{"id":1543,"date":"2021-10-03T19:23:09","date_gmt":"2021-10-03T19:23:09","guid":{"rendered":"http:\/\/dsz.katowice.pl\/?p=1543"},"modified":"2021-10-03T19:24:01","modified_gmt":"2021-10-03T19:24:01","slug":"familiaris-consortio-adhortacja-jan-pawel-ii-1981-copy-copy-copy-copy-copy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/?p=1543","title":{"rendered":"Donum vitae – Instrukcja Jan Pawe\u0142 II – 1987"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

<\/p>\n

INSTRUKCJA O SZACUNKU DLA RODZ\u0104CEGO SI\u0118 \u017bYCIA LUDZKIEGO I O GODNO\u015aCI JEGO PRZEKAZYWANIA ODPOWIEDZI NA NIEKT\u00d3RE AKTUALNE ZAGADNIENIA
Donum vitae<\/i><\/h5>\n

\u00a0<\/sup><\/i><\/h3>\n

WPROWADZENIE<\/h4>\n

R\u00f3\u017cne Konferencje Episkopat\u00f3w, poszczeg\u00f3lni biskupi, teologowie i ludzie nauki, domagaj\u0105 si\u0119 od Kongregacji Nauki Wiary wyja\u015bnienia w sprawie zgodno\u015bci zasad etyki katolickiej z technik\u0105 biomedyczn\u0105, kt\u00f3ra pozwala na interwencje w pocz\u0105tkowym stadium \u017cycia oraz w same procesy jego przekazywania. Niniejsza „Instrukcja”, kt\u00f3ra jest owocem szerokiej konsultacji, a w szczeg\u00f3lno\u015bci uwa\u017cnej oceny o\u015bwiadcze\u0144 Episkopat\u00f3w, nie zamierza powtarza\u0107 ca\u0142ego nauczania Ko\u015bcio\u0142a o godno\u015bci rodz\u0105cego si\u0119 \u017cycia i jego przekazywania, lecz tylko przedstawi\u0107 w \u015bwietle dotychczasowej nauki Urz\u0119du Nauczycielskiego w\u0142a\u015bciwe odpowiedzi na zasadnicze pytania dotycz\u0105ce tego zagadnienia.<\/i><\/p>\n

Wyja\u015bnienia zosta\u0142y uszeregowane w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: „Wst\u0119p” przypomni podstawowe zasady o charakterze antropologiczno-moralnym, konieczne dla w\u0142a\u015bciwej oceny poruszanych problem\u00f3w i dla wypracowania odpowiedzi na pojawiaj\u0105ce si\u0119 pytania; przedmiotem cz\u0119\u015bci pierwszej b\u0119dzie problem szacunku dla istoty ludzkiej od pierwszej chwili zaistnienia; w cz\u0119\u015bci drugiej rozwa\u017cy si\u0119 pytania moralne powsta\u0142e w zwi\u0105zku z interwencj\u0105 techniczn\u0105 w dziedzin\u0119 przekazywania \u017cycia; w trzeciej cz\u0119\u015bci zostan\u0105 podane pewne wskazania dotycz\u0105ce stosunk\u00f3w mi\u0119dzy prawem moralnym a cywilnym na temat nale\u017cnego szacunku dla embrionu i p\u0142odu ludzkiego w perspektywie prawomocno\u015bci technik sztucznego przekazywania \u017cycia.<\/i><\/p>\n

* * *<\/b><\/p>\n

WST\u0118P<\/h4>\n

1. BADANIA BIOMEDYCZNE A NAUCZANIE KO\u015aCIO\u0141A<\/h4>\n

Dar \u017cycia, kt\u00f3ry B\u00f3g Stw\u00f3rca i Ojciec powierzy\u0142 cz\u0142owiekowi, domaga si\u0119 od cz\u0142owieka, by mia\u0142 \u015bwiadomo\u015b\u0107 jego nieocenionej warto\u015bci i przyjmowa\u0142 go z odpowiedzialno\u015bci\u0105. Ta zasada fundamentalna powinna znale\u017a\u0107 si\u0119 w centrum refleksji wyja\u015bniaj\u0105cej i rozwi\u0105zuj\u0105cej problemy moralne, stawiane przez sztuczne interwencje w rodz\u0105ce si\u0119 \u017cycie i w procesy jego przekazywania.<\/p>\n

