017cenia tego donios\u0142ego problemu. Sta\u0142o si\u0119 tak mi\u0119dzy innymi z tego r\u00f3wnie\u017c powodu, \u017ce w \u0142onie Komisji nie osi\u0105gni\u0119to pe\u0142nej zgody, co do proponowanych zasad moralnych, szczeg\u00f3lnie za\u015b dlatego, \u017ce przed\u0142o\u017cono pewne \u015brodki i metody rozwi\u0105zania zagadnienia, niezgodne z moraln\u0105 nauk\u0105 o ma\u0142\u017ce\u0144stwie, g\u0142oszon\u0105 z niezmienn\u0105 stanowczo\u015bci\u0105 przez Nauczycielski Urz\u0105d Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n<p>Dlatego to, po dok\u0142adnym przestudiowaniu przed\u0142o\u017conej Nam dokumentacji, po bardzo starannym przemy\u015bleniu i rozwa\u017ceniu zagadnienia, po gor\u0105cych modlitwach zanoszonych do Boga, moc\u0105 powierzonego Nam przez Chrystusa mandatu, uwa\u017camy obecnie za stosowne da\u0107 odpowied\u017a na te wa\u017cne pytania.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<h4><a name=\"m2\"><\/a>II. ZASADY DOKTRYNALNE<\/h4>\n<h5>Integralna wizja cz\u0142owieka<\/h5>\n<p>7. Problem przekazywania \u017cycia, podobnie jak ka\u017cdy inny problem dotycz\u0105cy \u017cycia ludzkiego, powinien by\u0107 tak rozpatrywany, aby &#8211; poza aspektami cz\u0105stkowymi, nale\u017c\u0105cymi do porz\u0105dku biologicznego, psychologicznego, demograficznego czy socjologicznego &#8211; uwzgl\u0119dni\u0142 ca\u0142ego cz\u0142owieka i ca\u0142e jego powo\u0142anie, obejmuj\u0105ce nie tylko porz\u0105dek naturalny i doczesny, ale r\u00f3wnie\u017c nadprzyrodzony i wieczny. Z uwagi na to, \u017ce wielu obro\u0144c\u00f3w sztucznych metod ograniczania liczby potomstwa odwo\u0142uje si\u0119 do wymog\u00f3w mi\u0142o\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej, czy te\u017c odpowiedzialnego rodzicielstwa, konieczn\u0105 jest rzecz\u0105 jasno okre\u015bli\u0107 i na\u015bwietli\u0107 te dwa zasadnicze elementy \u017cycia ma\u0142\u017ce\u0144skiego. Zamierzamy to uczyni\u0107, przypominaj\u0105c zw\u0142aszcza niedawny, wysoce kompetentny wyk\u0142ad na ten temat II Soboru Watyka\u0144skiego w Konstytucji duszpasterskiej Gaudium et spes.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<h5>Mi\u0142o\u015b\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144ska<\/h5>\n<p>8. Mi\u0142o\u015b\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144ska najlepiej objawia nam sw\u0105 prawdziw\u0105 natur\u0119 i godno\u015b\u0107 dopiero wtedy, gdy rozwa\u017cymy, \u017ce pocz\u0105tek sw\u00f3j czerpie ona &#8211; jakby z najwy\u017cszego \u017ar\u00f3d\u0142a &#8211; z Boga, kt\u00f3ry jest Mi\u0142o\u015bci\u0105 i Ojcem, &#8222;od kt\u00f3rego bierze swe imi\u0119 wszelkie ojcostwo na niebie i na ziemi&#8221;.<\/p>\n<p>Ma\u0142\u017ce\u0144stwo bowiem nie jest wyrokiem jakiego\u015b przypadku lub owocem ewolucji \u015blepych si\u0142 przyrody: B\u00f3g-Stw\u00f3rca ustanowi\u0142 je m\u0105drze i opatrzno\u015bciowo w tym celu, aby urzeczywistnia\u0107 w ludziach sw\u00f3j plan mi\u0142o\u015bci. Dlatego ma\u0142\u017conkowie poprzez wzajemne oddanie si\u0119 sobie, im tylko w\u0142a\u015bciwe i wy\u0142\u0105czne, d\u0105\u017c\u0105 do takiej wsp\u00f3lnoty os\u00f3b, aby doskonal\u0105c si\u0119 w niej wzajemnie, wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 r\u00f3wnocze\u015bnie z Bogiem w wydawaniu na \u015bwiat i wychowywaniu nowych ludzi. Dla ochrzczonych za\u015b ma\u0142\u017ce\u0144stwo nabiera godno\u015bci sakramentalnego znaku \u0142aski, poniewa\u017c wyra\u017ca zwi\u0105zek Chrystusa z Ko\u015bcio\u0142em.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<h5>Jej cechy charakterystyczne<\/h5>\n<p>9. Gdy si\u0119 te sprawy widzi we w\u0142a\u015bciwym \u015bwietle, staj\u0105 si\u0119 oczywiste charakterystyczne cechy i wymogi mi\u0142o\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej. Ich w\u0142a\u015bciwe zrozumienie jest rzecz\u0105 najwy\u017cszej wagi.<\/p>\n<p>Jest to przede wszystkim mi\u0142o\u015b\u0107 na wskro\u015b ludzka, a wi\u0119c zarazem zmys\u0142owa i duchowa. Tote\u017c nie chodzi tu tylko o zwyk\u0142y impuls pop\u0119du lub uczu\u0107, ale tak\u017ce, a nawet przede wszystkim, o akt wolnej woli, zmierzaj\u0105cy do tego, aby mi\u0142o\u015b\u0107 ta w rado\u015bciach i trudach codziennego \u017cycia nie tylko trwa\u0142a, lecz jeszcze wzrasta\u0142a, tak a\u017ceby ma\u0142\u017conkowie stawali si\u0119 niejako jednym sercem i jedn\u0105 dusz\u0105, i razem osi\u0105gali sw\u0105 ludzk\u0105 doskona\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n<p>Chodzi nast\u0119pnie o mi\u0142o\u015b\u0107 pe\u0142n\u0105, to znaczy o t\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105 form\u0119 przyja\u017ani, poprzez kt\u00f3r\u0105 ma\u0142\u017conkowie wielkodusznie dziel\u0105 mi\u0119dzy sob\u0105 wszystko, bez niesprawiedliwych wyj\u0105tk\u00f3w i egoistycznych rachub. Kto prawdziwie kocha swego wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conka, nie kocha go tylko ze wzgl\u0119du na to, co od niego otrzymuje, ale dla niego samego, szcz\u0119\u015bliwy, \u017ce mo\u017ce go wzbogaci\u0107 darem z samego siebie.<\/p>\n<p>Pr\u00f3cz tego mi\u0142o\u015b\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144ska jest wierna i wy\u0142\u0105czna a\u017c do ko\u0144ca \u017cycia; to oraczy jest taka, jak j\u0105 rozumieli ma\u0142\u017conkowie w tym dniu, w kt\u00f3rym, wolni i w pe\u0142ni \u015bwiadomi, wi\u0105zali si\u0119 w\u0119z\u0142em ma\u0142\u017ce\u0144skim.<\/p>\n<p>Cho\u0107by ta wierno\u015b\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144ska napotyka\u0142a niekiedy na trudno\u015bci, to jednak nikomu nie wolno uwa\u017ca\u0107 jej za niemo\u017cliw\u0105 wr\u0119cz przeciwnie, jest zawsze szlachetna i pe\u0142na zas\u0142ug. Przyk\u0142ady tak licznych w ci\u0105gu wiek\u00f3w ma\u0142\u017conk\u00f3w dowodz\u0105 nie tylko tego, \u017ce wierno\u015b\u0107 jest zgodna z natur\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144stwa, lecz ponadto, \u017ce stanowi ona niejako \u017ar\u00f3d\u0142o, z kt\u00f3rego p\u0142ynie g\u0142\u0119bokie i trwa\u0142e szcz\u0119\u015bcie.<\/p>\n<p>Jest to wreszcie mi\u0142o\u015b\u0107 p\u0142odna, kt\u00f3ra nie wyczerpuje si\u0119 we wsp\u00f3lnocie ma\u0142\u017conk\u00f3w, ale zmierza r\u00f3wnie\u017c ku swemu przed\u0142u\u017ceniu i wzbudzeniu nowego \u017cycia. &#8222;Ma\u0142\u017ce\u0144stwo i mi\u0142o\u015b\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144ska z natury swej skierowane s\u0105 ku p\u0142odzeniu i wychowywaniu potomstwa. Dzieci s\u0105 te\u017c najcenniejszym darem ma\u0142\u017ce\u0144stwa i samym rodzicom przynosz\u0105 najwi\u0119cej dobra&#8221;.