Dzi\u0119ki post\u0119powi nauk biologicznych i medycznych cz\u0142owiek mo\u017ce dysponowa\u0107 coraz to skuteczniejszymi \u015brodkami leczniczymi, lecz mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c sta\u0107 si\u0119 panem nowych mo\u017cliwo\u015bci, o niemo\u017cliwych do przewidzenia konsekwencjach ingerowania w \u017cycie ludzkie u samych jego pocz\u0105tk\u00f3w i w jego pierwsze etapy rozwoju. R\u00f3\u017cne zabiegi techniczne pozwalaj\u0105 mu dzisiaj interweniowa\u0107 nie tylko w celach leczniczych, lecz tak\u017ce w celu kierowania procesami przekazywania \u017cycia. Takie metody techniczne mog\u0105 pozwoli\u0107 cz\u0142owiekowi „bra\u0107 w r\u0119ce swoje przeznaczenie”, lecz wystawiaj\u0105 go r\u00f3wnie\u017c „na pokus\u0119 przekroczenia granic rozumnego panowania nad natur\u0105”(1)<\/a><\/sup>. Nawet je\u015bli mog\u0105 stanowi\u0107 post\u0119p w s\u0142u\u017cbie cz\u0142owieka, nios\u0105 one ze sob\u0105 powa\u017cne niebezpiecze\u0144stwa. Z wielu stron s\u0142yszy si\u0119 wyra\u017ane i nagl\u0105ce nawo\u0142ywanie, aby w interwencjach dotycz\u0105cych przekazywania \u017cycia zosta\u0142y zachowane prawa i warto\u015bci osoby ludzkiej. \u017b\u0105dania wyja\u015bnienia i wskazania nie pochodz\u0105 tylko od wierz\u0105cych, lecz tak\u017ce od tych wszystkich, kt\u00f3rzy uznaj\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 za „rzeczoznawc\u0119 w sprawach ludzkich”(2)<\/a><\/sup>, pe\u0142ni\u0105cego misj\u0119 w s\u0142u\u017cbie „cywilizacji mi\u0142o\u015bci”(3)<\/a><\/sup>\u00a0i \u017cycia.<\/p>\n

Urz\u0105d Nauczycielski Ko\u015bcio\u0142a nie zabiera g\u0142osu w imi\u0119 szczeg\u00f3lnej kompetencji w dziedzinie nauk do\u015bwiadczalnych, lecz, uwzgl\u0119dniwszy dane bada\u0144 naukowych i technicznych, pragnie przedstawi\u0107, na mocy w\u0142asnej misji ewangelicznej i swojego urz\u0119du apostolskiego, nauk\u0119 moraln\u0105 odpowiadaj\u0105c\u0105 godno\u015bci osoby i jej integralnemu powo\u0142aniu, wyk\u0142adaj\u0105c kryteria os\u0105du moralnego o stosowaniu bada\u0144 naukowych i technicznych, w szczeg\u00f3lno\u015bci do tego, co odnosi si\u0119 do \u017cycia ludzkiego i jego pocz\u0105tk\u00f3w. Tymi kryteriami s\u0105 szacunek, obrona i rozw\u00f3j cz\u0142owieka, jego „pierwszorz\u0119dne i podstawowe prawo” do \u017cycia(4)<\/a><\/sup>, jego godno\u015b\u0107 jako osoby, obdarzonej dusz\u0105 rozumn\u0105 i odpowiedzialno\u015bci\u0105 moraln\u0105(5)<\/a><\/sup>\u00a0oraz powo\u0142anej do uszcz\u0119\u015bliwiaj\u0105cej komunii z Bogiem.<\/p>\n

Interwencja Ko\u015bcio\u0142a r\u00f3wnie\u017c i w t\u0119 dziedzin\u0119 jest motywowana mi\u0142o\u015bci\u0105, kt\u00f3r\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest d\u0142u\u017cny cz\u0142owiekowi pomagaj\u0105c mu w rozpoznaniu i poszanowaniu jego praw i obowi\u0105zk\u00f3w. Mi\u0142o\u015b\u0107 ta karmi si\u0119 u \u017ar\u00f3de\u0142 mi\u0142o\u015bci Chrystusa: kontempluj\u0105c misterium S\u0142owa Wcielonego, Ko\u015bci\u00f3\u0142 poznaje r\u00f3wnie\u017c „misterium cz\u0142owieka”(6)<\/a><\/sup>; g\u0142osz\u0105c Ewangeli\u0119 zbawienia, objawia cz\u0142owiekowi jego godno\u015b\u0107 i zaprasza go do odkrycia w pe\u0142ni prawdy o sobie. Tak wi\u0119c Ko\u015bci\u00f3\u0142 przedstawia prawo Bo\u017ce, by realizowa\u0107 dzie\u0142o prawdy i wyzwolenia.<\/p>\n

Jest prawd\u0105, \u017ce B\u00f3g z dobroci daje ludziom swoje przykazania i \u0142ask\u0119 dla ich zachowania, z dobroci r\u00f3wnie\u017c ofiaruje zawsze wszystkim ludziom przebaczenie, by pom\u00f3c im wytrwa\u0107 na tej drodze. Chrystus lituje si\u0119 nad naszymi s\u0142abo\u015bciami. On jest naszym Stw\u00f3rc\u0105 i Zbawicielem. Oby Jego Duch otworzy\u0142 nasze serca na dar Bo\u017cego pokoju i na zrozumienie Jego przykaza\u0144.<\/p>\n

2. WIEDZA I TECHNIKA W S\u0141U\u017bBIE OSOBY LUDZKIEJ<\/h4>\n

B\u00f3g stworzy\u0142 cz\u0142owieka na sw\u00f3j obraz i podobie\u0144stwo: „stworzy\u0142 m\u0119\u017cczyzn\u0119 i niewiast\u0119” (Rdz 1, 27), powierzaj\u0105c im zadanie „panowania nad ziemi\u0105” (Rdz 1, 28). Podstawowe badania naukowe, jak i badania stosowane stanowi\u0105 istotny wyraz owego panowania cz\u0142owieka nad stworzeniem. Wiedza i technika, drogocenne \u015brodki cz\u0142owieka, kiedy s\u0105 u\u017cyte w jego s\u0142u\u017cbie i przyczyniaj\u0105 si\u0119 do integralnego i dobroczynnego rozwoju wszystkich, nie mog\u0105 jednak same z siebie wykaza\u0107 sensu istnienia i post\u0119pu ludzkiego. B\u0119d\u0105c skierowane do cz\u0142owieka, od kt\u00f3rego bior\u0105 pocz\u0105tek oraz wzrost i dzi\u0119ki kt\u00f3remu si\u0119 rozwijaj\u0105, czerpi\u0105 z osoby i jej moralnych warto\u015bci wskazania co do swojej celowo\u015bci oraz \u015bwiadomo\u015b\u0107 swoich granic.<\/p>\n