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<h5>Odpowiedzialne rodzicielstwo<\/h5>\n<p>10. Z tych to powod\u00f3w mi\u0142o\u015b\u0107 ma\u0142\u017conk\u00f3w domaga si\u0119 od nich, aby poznali nale\u017cycie swoje zadanie w dzielnie odpowiedzialnego rodzicielstwa. Poniewa\u017c dzi\u015b s\u0142usznie k\u0142adzie si\u0119 na nie tak wielki nacisk, dlatego musi ono by\u0107 nale\u017cycie rozumiane. Rozpatrzy\u0107 je przeto nale\u017cy pod r\u00f3\u017cnymi, \u015bci\u015ble ze sob\u0105 powi\u0105zanymi i s\u0142usznymi aspektami.<\/p>\n<p>Bior\u0105c najpierw pod uwag\u0119 procesy biologiczne, odpowiedzialne rodzicielstwo oznacza znajomo\u015b\u0107 i poszanowanie w\u0142a\u015bciwych im funkcji, rozum cz\u0142owieka bowiem odkrywa w zdolno\u015bci dawania \u017cycia prawa biologiczne, kt\u00f3re s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 osoby ludzkiej.<\/p>\n<p>Nast\u0119pnie, gdy chodzi o wrodzone pop\u0119dy i nami\u0119tno\u015bci, to odpowiedzialne rodzicielstwo oznacza konieczno\u015b\u0107 opanowania ich przez rozum i wol\u0119.<\/p>\n<p>Je\u017celi za\u015b z kolei uwzgl\u0119dnimy warunki fizyczne, ekonomiczne, psychologiczne i spo\u0142eczne, nale\u017cy uzna\u0107, \u017ce ci ma\u0142\u017conkowie realizuj\u0105 odpowiedzialne rodzicielstwo, kt\u00f3rzy kieruj\u0105c si\u0119 roztropnym namys\u0142em i wielkoduszno\u015bci\u0105, decyduj\u0105 si\u0119 na przyj\u0119cie liczniejszego potomstwa, albo te\u017c, dla wa\u017cnych przyczyn i przy poszanowaniu nakaz\u00f3w moralnych, postanawiaj\u0105 okresowo lub nawet na czas nieograniczony, unika\u0107 zrodzenia dalszego dziecka.<\/p>\n<p>Co wi\u0119cej, odpowiedzialne rodzicielstwo, o kt\u00f3rym teraz m\u00f3wimy, w szczeg\u00f3lniejszy spos\u00f3b wi\u0105\u017ce si\u0119 z inn\u0105, i to bardzo g\u0142\u0119bok\u0105 ide\u0105 nale\u017c\u0105c\u0105 do obiektywnego porz\u0105dku moralnego, ustanowionego przez Boga, kt\u00f3rego to porz\u0105dku prawdziwym t\u0142umaczem jest prawe sumienie.<\/p>\n<p>Dlatego do zada\u0144 odpowiedzialnego rodzicielstwa nale\u017cy, aby ma\u0142\u017conkowie uznali swe obowi\u0105zki wobec Boga, wobec siebie samych, rodziny i spo\u0142ecze\u0144stwa, przy nale\u017cytym zachowaniu porz\u0105dku rzeczy i hierarchii warto\u015bci.<\/p>\n<p>Konsekwentnie, w pe\u0142nieniu obowi\u0105zku przekazywania \u017cycia nie mog\u0105 oni post\u0119powa\u0107 dowolnie, tak jak gdyby wolno im by\u0142o na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 i w spos\u00f3b niezale\u017cny okre\u015bla\u0107 poprawne moralnie metody post\u0119powania; przeciwnie, s\u0105 oni zobowi\u0105zani dostosowa\u0107 swoje post\u0119powanie do planu Boga-Stw\u00f3rcy, wyra\u017conego z jednej strony w samej naturze ma\u0142\u017ce\u0144stwa oraz w jego aktach, a z drugiej &#8211; okre\u015blonego w sta\u0142ym nauczaniu Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n<h5>Wewn\u0119trzny \u0142ad stosunku ma\u0142\u017ce\u0144skiego<\/h5>\n<p>11. Stosunki, przez kt\u00f3re ma\u0142\u017conkowie jednocz\u0105 si\u0119 w spos\u00f3b intymny i czysty, i przez kt\u00f3re przekazuje si\u0119 \u017cycie ludzkie, s\u0105 &#8211; jak to przypomnia\u0142 niedawno Sob\u00f3r &#8211; &#8222;uczciwe i godne&#8221;. Nie przestaj\u0105 by\u0107 moralnie poprawne, nawet gdyby przewidywano, \u017ce z przyczyn zupe\u0142nie niezale\u017cnych od woli ma\u0142\u017conk\u00f3w b\u0119d\u0105 niep\u0142odne, poniewa\u017c nie trac\u0105 swojego przeznaczenia do wyra\u017cania i umacniania zespolenia ma\u0142\u017conk\u00f3w. Wiadomo zreszt\u0105 z do\u015bwiadczenia, \u017ce nie ka\u017cde zbli\u017cenie ma\u0142\u017ce\u0144skie prowadzi do zapocz\u0105tkowania nowego \u017cycia. B\u00f3g bowiem tak m\u0105drze ustali\u0142 naturalne prawa p\u0142odno\u015bci i jej okresy, \u017ce ju\u017c same przez si\u0119 wprowadzaj\u0105 one przerwy pomi\u0119dzy kolejnymi pocz\u0119ciami. Jednak\u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142, wzywaj\u0105c ludzi do przestrzegania nakaz\u00f3w prawa naturalnego, kt\u00f3re obja\u015bnia swoj\u0105 niezmienn\u0105 doktryn\u0105, naucza, \u017ce konieczn\u0105 jest rzecz\u0105, aby ka\u017cdy akt ma\u0142\u017ce\u0144ski zachowa\u0142 swoje wewn\u0119trzne przeznaczenie do przekazywania \u017cycia ludzkiego.<\/p>\n<h5>Nierozerwalno\u015b\u0107 podw\u00f3jnej funkcji znaku w zbli\u017ceniu ma\u0142\u017ce\u0144skim<\/h5>\n<p>12. Nauka ta, wielokrotnie przez Nauczycielski Urz\u0105d Ko\u015bcio\u0142a podana wiernym, ma swoj\u0105 podstaw\u0119 w ustanowionym przez Boga nierozerwalnym zwi\u0105zku &#8211; kt\u00f3rego cz\u0142owiekowi nie wolno samowolnie zrywa\u0107, mi\u0119dzy dwojakim znaczeniem tkwi\u0105cym w stosunku ma\u0142\u017ce\u0144skim: mi\u0119dzy oznaczaniem jedno\u015bci i oznaczaniem rodzicielstwa.<\/p>\n<p>Albowiem stosunek ma\u0142\u017ce\u0144ski z najg\u0142\u0119bszej swojej istoty, \u0142\u0105cz\u0105c naj\u015bci\u015blejsz\u0105 wi\u0119zi\u0105 m\u0119\u017ca i \u017con\u0119, jednocze\u015bnie czyni ich zdolnymi do zrodzenia nowego \u017cycia, zgodnie z prawami zawartymi w samej naturze m\u0119\u017cczyzny i kobiety. Je\u017celi zatem zostan\u0105 zachowane te dwa istotne elementy stosunku ma\u0142\u017ce\u0144skiego, a wi\u0119c oznaczanie jedno\u015bci i rodzicielstwa, to wtedy zatrzymuje on w pe\u0142ni swoje znaczenie wzajemnej i prawdziwej mi\u0142o\u015bci oraz swoje odniesienie do bardzo wznios\u0142ego zadania, do kt\u00f3rego cz\u0142owiek zostaje powo\u0142any &#8211; a mianowicie do rodzicielstwa.<\/p>\n<p>S\u0105dzimy, \u017ce ludzie naszej epoki s\u0105 szczeg\u00f3lnie przygotowani do zrozumienia, jak bardzo ta nauka jest zgodna z ludzkim rozumem.<\/p>\n<h5>Wierno\u015b\u0107 wobec planu Bo\u017cego<\/h5>\n<p>13. S\u0142usznie zwraca si\u0119 uwag\u0119 na to, \u017ce wsp\u00f3\u0142\u017cycie p\u0142ciowe narzucone wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conkowi bez liczenia si\u0119 z jego stanem oraz z jego uzasadnionymi \u017cyczeniami, nie jest prawdziwym aktem mi\u0142o\u015bci i dlatego sprzeciwia si\u0119 temu, czego s\u0142usznie domaga si\u0119 \u0142ad moralny we wzajemnej wi\u0119zi mi\u0119dzy ma\u0142\u017conkami. Podobnie, je\u017celi si\u0119 spraw\u0119 dobrze rozwa\u017cy, trzeba przyzna\u0107, \u017ce taki akt wzajemnej mi\u0142o\u015bci dokonany z uszczerbkiem dla zdolno\u015bci przekazywania \u017cycia kt\u00f3r\u0105 B\u00f3g-Stw\u00f3rca wszechrzeczy zwi\u0105za\u0142 z tym aktem specjalnymi prawami &#8211; pozostaje w sprzeczno\u015bci zar\u00f3wno z planem Bo\u017cym, wed\u0142ug kt\u00f3rego ma\u0142\u017ce\u0144stwo zosta\u0142o ustanowione, jak i z Wol\u0105 Pierwszego Tw\u00f3rcy ludzkiego \u017cycia. Je\u017celi wi\u0119c kto\u015b korzysta z daru Bo\u017cego pozbawiaj\u0105c go, cho\u0107by tylko cz\u0119\u015bciowo, w\u0142a\u015bciwego znaczenia i celowo\u015bci, dzia\u0142a wbrew naturze tak m\u0119\u017cczyzny jak i kobiety, a tak\u017ce wbrew g\u0142\u0119bokiemu ich zespoleniu. I w\u0142a\u015bnie dlatego sprzeciwia si\u0119 te\u017c planowi Boga i Jego \u015bwi\u0119tej woli. Kto natomiast korzysta z daru mi\u0142o\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej z poszanowaniem praw przekazywania \u017cycia, ten uznaje, \u017ce nie jest panem \u017ar\u00f3de\u0142 \u017cycia, ale raczej s\u0142ug\u0105 planu ustalonego przez Stw\u00f3rc\u0119. Jak bowiem cz\u0142owiek, og\u00f3lnie bior\u0105c, nie posiada nieograniczonej w\u0142adzy nad swoim cia\u0142em, tak r\u00f3wnie\u017c &#8211; i to w zgo\u0142a szczeg\u00f3lniejszy spos\u00f3b, nie ma on jej nad zdolno\u015bci\u0105 rozrodcz\u0105, poniewa\u017c z natury swojej odnosi si\u0119 ona do przekazywania \u017cycia ludzkiego, kt\u00f3rego pocz\u0105tkiem jest sam B\u00f3g. &#8222;\u017bycie ludzkie &#8211; jak to przypomnia\u0142 Nasz Poprzednik, \u015bp. Jan XXIII &#8211; winni wszyscy uwa\u017ca\u0107 za rzecz \u015bwi\u0119t\u0105, poniewa\u017c od samego pocz\u0105tku zak\u0142ada ono dzia\u0142anie Boga-Stw\u00f3rcy&#8221;.<\/p>\n<h5>Niedopuszczalne sposoby ograniczania ilo\u015bci potomstwa<\/h5>\n<p>14. W oparciu o te podstawowe zasady ludzkiej i chrze\u015bcija\u0144skiej nauki o ma\u0142\u017ce\u0144stwie czujemy si\u0119 w obowi\u0105zku raz jeszcze o\u015bwiadczy\u0107, \u017ce nale\u017cy bezwarunkowo odrzuci\u0107 &#8211; jako moralnie niedopuszczalny spos\u00f3b ograniczania ilo\u015bci potomstwa bezpo\u015brednie naruszanie rozpocz\u0119tego ju\u017c procesu \u017cycia, a zw\u0142aszcza bezpo\u015brednie przerywanie ci\u0105\u017cy, cho\u0107by dokonywane ze wzgl\u0119d\u00f3w leczniczych.<\/p>\n<p>Podobnie &#8211; jak to ju\u017c Nauczycielski Urz\u0105d Ko\u015bcio\u0142a wielokrotnie o\u015bwiadczy\u0142 &#8211; odrzuci\u0107 nale\u017cy bezpo\u015brednie obezp\u0142odnienie<sup><a href=\"http:\/\/dsz.katowice.pl\/sites\/default\/files\/doko\/humanae.html#p2\">2<\/a><\/sup>\u00a0czy to sta\u0142e, czy czasowe, zar\u00f3wno m\u0119\u017cczyzny, jak i kobiety. Odrzuci\u0107 r\u00f3wnie\u017c nale\u017cy wszelkie dzia\u0142anie, kt\u00f3re &#8211; b\u0105d\u017a to w przewidywaniu zbli\u017cenia ma\u0142\u017ce\u0144skiego, b\u0105d\u017a podczas jego spe\u0142niania, czy w rozwoju jego naturalnych skutk\u00f3w &#8211; mia\u0142oby za cel uniemo\u017cliwienie pocz\u0119cia lub prowadzi\u0142oby do tego.<\/p>\n<p>Nie mo\u017cna te\u017c dla usprawiedliwienia stosunk\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144skich z rozmys\u0142em pozbawionych p\u0142odno\u015bci odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do nast\u0119puj\u0105cych, rzekomo przekonywaj\u0105cych racji: \u017ce mianowicie z dwojga z\u0142ego nale\u017cy wybiera\u0107 to, kt\u00f3re wydaje si\u0119 mniejsze; albo \u017ce takie stosunki p\u0142ciowe tworz\u0105 pewn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 ze stosunkami p\u0142odnymi, kt\u00f3re je poprzedzi\u0142y lub po nich nast\u0105pi\u0105, tak, \u017ce przejmuj\u0105 od nich t\u0119 sam\u0105 warto\u015b\u0107 moraln\u0105. W rzeczywisto\u015bci bowiem chocia\u017c wolno niekiedy tolerowa\u0107 mniejsze z\u0142o moralne dla unikni\u0119cia jakiego\u015b z\u0142a wi\u0119kszego lub dla osi\u0105gni\u0119cia wi\u0119kszego dobra, to jednak nigdy nie wolno, nawet dla najpowa\u017cniejszych przyczyn, czyni\u0107 z\u0142a, aby wynik\u0142o z niego dobro. Innymi s\u0142owy, nie wolno wzi\u0105\u0107 za przedmiot aktu woli tego, co ze swej istoty narusza \u0142ad moralny &#8211; a co tym samym nale\u017cy uzna\u0107 za niegodne cz\u0142owieka &#8211; nawet w wypadku, je\u015bli zostaje to dokonane w zamiarze zachowania lub pomno\u017cenia d\u00f3br poszczeg\u00f3lnych ludzi, rodzin czy spo\u0142ecze\u0144stwa. B\u0142\u0105dzi\u0142by zatem ca\u0142kowicie ten, kto by mniema\u0142, \u017ce p\u0142odne stosunki p\u0142ciowe ca\u0142ego \u017cycia ma\u0142\u017ce\u0144skiego mog\u0105 usprawiedliwi\u0107 stosunek ma\u0142\u017ce\u0144ski z rozmys\u0142u obezp\u0142odniony i dlatego z istoty swej moralnie z\u0142y.<\/p>\n<h5>Moralna dopuszczalno\u015b\u0107 stosowania \u015brodk\u00f3w leczniczych<\/h5>\n<p>15. Ko\u015bci\u00f3\u0142 natomiast uwa\u017ca za moralnie dopuszczalne stosowanie \u015brodk\u00f3w leczniczych, niezb\u0119dnych do leczenia chor\u00f3b, cho\u0107by wynika\u0107 st\u0105d mia\u0142a przeszkoda, nawet przewidywana, dla prokreacji, byleby ta przeszkoda nie by\u0142a z jakich\u015b motyw\u00f3w bezpo\u015brednio zamierzona.<\/p>\n<h5>Moralna dopuszczalno\u015b\u0107 korzystania z okres\u00f3w niep\u0142odno\u015bci<\/h5>\n<p>16. Temu nauczaniu Ko\u015bcio\u0142a na temat moralnego post\u0119powania w \u017cyciu ma\u0142\u017ce\u0144skim przeciwstawiaj\u0105 dzi\u015b niekt\u00f3rzy &#8211; jak to ju\u017c wy\u017cej zaznaczyli\u015bmy (w p. 3) &#8211; twierdzenie, i\u017c rozum ludzki ma prawo i zadanie opanowywa\u0107 si\u0142y, jakich mu dostarcza nierozumna natura i skierowywa\u0107 je ku celom odpowiadaj\u0105cym dobru cz\u0142owieka. St\u0105d niekt\u00f3rzy stawiaj\u0105 pytanie, czy w danym wypadku, z uwagi na tyle r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bci, nie jest rzecz\u0105 zgodn\u0105 z rozumem sztuczna kontrola urodze\u0144, je\u017celi osi\u0105ga si\u0119 przez ni\u0105 wi\u0119kszy spok\u00f3j i zgod\u0119 rodzinn\u0105 oraz stwarza lepsze warunki do wychowania dzieci ju\u017c urodzonych. W odpowiedzi na to pytanie trzeba stwierdzi\u0107 z ca\u0142\u0105 jasno\u015bci\u0105: Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie da si\u0119 nikomu prze\u015bcign\u0105\u0107 w chwaleniu i zalecaniu korzystania z rozumu w dzia\u0142aniu, co cz\u0142owieka jako rozumne stworzenie tak \u015bci\u015ble zespala z jego Stw\u00f3rc\u0105. Stwierdza wszak\u017ce jednocze\u015bnie, \u017ce winno si\u0119 to dokonywa\u0107 z poszanowaniem ustalonego przez Boga porz\u0105dku.