Dlatego by\u0142oby czym\u015b z\u0142udnym domaga\u0107 si\u0119 neutralno\u015bci moralnej bada\u0144 naukowych i ich zastosowa\u0144; z drugiej za\u015b strony nie mo\u017cna wyprowadza\u0107 kryteri\u00f3w post\u0119powania z prostej skuteczno\u015bci technicznej, z po\u017cyteczno\u015bci, jak\u0105 mog\u0105 przynie\u015b\u0107 jednym ze szkod\u0105 innych, lub – co gorsze – z panuj\u0105cych ideologii. Wiedza i technika domagaj\u0105 si\u0119 zatem dla swojego istotnego znaczenia, bezwarunkowego szacunku dla podstawowych kryteri\u00f3w moralno\u015bci, to znaczy, \u017ce wiedza i technika powinny s\u0142u\u017cy\u0107 osobie ludzkiej, jej niezbywalnym prawom oraz jej prawdziwemu i integralnemu dobru, zgodnie z zamys\u0142em i wol\u0105 Bo\u017c\u0105(7)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Szybki rozw\u00f3j odkry\u0107 technologicznych czyni tym bardziej rzecz\u0105 konieczn\u0105 wymaganie szacunku dla wspomnianych kryteri\u00f3w. Wiedza bez sumienia nie mo\u017ce doprowadzi\u0107 do niczego innego, jak tylko do zniszczenia cz\u0142owieka. „Epoka nasza, bardziej ni\u017c czasy minione, potrzebuje takiej m\u0105dro\u015bci, kt\u00f3ra wszelkie rzeczy nowe, jakie cz\u0142owiek odkrywa, czyni\u0142aby bardziej ludzkimi. Przysz\u0142ym losom \u015bwiata grozi bowiem niebezpiecze\u0144stwo, je\u015bli ludzie nie stan\u0105 si\u0119 m\u0105drzejsi”(8)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

3. ANTROPOLOGIA A INTERWENCJE W BIOMEDYCYNIE<\/h4>\n

Jakie kryteria moralne powinny by\u0107 stosowane dla wyja\u015bnienia problem\u00f3w powsta\u0142ych dzi\u015b w dziedzinie biomedycyny? Odpowied\u017a na to pytanie zak\u0142ada w\u0142a\u015bciw\u0105 koncepcj\u0119 natury osoby ludzkiej w jej wymiarze cielesnym.<\/p>\n

Istotnie, tylko w perspektywie prawdziwej natury osoba ludzka mo\u017ce urzeczywistnia\u0107 si\u0119 jako „zjednoczona ca\u0142o\u015b\u0107”(9)<\/a><\/sup>; natura ta jest r\u00f3wnocze\u015bnie cielesna i duchowa. Na mocy zjednoczenia substancjalnego z dusz\u0105 rozumn\u0105, cia\u0142o ludzkie nie mo\u017ce by\u0107 uwa\u017cane tylko za zesp\u00f3\u0142 tkanek, narz\u0105d\u00f3w i funkcji; nie mo\u017ce by\u0107 oceniane na r\u00f3wni z cia\u0142em zwierz\u0105t, jest bowiem istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 osoby, kt\u00f3ra przez to cia\u0142o objawia si\u0119 i wyra\u017ca.<\/p>\n