<\/p>\n<p>Je\u015bli wi\u0119c istniej\u0105 s\u0142uszne powody dla wprowadzenia przerw mi\u0119dzy kolejnymi urodzeniami dzieci, wynikaj\u0105ce b\u0105d\u017a z warunk\u00f3w fizycznych czy psychicznych ma\u0142\u017conk\u00f3w, b\u0105d\u017a z okoliczno\u015bci zewn\u0119trznych, Ko\u015bci\u00f3\u0142 naucza, \u017ce wolno w\u00f3wczas ma\u0142\u017conkom uwzgl\u0119dnia\u0107 naturaln\u0105 cykliczno\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciw\u0105 funkcjom rozrodczym i podejmowa\u0107 stosunki ma\u0142\u017ce\u0144skie tylko w okresach niep\u0142odno\u015bci, reguluj\u0105c w ten spos\u00f3b ilo\u015b\u0107 pocz\u0119\u0107, bez \u0142amania zasad moralnych, kt\u00f3re dopiero co wy\u0142o\u017cyli\u015bmy.<\/p>\n<p>Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest zgodny z samym sob\u0105 i ze swoj\u0105 nauk\u0105 zar\u00f3wno wtedy, gdy uznaje za dozwolone uwzgl\u0119dnianie przez ma\u0142\u017conk\u00f3w okres\u00f3w niep\u0142odno\u015bci, jak i wtedy, gdy pot\u0119pia, jako zawsze zabronione, stosowanie \u015brodk\u00f3w bezpo\u015brednio zapobiegaj\u0105cych pocz\u0119ciu, cho\u0107by nawet ten ostatni spos\u00f3b post\u0119powania usprawiedliwiano racjami, kt\u00f3re mog\u0142yby si\u0119 wydawa\u0107 uczciwe i powa\u017cne. W rzeczywisto\u015bci mi\u0119dzy tymi dwoma sposobami post\u0119powania zachodzi istotna r\u00f3\u017cnica.<\/p>\n<p>W pierwszym wypadku ma\u0142\u017conkowie w spos\u00f3b prawid\u0142owy korzystaj\u0105 z pewnej w\u0142a\u015bciwo\u015bci danej im przez natur\u0119. W drugim za\u015b, stawiaj\u0105 oni przeszkod\u0119 naturalnemu przebiegowi proces\u00f3w zwi\u0105zanych z przekazywaniem \u017cycia. Jest prawd\u0105, \u017ce w obydwu wypadkach ma\u0142\u017conkowie przy obop\u00f3lnej i wyra\u017anej zgodzie chc\u0105 dla s\u0142usznych powod\u00f3w unikn\u0105\u0107 przekazywania \u017cycia i chc\u0105 mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce dziecko nie zostanie pocz\u0119te.<\/p>\n<p>Jednak\u017ce trzeba r\u00f3wnocze\u015bnie przyzna\u0107, \u017ce tylko w pierwszym wypadku ma\u0142\u017conkowie umiej\u0105 zrezygnowa\u0107 ze wsp\u00f3\u0142\u017cycia w okresach p\u0142odno\u015bci (ilekro\u0107 ze s\u0142usznych powod\u00f3w przekazywanie \u017cycia nie jest po\u017c\u0105dane), podejmuj\u0105 za\u015b wsp\u00f3\u0142\u017cycie ma\u0142\u017ce\u0144skie w okresach niep\u0142odno\u015bci po to, aby \u015bwiadczy\u0107 sobie wzajemn\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 i dochowa\u0107 przyrzeczonej wzajemnej wierno\u015bci. Post\u0119puj\u0105c w ten spos\u00f3b daj\u0105 oni \u015bwiadectwo prawdziwej i w pe\u0142ni uczciwej mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n<h5>Powa\u017cne nast\u0119pstwa sztucznej kontroli urodze\u0144<\/h5>\n<p>17. Uczciwi ludzie mog\u0105 nabra\u0107 jeszcze mocniejszego przekonania o tym, jak bardzo uzasadniona jest nauka, kt\u00f3r\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 w tej dziedzinie g\u0142osi, je\u015bli zwr\u00f3c\u0105 uwag\u0119 na nast\u0119pstwa, do jakich prowadzi przyj\u0119cie \u015brodk\u00f3w i metod sztucznego ograniczania urodze\u0144. Niech uprzytomni\u0105 sobie przede wszystkim, jak bardzo tego rodzaju post\u0119powanie otwiera szerok\u0105 i \u0142atw\u0105 drog\u0119 zar\u00f3wno niewierno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej, jak i og\u00f3lnemu upadkowi obyczaj\u00f3w. Nie trzeba te\u017c d\u0142ugiego do\u015bwiadczenia, by zda\u0107 sobie spraw\u0119 ze s\u0142abo\u015bci ludzkiej i zrozumie\u0107, \u017ce ludzi &#8211; zw\u0142aszcza m\u0142odych, tak bardzo podatnych na wp\u0142ywy nami\u0119tno\u015bci &#8211; potrzeba raczej pobudza\u0107 do zachowania prawa moralnego, a przeto wprost niegodziwo\u015bci\u0105 jest u\u0142atwia\u0107 im samo naruszanie tego prawa. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c obawia\u0107 si\u0119 i tego, \u017ce m\u0119\u017cczy\u017ani, przyzwyczaiwszy si\u0119 do stosowania praktyk antykoncepcyjnych, zatrac\u0105 szacunek dla kobiet i lekcewa\u017c\u0105c ich psychofizyczn\u0105 r\u00f3wnowag\u0119, sprowadz\u0105 je do roli narz\u0119dzia, s\u0142u\u017c\u0105cego zaspokajaniu swojej egoistycznej \u017c\u0105dzy, a w konsekwencji przestan\u0105 je uwa\u017ca\u0107 za godne szacunku i mi\u0142o\u015bci towarzyszki \u017cycia.<\/p>\n<p>Trzeba wreszcie pilnie rozwa\u017cy\u0107 i to, jak bardzo niebezpieczne mo\u017cliwo\u015bci przyzna\u0142oby si\u0119 w ten spos\u00f3b kierownikom pa\u0144stw, nie troszcz\u0105cym si\u0119 o prawa moralne. Kt\u00f3\u017c m\u00f3g\u0142by wtedy obwini\u0107 w\u0142adz\u0119 pa\u0144stwow\u0105 o stosowanie w skali ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa takich rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re przyznano by ma\u0142\u017conkom jako godziwe w rozwi\u0105zywaniu problem\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych w poszczeg\u00f3lnych rodzinach? Kt\u00f3\u017c zabroni\u0142by rz\u0105dcom pa\u0144stw propagowa\u0107 metody antykoncepcyjne, je\u015bli uznaliby je za skuteczniejsze, co wi\u0119cej, nawet nakazywa\u0107 ich stosowanie cz\u0142onkom spo\u0142ecze\u0144stwa, ilekro\u0107 uwa\u017caliby to za konieczne? W ten spos\u00f3b dosz\u0142oby do tego, \u017ce ludzie pragn\u0105cy unikn\u0105\u0107 trudno\u015bci zwi\u0105zanych z przestrzeganiem prawa Bo\u017cego w \u017cyciu indywidualnym, rodzinnym czy spo\u0142ecznym pozwoli\u0142oby w\u0142adzy pa\u0144stwowej ingerowa\u0107 w najbardziej osobiste i intymne sprawy ma\u0142\u017conk\u00f3w.<\/p>\n<p>Je\u017celi wi\u0119c obowi\u0105zku przekazywania \u017cycia nie chce si\u0119 pozostawi\u0107 samowoli ludzkiej, trzeba koniecznie uzna\u0107 pewne nieprzekraczalne granice w\u0142adzy cz\u0142owieka nad w\u0142asnym cia\u0142em i jego naturalnymi funkcjami, granice, kt\u00f3rych nikt nie ma prawa przekracza\u0107: ani osoba prywatna, ani w\u0142adza publiczna. Granice te zosta\u0142y ustanowione w\u0142a\u015bnie ze wzgl\u0119du na szacunek nale\u017cny Ludzkiemu cia\u0142u oraz jego naturalnym funkcjom, stosownie do zasad wy\u017cej przypomnianych i zgodnie z nale\u017cytym rozumieniem tzw. &#8222;zasady ca\u0142o\u015bciowo\u015bci&#8221;, kt\u00f3r\u0105 wy\u0142o\u017cy\u0142 Nasz Poprzednik Pius XII.<\/p>\n<h5>Ko\u015bci\u00f3\u0142 obro\u0144c\u0105 autentycznych warto\u015bci ludzkich<\/h5>\n<p>18. Z g\u00f3ry da si\u0119 przewidzie\u0107, \u017ce nie wszyscy chyba \u0142atwo przyjm\u0105 podan\u0105 nauk\u0119, skoro ju\u017c podnios\u0142o si\u0119 tyle g\u0142os\u00f3w, kt\u00f3re korzystaj\u0105c z pomocy nowoczesnych \u015brodk\u00f3w propagandy, sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 nauce Ko\u015bcio\u0142a. Ko\u015bci\u00f3\u0142 wszak\u017ce nie dziwi si\u0119 temu, \u017ce podobnie jak Boski jego Za\u0142o\u017cyciel, postawiony &#8222;jest na znak, kt\u00f3remu sprzeciwia\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105&#8221;. Nie zaniedba z tego powodu bynajmniej na\u0142o\u017conego mu obowi\u0105zku g\u0142oszenia z pokor\u0105 i stanowczo\u015bci\u0105 ca\u0142ego prawa moralnego, tak naturalnego, jak ewangelicznego.<\/p>\n<p>Poniewa\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie jest tw\u00f3rc\u0105 obydwu tych praw, dlatego te\u017c nie mo\u017ce by\u0107 ich s\u0119dzi\u0105, lecz jedynie str\u00f3\u017cem i t\u0142umaczem. Nie wolno mu wi\u0119c nigdy og\u0142asza\u0107 za dozwolone tego, co w rzeczywisto\u015bci jest niedozwolone, gdy z natury swej stoi zawsze w sprzeczno\u015bci z prawdziwym dobrem cz\u0142owieka.<\/p>\n<p>Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest w pe\u0142ni \u015bwiadom, \u017ce broni\u0105c nienaruszalno\u015bci prawa moralnego odno\u015bnie do ma\u0142\u017ce\u0144stwa, przyczynia si\u0119 do umocnienia w\u015br\u00f3d ludzi prawdziwej kultury: ponadto zach\u0119ca cz\u0142owieka, aby nie rezygnowa\u0142 ze swych obowi\u0105zk\u00f3w, zdaj\u0105c si\u0119 na \u015brodki techniczne. Czyni\u0105c tak Ko\u015bci\u00f3\u0142 zabezpiecza godno\u015b\u0107 ma\u0142\u017conk\u00f3w. Takim w\u0142a\u015bnie post\u0119powaniem Ko\u015bci\u00f3\u0142, wierny nauce i przyk\u0142adowi Zbawiciela, okazuje, \u017ce obejmuje ludzi szczer\u0105 i bezinteresown\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105, usi\u0142uj\u0105c ich wspomaga\u0107 w ziemskiej pielgrzymce, aby &#8222;po synowsku uczestniczyli w \u017cyciu Boga \u017cywego, Ojca wszystkich ludzi&#8221;.<\/p>\n<h4><a name=\"m3\"><\/a>III. WSKAZANIA DUSZPASTERSKIE<\/h4>\n<h5>Ko\u015bci\u00f3\u0142, Matka i Nauczycielka<\/h5>\n<p>19. Powy\u017csze Nasze s\u0142owa nie by\u0142yby wiernym wyrazem my\u015bli i trosk Ko\u015bcio\u0142a, Matki i Nauczycielki wszystkich lud\u00f3w, gdyby, zach\u0119ciwszy najpierw ludzi do przestrzegania i poszanowania prawa boskiego w ma\u0142\u017ce\u0144stwie, nie nios\u0142y z sob\u0105 r\u00f3wnie\u017c pokrzepienia na drodze poprawnej moralnie regulacji pocz\u0119\u0107, tak\u017ce w trudnych warunkach \u017cycia, pod kt\u00f3rych brzemieniem uginaj\u0105 si\u0119 dzi\u015b rodziny i narody.<\/p>\n<p>Ko\u015bci\u00f3\u0142 bowiem nie mo\u017ce odnosi\u0107 si\u0119 do ludzi inaczej ani\u017celi Boski Odkupiciel: zna wi\u0119c ich s\u0142abo\u015bci, ma wsp\u00f3\u0142czucie dla rzesz ludzkich, przygarnia grzesznik\u00f3w; nie mo\u017ce on jednak uchyla\u0107 si\u0119 od nauczania prawa, kt\u00f3re w rzeczy samej jest prawem ludzkiego \u017cycia przywr\u00f3conego do pierwotnej prawdy i poddanego dzia\u0142aniu Ducha Bo\u017cego.<\/p>\n<h5>Mo\u017cliwo\u015b\u0107 zachowania Prawa Bo\u017cego<\/h5>\n<p>20. Nauka Ko\u015bcio\u0142a o nale\u017cytej regulacji pocz\u0119\u0107, b\u0119d\u0105ca promulgacj\u0105 samego prawa Bo\u017cego, wyda si\u0119 niew\u0105tpliwie dla wielu trudna; wi\u0119cej nawet zupe\u0142nie niemo\u017cliwa do zachowania. Bo rzeczy- wi\u015bcie, jak wszystkie rzeczy szlachetne i po\u017cyteczne, tak i to prawo wymaga mocnych decyzji i wielu wysi\u0142k\u00f3w od poszczeg\u00f3lnych ludzi, od rodzin i spo\u0142eczno\u015bci ludzkiej. Co wi\u0119cej, zachowa\u0107 je mo\u017cna tylko z pomoc\u0105 \u0142aski Bo\u017cej, kt\u00f3ra wspiera i umacnia dobr\u0105 wol\u0119 ludzi. Kto jednak uwa\u017cniej si\u0119 nad tym zastanowi, dostrze\u017ce, \u017ce owe wysi\u0142ki naprawd\u0119 podnosz\u0105 godno\u015b\u0107 cz\u0142owieka i przysparzaj\u0105 dobra ca\u0142ej ludzko\u015bci.<\/p>\n<h5>Panowanie nad sob\u0105<\/h5>\n<p>21. Etycznie poprawna regulacja pocz\u0119\u0107 tego najpierw od ma\u0142\u017conk\u00f3w wymaga, aby w pe\u0142ni uznawali i doceniali prawdziwe warto\u015bci \u017cycia rodziny, oraz by nauczyli si\u0119 doskonale panowa\u0107 nad sob\u0105 i nad swymi pop\u0119dami. Nie ulega \u017cadnej w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce rozumne i wolne kierowanie pop\u0119dami wymaga ascezy, a\u017ceby znaki mi\u0142o\u015bci, w\u0142a\u015bciwe dla \u017cycia ma\u0142\u017ce\u0144skiego, zgodne by\u0142y z etycznym porz\u0105dkiem, co konieczne jest zw\u0142aszcza dla zachowania okresowej wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015bci. Jednak\u017ce to opanowanie, w kt\u00f3rym przejawia si\u0119 czysto\u015b\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144ska, nie tylko nie przynosi szkody mi\u0142o\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej, lecz wyposa\u017ca j\u0105 w nowe ludzkie warto\u015bci. Wymaga ono wprawdzie sta\u0142ego wysi\u0142ku, ale dzi\u0119ki jego dobroczynnemu wp\u0142ywowi ma\u0142\u017conkowie rozwijaj\u0105 w spos\u00f3b pe\u0142ny swoj\u0105 osobowo\u015b\u0107, wzbogacaj\u0105c si\u0119 o warto\u015bci duchowe. Opanowanie to przynosi \u017cyciu rodzinnemu obfite owoce w postaci harmonii i pokoju oraz pomaga w przezwyci\u0119\u017caniu innych jeszcze trudno\u015bci, sprzyja trosce o wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conka i budzi dla niego szacunek, pomaga tak\u017ce ma\u0142\u017conkom wyzby\u0107 si\u0119 egoizmu, sprzeciwiaj\u0105cego si\u0119 prawdziwej mi\u0142o\u015bci oraz wzmacnia w nich poczucie odpowiedzialno\u015bci. A wreszcie dzi\u0119ki opanowaniu siebie rodzice uzyskuj\u0105 g\u0142\u0119bszy i skuteczniejszy wp\u0142yw wychowawczy na potomstwo; wtedy dzieci i m\u0142odzie\u017c dorastaj\u0105c w\u0142a\u015bciwie oceniaj\u0105 prawdziwe, ludzkie warto\u015bci i spokojnie oraz prawid\u0142owo rozwijaj\u0105 swoje duchowe i fizyczne si\u0142y.<\/p>\n<h5>Tworzenie klimatu sprzyjaj\u0105cego czysto\u015bci<\/h5>\n<p>22. Pragniemy przy tej okazji zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 wychowawc\u00f3w i tych wszystkich, kt\u00f3rych prawem i obowi\u0105zkiem jest stara\u0107 si\u0119 o wsp\u00f3lne dobro spo\u0142eczno\u015bci ludzkiej, na konieczno\u015b\u0107 tworzenia klimatu sprzyjaj\u0105cego czysto\u015bci tak, by dzi\u0119ki pe\u0142nemu przestrzeganiu zasad porz\u0105dku moralnego prawdziwa wolno\u015b\u0107 zapanowa\u0142a nad swawol\u0105.<\/p>\n<p>Wszystko wi\u0119c, co w dziedzinie tzw. nowoczesnych \u015brodk\u00f3w spo\u0142ecznego przekazu podnieca zmys\u0142y i podsyca rozwi\u0105z\u0142o\u015b\u0107 obyczaj\u00f3w, a tak\u017ce wszelkie formy pornografii oraz nieprzyzwoitych widowisk, powinny spotka\u0107 si\u0119 z otwartym i jednog\u0142o\u015bnym pot\u0119pieniem ze strony tych wszystkich, kt\u00f3rzy b\u0105d\u017a to troszcz\u0105 si\u0119 o rozw\u00f3j kultury spo\u0142ecznej, b\u0105d\u017a te\u017c maj\u0105 obowi\u0105zek broni\u0107 najwy\u017cszych warto\u015bci duchowych. Bezpodstawnie bowiem pr\u00f3bowa\u0142by kto\u015b usprawiedliwi\u0107 tego rodzaju demoralizacj\u0119, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na rzekome wymogi artystyczne lub naukowe, czy te\u017c uzasadnia\u0107 j\u0105 swobod\u0105, na kt\u00f3r\u0105, by\u0107 mo\u017ce, zezwalaj\u0105 w\u0142adze danego kraju.<\/p>\n<h5>Apel do w\u0142adz publicznych<\/h5>\n<p>23. Pragniemy wi\u0119c zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do Rz\u0105dc\u00f3w Narod\u00f3w, poniewa\u017c im to przede wszystkim powierzone zosta\u0142o najwa\u017cniejsze zadanie ochrony dobra wsp\u00f3lnego i oni mog\u0105 tak wiele uczyni\u0107 dla ratowania dobrych obyczaj\u00f3w; nie dopu\u015b\u0107cie nigdy do upadku dobrych obyczaj\u00f3w w\u015br\u00f3d waszych narod\u00f3w! Nie pozw\u00f3lcie stanowczo, \u017ceby w \u017cycie rodziny, tej podstawowej kom\u00f3rki spo\u0142ecze\u0144stwa, wprowadzono ustawowo praktyki sprzeczne z prawem naturalnym i Boskim! Zagadnienia bowiem, jakie \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 ze wzrostem liczby ludno\u015bci, w\u0142adza pa\u0144stwowa mo\u017ce i powinna rozwi\u0105za\u0107 w inny spos\u00f3b, mianowicie przez prawodawstwo nacechowane trosk\u0105 o rodziny i przez tak m\u0105dre wychowanie narod\u00f3w, a\u017ceby zosta\u0142y nienaruszone zar\u00f3wno prawo moralne, jak i wolno\u015b\u0107 obywateli.<\/p>\n<p>Jeste\u015bmy w pe\u0142ni \u015bwiadomi, ile trudno\u015bci sprawa ta przysparza w\u0142adzom pa\u0144stwowym, szczeg\u00f3lnie w krajach b\u0119d\u0105cych na drodze rozwoju. Dostrzegaj\u0105c ich uzasadnione troski og\u0142osili\u015bmy encyklik\u0119 Populorum Progressio. Teraz za\u015b za Naszym Poprzednikiem, \u015bp. Janem XXIII powtarzamy: &#8222;Problemy te &#8230; tak nale\u017cy rozwi\u0105zywa\u0107, aby cz\u0142owiek nie stosowa\u0142 \u015brodk\u00f3w ani nie przyjmowa\u0142 zasad sprzecznych z jego godno\u015bci\u0105, jakie o\u015bmielaj\u0105 si\u0119 propagowa\u0107 ci, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce cz\u0142owieka i jego \u017cycie nale\u017cy bez reszty sprowadzi\u0107 do materii. S\u0105dzimy, \u017ce problem ten tylko wtedy mo\u017ce by\u0107 rozwi\u0105zany, je\u017celi post\u0119p ekonomiczny i spo\u0142eczny b\u0119dzie s\u0142u\u017cy\u0142 zar\u00f3wno poszczeg\u00f3lnym obywatelom, jak i ca\u0142ej ludzko\u015bci i je\u015bli b\u0119dzie zmierza\u0142 do pomna\u017cania prawdziwych warto\u015bci&#8221;. Bez w\u0105tpienia by\u0142oby powa\u017cn\u0105 niesprawiedliwo\u015bci\u0105, je\u015bliby przypisywa\u0142o si\u0119<\/p>\n<p>Opatrzno\u015bci Boskiej to, co w rzeczywisto\u015bci zdaje si\u0119 wynika\u0107 z wadliwego ustroju spo\u0142ecznego lub z niedostatecznego poczucia sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej, z samolubnego gromadzenia bogactw, czy wreszcie z opiesza\u0142ej niech\u0119ci do podj\u0119cia odpowiednich prac i wysi\u0142k\u00f3w celem podniesienia poziomu \u017cycia narodu i wszystkich jego syn\u00f3w.<\/p>\n<p>Oby wszystkie w\u0142adze, do kt\u00f3rych to nale\u017cy, ponowi\u0142y ze wzmo\u017con\u0105 energi\u0105 wysi\u0142ki i starania &#8211; jak to niekt\u00f3re z nich tak wspaniale ju\u017c czyni\u0105 &#8211; i oby nie ustawa\u0142a gorliwo\u015b\u0107 w udzielaniu sobie wzajemnej pomocy w\u015br\u00f3d wszystkich cz\u0142onk\u00f3w wielkiej rodziny ludzkiej. Otwiera si\u0119 tu, jak s\u0105dzimy, nieograniczone pole dzia\u0142ania dla wielkich organizacji mi\u0119dzynarodowych.<\/p>\n<h5>Do ludzi nauki<\/h5>\n<p>24. Pragniemy teraz zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 ze s\u0142owami zach\u0119ty do ludzi nauki, kt\u00f3rzy &#8222;wiele mog\u0105 odda\u0107 us\u0142ug dobru ma\u0142\u017ce\u0144stwa i rodziny oraz spokojowi sumie\u0144, je\u015bli przez wsp\u00f3lny wk\u0142ad swych bada\u0144 b\u0119d\u0105 si\u0119 gorliwie stara\u0107 wszechstronnie wyja\u015bni\u0107 r\u00f3\u017cne warunki sprzyjaj\u0105ce w\u0142a\u015bciwemu regulowaniu ludzkiej rozrodczo\u015bci&#8221;. Przede wszystkim tego nale\u017cy pragn\u0105\u0107, aby &#8211; zgodnie z \u017cyczeniem wyra\u017conym ju\u017c przez Piusa XII &#8211; medycyna zdo\u0142a\u0142a wypracowa\u0107 wystarczaj\u0105co pewn\u0105 metod\u0119 poprawnej moralnie regulacji pocz\u0119\u0107, opartej na uwzgl\u0119dnianiu naturalnego rytmu p\u0142odno\u015bci. W ten spos\u00f3b ludzie nauki, a w szczeg\u00f3lno\u015bci uczeni katoliccy, wyka\u017c\u0105 ze swej strony, i\u017c rzeczy maj\u0105 si\u0119 tak, jak Ko\u015bci\u00f3\u0142 naucza, \u017ce mianowicie &#8222;nie mo\u017ce by\u0107 rzeczywistej sprzeczno\u015bci mi\u0119dzy boskimi prawami dotycz\u0105cymi z jednej strony przekazywania \u017cycia, a z drugiej piel\u0119gnowania prawdziwej mi\u0142o\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej&#8221;.<\/p>\n<h5>Do ma\u0142\u017conk\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich<\/h5>\n<p>25. Teraz za\u015b nasze or\u0119dzie w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b kierujemy do tych Naszych dzieci, kt\u00f3re B\u00f3g powo\u0142uje, by s\u0142u\u017cy\u0142y Mu w stanie ma\u0142\u017ce\u0144skim. Ko\u015bci\u00f3\u0142 bowiem nauczaj\u0105c o nienaruszalnych wymogach prawa Bo\u017cego, jednocze\u015bnie obwieszcza zbawienie i poprzez sakramenty otwiera drogi \u0142aski, moc\u0105 kt\u00f3rej cz\u0142owiek staje si\u0119 nowym stworzeniem zdolnym w mi\u0142o\u015bci i prawdziwej wolno\u015bci odpowiedzie\u0107 na boski plan Stworzyciela i Zbawcy oraz odczu\u0107 s\u0142odycz Chrystusowego jarzma.<\/p>\n<p>Niech wi\u0119c ma\u0142\u017conkowie chrze\u015bcija\u0144scy, pos\u0142uszni Jego g\u0142osowi, pami\u0119taj\u0105 \u017ce ich powo\u0142anie do \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego, zrodzone przez chrzest, zosta\u0142o rozwini\u0119te i umocnione w sakramencie ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Ten bowiem sakrament daje im moc i niejako ich konsekruje, by wiernie wype\u0142niali swe obowi\u0105zki, by swe powo\u0142anie doprowadzili do w\u0142a\u015bciwej mu doskona\u0142o\u015bci oraz by dawali, jak na nich przysta\u0142o, chrze\u015bcija\u0144skie \u015bwiadectwo wobec \u015bwiata. Takie bowiem powierza im Pan zadanie, aby ukazywali ludziom \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 i s\u0142odycz tego prawa, dzi\u0119ki kt\u00f3remu ich wzajemna mi\u0142o\u015b\u0107 wi\u0105\u017ce si\u0119 \u015bci\u015ble z t\u0105 ich frakcj\u0105 przez kt\u00f3r\u0105 wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aj\u0105 oni z mi\u0142o\u015bci\u0105 Boga, Tw\u00f3rcy ludzkiego \u017cycia.<\/p>\n<p>Nie zamierzamy tu bynajmniej przemilcza\u0107 trudno\u015bci, niejednokrotnie powa\u017cnych, na kt\u00f3re napotyka \u017cycie chrze\u015bcija\u0144skich ma\u0142\u017conk\u00f3w. Dla nich bowiem, jak i dla ka\u017cdego z nas, &#8222;ciasna jest brama i w\u0105ska jest droga, kt\u00f3ra wiedzie do \u017cywota&#8221;. Jednak\u017ce niech nadzieja tego \u017cywota, niby najja\u015bniejsze \u015bwiat\u0142o, o\u015bwieca im drog\u0119, gdy m\u0119\u017cnie decyduj\u0105 si\u0119 na to, by na tym \u015bwiecie \u017cy\u0107 &#8222;w trze\u017awo\u015bci, sprawiedliwo\u015bci i pobo\u017cno\u015bci&#8221;, \u015bwiadomi w pe\u0142ni, i\u017c &#8222;przemija posta\u0107 tego \u015bwiata&#8221;.<\/p>\n<p>Niech\u017ce wi\u0119c ma\u0142\u017conkowie ochotnie podejm\u0105 wyznaczone im zadania, wspierani przez wiar\u0119 i nadziej\u0119, kt\u00f3ra nie zawodzi &#8211; &#8222;poniewa\u017c mi\u0142o\u015b\u0107 Bo\u017ca rozlana jest w sercach naszych przez Ducha \u015awi\u0119tego, kt\u00f3ry zosta\u0142 nam dany&#8221;. Wytrwa\u0142\u0105 za\u015b modlitw\u0105 niech wypraszaj\u0105 sobie pomoc Bo\u017c\u0105, a przede wszystkim niech czerpi\u0105 \u0142aski i mi\u0142o\u015b\u0107 z niewysychaj\u0105cego \u017ar\u00f3d\u0142a, kt\u00f3rym jest Eucharystia. Je\u015bli za\u015b s\u0105 jeszcze uwik\u0142ani w grzechy, niech nie upadaj\u0105 na duchu, ale z pokor\u0105 i wytrwa\u0142o\u015bci\u0105 uciekaj\u0105 si\u0119 do mi\u0142osierdzia Bo\u017cego, kt\u00f3rego Sakrament Pokuty obficie udziela. W ten spos\u00f3b b\u0119d\u0105 oni mogli osi\u0105gn\u0105\u0107 doskona\u0142o\u015b\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144skiego \u017cycia, kt\u00f3r\u0105 Aposto\u0142 przedstawia tymi s\u0142owy: &#8222;M\u0119\u017cowie mi\u0142ujcie \u017cony wasze, jak Chrystus umi\u0142owa\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 (&#8230;) maj\u0105 m\u0119\u017cowie mi\u0142owa\u0107 swe \u017cony jak w\u0142asne cia\u0142o. Kto sw\u0105 \u017con\u0119 mi\u0142uje, samego siebie mi\u0142uje. Nikt nigdy nie mia\u0142 w nienawi\u015bci w\u0142asnego cia\u0142a, lecz karmi je i otacza troskliw\u0105 opiek\u0105. Tak czyni te\u017c Chrystus z Ko\u015bcio\u0142em (&#8230;). W tym zawarta jest wielka tajemnica: a mam na my\u015bli stosunek Chrystusa do swego Ko\u015bcio\u0142a. W ka\u017cdym razie winien ka\u017cdy z was mi\u0142owa\u0107 sw\u0105 \u017con\u0119, jak siebie samego, a \u017cona ma powa\u017ca\u0107 swego m\u0119\u017ca&#8221;.<\/p>\n<h5>Apostolat rodzin w\u015br\u00f3d rodzin<\/h5>\n<p>26. W\u015br\u00f3d owoc\u00f3w, kt\u00f3re dojrzewaj\u0105, gdy prawo Bo\u017ce jest gorliwie przestrzegane, niezwykle cenny jest ten, \u017ce sami ma\u0142\u017conkowie cz\u0119sto pragn\u0105 podzieli\u0107 si\u0119 z innymi wynikami swoich do\u015bwiadcze\u0144. Dzi\u0119ki temu w szerokich ramach powo\u0142ania \u015bwieckich znajdzie si\u0119 nowa i niezwykle donios\u0142a forma apostolatu, w kt\u00f3rej r\u00f3wni us\u0142uguj\u0105 r\u00f3wnym. Wtedy bowiem sami ma\u0142\u017conkowie podejmuj\u0105 zadanie apostolskie wzgl\u0119dem innych ma\u0142\u017conk\u00f3w, pe\u0142ni\u0105c rol\u0119 ich przewodnik\u00f3w. W\u015br\u00f3d tylu form chrze\u015bcija\u0144skiego apostolatu ta wydaje si\u0119 obecnie najpotrzebniejsza.<\/p>\n<h5>Do lekarzy i s\u0142u\u017cby medycznej<\/h5>\n<p>27. Wysokim uznaniem darzymy tych lekarzy i cz\u0142onk\u00f3w s\u0142u\u017cby zdrowia, kt\u00f3rzy w pe\u0142nieniu swojego zawodu ponad wszelk\u0105 ludzk\u0105 korzy\u015b\u0107 przenosz\u0105 to, czego wymaga od nich szczeg\u00f3lny wzgl\u0105d na chrze\u015bcija\u0144skie powo\u0142anie. Niech niezachwianie trwaj\u0105 w zamiarze popierania zawsze tych rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re zgadzaj\u0105 si\u0119 z wiar\u0105 i prawym rozumem oraz niech staraj\u0105 si\u0119 dla tych rozwi\u0105za\u0144 zjedna\u0107 uznanie i szacunek ze strony w\u0142asnego \u015brodowiska. Niech ponadto uwa\u017caj\u0105 za sw\u00f3j zawodowy obowi\u0105zek zdobywanie w tej trudnej dziedzinie niezb\u0119dnej wiedzy, aby ma\u0142\u017conkom zasi\u0119gaj\u0105cym opinii, mogli s\u0142u\u017cy\u0107 nale\u017cytymi radami i wskazywa\u0107 w\u0142a\u015bciw\u0105 drog\u0119, czego s\u0142usznie i sprawiedliwie si\u0119 od nich wymaga.<\/p>\n<h5>Do kap\u0142an\u00f3w<\/h5>\n<p>28. A teraz z ca\u0142\u0105 ufno\u015bci\u0105 zwracamy si\u0119 do Was, drodzy Nasi synowie, Kap\u0142ani, kt\u00f3rzy z uwagi na pe\u0142nione przez Was \u015bwi\u0119te pos\u0142annictwo, jeste\u015bcie doradcami i przewodnikami duchowymi tak poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b, jak i rodzin. Waszym bowiem szczeg\u00f3lnym obowi\u0105zkiem jest &#8211; a zwracamy si\u0119 tu zw\u0142aszcza do wyk\u0142adowc\u00f3w teologii moralnej podawa\u0107 w ca\u0142o\u015bci i otwarcie nauk\u0119 Ko\u015bcio\u0142a o ma\u0142\u017ce\u0144stwie. Spe\u0142niaj\u0105c ten Wasz obowi\u0105zek, pierwsi dajecie przyk\u0142ad szczerego pos\u0142usze\u0144stwa, jakie wewn\u0119trznie i zewn\u0119trznie nale\u017cy okazywa\u0107 Nauczycielskiemu Urz\u0119dowi Ko\u015bcio\u0142a. Rozumiecie przecie\u017c, \u017ce takie pos\u0142usze\u0144stwo wi\u0105\u017ce Was nie tyle ze wzgl\u0119du na racje, kt\u00f3re\u015bmy wy\u017cej przytoczyli, ile raczej ze wzgl\u0119du na \u015bwiat\u0142o Ducha \u015awi\u0119tego, kt\u00f3rym ciesz\u0105 si\u0119 szczeg\u00f3lnie Pasterze Ko\u015bcio\u0142a w nauczaniu Prawdy. Wiecie r\u00f3wnie\u017c dobrze, jak wielkie znaczenie dla zachowania pokoju sumie\u0144 i jedno\u015bci ludu chrze\u015bcija\u0144skiego posiada to, by tak w dziedzinie moralno\u015bci, jak i w sprawach dogmatycznych wszyscy byli pos\u0142uszni Nauczycielskiemu Urz\u0119dowi Ko\u015bcio\u0142a i m\u00f3wili jednym j\u0119zykiem. Dlatego z ca\u0142ego serca ponownie Was wzywamy, przytaczaj\u0105c pe\u0142ne troski s\u0142owa wielkiego Aposto\u0142a Paw\u0142a: &#8222;Zaklinam was, Bracia, na imi\u0119 Pana naszego Jezusa Chrystusa, odzywajcie si\u0119 wszyscy w tym samym Duchu! Niech nie b\u0119dzie w\u015br\u00f3d was rozdwojenia! \u017byjcie w harmonii, w jednym duchu i w jednej my\u015bli&#8221;.<\/p>\n<p>29. A dalej, je\u015bli wybitn\u0105 form\u0105 mi\u0142o\u015bci dla dusz jest nie pomniejsza\u0107 w niczym zbawczej nauki Chrystusa, niech\u017ce si\u0119 ta postawa \u0142\u0105czy z wyrozumia\u0142o\u015bci\u0105 i mi\u0142o\u015bci\u0105 kt\u00f3rych przyk\u0142ad dawa\u0142 sam Chrystus rozmawiaj\u0105c i przestaj\u0105c z lud\u017ami.<\/p>\n<p>Przyszed\u0142szy bowiem nie po to, aby \u015bwiat s\u0105dzi\u0107, lecz aby go zbawi\u0107, by\u0142 On wprawdzie nieprzejednany wobec grzechu, ale cierpliwy i mi\u0142osierny dla grzesznik\u00f3w. Niech\u017ce wi\u0119c ma\u0142\u017conkowie n\u0119kani trudno\u015bciami odnajd\u0105 w s\u0142owie i sercu kap\u0142ana jakby odzwierciedlenie g\u0142osu i mi\u0142o\u015bci naszego Zbawiciela.<\/p>\n<p>Drodzy Synowie, pe\u0142ni ufno\u015bci przemawiajcie, uwa\u017caj\u0105c to za rzecz pewn\u0105 \u017ce Duch \u015awi\u0119ty, wspomagaj\u0105c Nauczycielski Urz\u0105d Ko\u015bcio\u0142a w g\u0142oszeniu prawdziwej nauki, jednocze\u015bnie o\u015bwieca wewn\u0119trznie serca wiernych i zach\u0119ca ich do wyra\u017cenia swego przyzwolenia. Ma\u0142\u017conk\u00f3w za\u015b uczcie niezb\u0119dnej drogi modlitwy i przygotowujcie ich nale\u017cycie do tego, aby cz\u0119\u015bciej, z g\u0142\u0119bok\u0105 wiar\u0105 przyst\u0119powali do Sakrament\u00f3w Eucharystii i Pokuty oraz by nigdy nie upadali na duchu z powodu w\u0142asnej s\u0142abo\u015bci.<\/p>\n<h5>Do biskup\u00f3w<\/h5>\n<p>30. Obecnie, ko\u0144cz\u0105c t\u0119 encyklik\u0119, zwracamy z czci\u0105 i mi\u0142o\u015bci\u0105 Nasz\u0105 my\u015bl do Was, drodzy i czcigodni Bracia w episkopacie, z kt\u00f3rymi dzielimy trosk\u0119 o duchowe dobro Ludu Bo\u017cego. Ku Wam wszystkim, kt\u00f3rzy stoicie na czele kap\u0142an\u00f3w, wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w w \u015bwi\u0119tej pos\u0142udze i przewodzicie waszym wiernym, kierujmy t\u0119 nagl\u0105c\u0105 pro\u015bb\u0119, aby\u015bcie z wszelk\u0105 gorliwo\u015bci\u0105 i niezw\u0142ocznie oddali si\u0119 dzie\u0142u zabezpieczenia ma\u0142\u017ce\u0144stwa i obrony jego \u015bwi\u0119to\u015bci tak, aby \u017cycie ma\u0142\u017ce\u0144skie osi\u0105ga\u0142o coraz wy\u017csz\u0105 ludzk\u0105 i chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 doskona\u0142o\u015b\u0107. Zadanie to uwa\u017cajcie za najwa\u017cniejsze dzie\u0142o i obowi\u0105zek na\u0142o\u017cony na Was w obecnych czasach. Jak dobrze wiecie, zadanie to wymaga pewnej koordynacji dzia\u0142alno\u015bci duszpasterskiej we wszystkich dziedzinach aktywno\u015bci ludzkiej, mianowicie ekonomicznej, kulturalnej i spo\u0142ecznej. Je\u015bli nast\u0105pi wi\u0119kszy i jednoczesny rozw\u00f3j w tych wszystkich dziedzinach, w\u00f3wczas \u017cycie rodzic\u00f3w i dzieci na \u0142onie rodziny b\u0119dzie nie tylko zno\u015bniejsze, lecz tak\u017ce \u0142atwiejsze i rado\u015bniejsze. A \u017cycie spo\u0142eczne, wzbogacone bratersk\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 i prawdziwym pokojem, stanie si\u0119 bezpieczniejsze, przy sumiennym zachowaniu tego planu, jaki B\u00f3g powzi\u0105\u0142 w odniesieniu do \u015bwiata.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<h5>Apel ko\u0144cowy<\/h5>\n<p>31. Czcigodni Bracia, najmilsi Synowie i wszyscy Ludzie dobrej woli! O\u015bmieleni niewzruszon\u0105 nauk\u0105 Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3rej Nast\u0119pca Piotra razem z bra\u0107mi w episkopacie katolickim jest wiernym str\u00f3\u017cem i t\u0142umaczem, wzywamy Was do wielkiego naprawd\u0119 dzie\u0142a wychowania, post\u0119pu i mi\u0142o\u015bci. To rzeczywi\u015bcie ogromne dzie\u0142o wychodzi wedle naszego g\u0142\u0119bokiego przekonania na korzy\u015b\u0107 zar\u00f3wno \u015bwiata, jak Ko\u015bcio\u0142a. Cz\u0142owiek bowiem nie zdo\u0142a osi\u0105gn\u0105\u0107 prawdziwego szcz\u0119\u015bcia, do kt\u00f3rego t\u0119skni ca\u0142\u0105 sw\u0105 istot\u0105, inaczej, jak zachowuj\u0105c prawa, wszczepione w jego natur\u0119 przez Najwy\u017cszego Boga. Do praw tych powinien on odnosi\u0107 si\u0119 w duchu m\u0105dro\u015bci i mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n<p>Przeto, zar\u00f3wno dla tak wielkiego dzie\u0142a, jak i dla Was wszystkich, a zw\u0142aszcza dla ma\u0142\u017conk\u00f3w, b\u0142agamy Naj\u015bwi\u0119tszego i Najmi\u0142osierniejszego Boga o obfito\u015b\u0107 \u0142ask, a jako ich zadatek udzielamy z serca Naszego apostolskiego b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa.<\/p>\n<h2>\u00a0<\/h2>\n<p class=\"autor\">Dan w Rzymie, u \u015bw. Piotra, w dniu 25 lipca w uroczysto\u015b\u0107 \u015bw. Jakuba Aposto\u0142a roku 1968, sz\u00f3stego roku Naszego Pontyfikatu<br \/>PAWE\u0141 VI, Papie\u017c<\/p>\n<h2><br \/><br \/><\/h2>\n<p class=\"copy\">Copyright \u00a9 by\u00a0<a>L&#8217;Osservatore Romano and Polish Bishops Conference<\/a><\/p>\n<p><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pawe\u0142 VI ENCYKLIKA HUMANAE VITAE O zasadach moralnych w dziedzinie przekazywania \u017cycia ludzkiego SPIS TRE\u015aCI I. Nowe aspekty problemu i kompetencje Nauczycielskiego Urz\u0119du Ko\u015bcio\u0142a II. Zasady doktrynalne III. Wskazania duszpasterskie Do Czcigodnych Braci Patriarch\u00f3w, Arcybiskup\u00f3w, Biskup\u00f3w oraz innych Ordynariusz\u00f3w, zachowuj\u0105cych pok\u00f3j i wsp\u00f3lnot\u0119 ze Stolic\u0105 Apostolsk\u0105 do Duchowie\u0144stwa i Wiernych \u015bwiata katolickiego, jak r\u00f3wnie\u017c do [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"default","ast-site-content-layout":"","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"default","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[50],"tags":[],"class_list":["post-1533","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dokumenty-kosciola"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1533","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1533"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1533\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1587,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1533\/revisions\/1587"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1533"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1533"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1533"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}