Naturalne prawo moralne wyra\u017ca i wskazuje cele, uprawnienia i obowi\u0105zki, kt\u00f3re opieraj\u0105 si\u0119 na cielesnej i duchowej naturze osoby ludzkiej. Natura ludzka nie mo\u017ce by\u0107 zatem rozumiana jako zwyczajnie ustalaj\u0105ca normy biologiczne, lecz powinna by\u0107 okre\u015blona jako rozumny porz\u0105dek, wed\u0142ug kt\u00f3rego cz\u0142owiek jest powo\u0142any przez Stw\u00f3rc\u0119 do kierowania i regulowania swoim \u017cyciem i swoim dzia\u0142aniem, a w szczeg\u00f3lno\u015bci do u\u017cywania i dysponowania swoim cia\u0142em(10)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Z powy\u017cszych zasad mo\u017cna ju\u017c wyprowadzi\u0107 pierwszy wniosek. Interwencja dokonywana na ciele ludzkim nie dotyczy tylko tkanek, narz\u0105d\u00f3w i ich funkcji, lecz anga\u017cuje r\u00f3wnie\u017c na r\u00f3\u017cnych poziomach sam\u0105 osob\u0119; poci\u0105ga wi\u0119c za sob\u0105 znaczenie i odpowiedzialno\u015b\u0107 moraln\u0105, nawet je\u015bli w spos\u00f3b domy\u015blny, to rzeczywisty. Jan Pawe\u0142 II, przemawiaj\u0105c do \u015awiatowej Organizacji Lekarskiej, stwierdzi\u0142 z naciskiem: „Ka\u017cda osoba ludzka w swojej niepowtarzalnej wyj\u0105tkowo\u015bci nie jest z\u0142o\u017cona tylko z ducha, lecz tak\u017ce z cia\u0142a, i dlatego w ciele i przez cia\u0142o dociera si\u0119 do samej osoby w jej konkretnej rzeczywisto\u015bci. Szacunek dla godno\u015bci cz\u0142owieka poci\u0105ga w konsek-wencji obron\u0119 owej to\u017csamo\u015bci cz\u0142owieka –\u00a0’corpore et anima unus<\/i>\u00a0– jedno\u015b\u0107 cia\u0142a i duszy’ – jak stwierdza Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II (Konst.\u00a0Gaudium<\/i>\u00a0et spes, 14). W\u0142a\u015bnie na bazie takiej wizji antropologicznej powinno si\u0119 znale\u017a\u0107 podstawowe kryteria do podejmowania decyzji, gdy chodzi o interwencje nie w pe\u0142ni lecznicze, na przyk\u0142ad interwencje, kt\u00f3re maj\u0105 na celu polepszenie biologicznego stanu cz\u0142owieka”(11)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Biologia i medycyna zmierzaj\u0105 w swoich poczynaniach do integralnego dobra \u017cycia cz\u0142owieka, gdy przychodz\u0105 z pomoc\u0105 osobie dotkni\u0119tej chorob\u0105 i s\u0142abo\u015bci\u0105 z szacunkiem dla godno\u015bci stworzenia Bo\u017cego. \u017baden biolog lub lekarz na mocy swojej naukowej kompetencji nie mo\u017ce ro\u015bci\u0107 sobie prawa do decydowania o pochodzeniu i przeznaczeniu cz\u0142owieka. Zasad\u0119 t\u0119 nale\u017cy zastosowa\u0107 w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny w dziedzinie \u017cycia p\u0142ciowego i przekazywania \u017cycia, gdzie m\u0119\u017cczyzna i kobieta realizuj\u0105 podstawowe warto\u015bci mi\u0142o\u015bci i \u017cycia.<\/p>\n

B\u00f3g, kt\u00f3ry jest mi\u0142o\u015bci\u0105 i \u017cyciem, wpisa\u0142 w cz\u0142owiecze\u0144stwo m\u0119\u017cczyzny i kobiety powo\u0142anie do specjalnego uczestnictwa w swojej tajemnicy osobowej komunii, w dziele Stw\u00f3rcy i Ojca(12)<\/a><\/sup>. Dlatego w\u0142a\u015bnie ma\u0142\u017ce\u0144stwo posiada w\u0142a\u015bciwe sobie dobra i warto\u015bci jedno\u015bci i rodzicielstwa, bez mo\u017cliwo\u015bci por\u00f3wnywania z tymi, kt\u00f3re istniej\u0105 u ni\u017cszych form \u017cycia. Takie warto\u015bci i znaczenia porz\u0105dku osobowego okre\u015blaj\u0105 z punktu widzenia moralnego sens i granice sztucznych interwencji w dziedzin\u0119 przekazywania \u017cycia i w pocz\u0105tek \u017cycia ludzkiego. Interwencje te nie dlatego s\u0105 do odrzucenia, \u017ce s\u0105 sztuczne. Jako takie \u015bwiadcz\u0105 o mo\u017cliwo\u015bciach sztuki medycznej, jednak powinno si\u0119 je ocenia\u0107 pod k\u0105tem moralnym w odniesieniu do godno\u015bci osoby ludzkiej wezwanej do realizacji powo\u0142ania Bo\u017cego, w darze mi\u0142o\u015bci i w darze z \u017cycia.<\/p>\n

4. PODSTAWOWE KRYTERIA S\u0104DU MORALNEGO<\/h4>\n

Istniej\u0105 dwie podstawowe warto\u015bci zwi\u0105zane z technikami przekazywania \u017cycia: \u017cycie istoty ludzkiej powo\u0142anej do istnienia i wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107 jego przekazywania w ma\u0142\u017ce\u0144stwie. S\u0105d moralny o metodach sztucznego przekazywania \u017cycia powinien by\u0107 wi\u0119c wydany w odniesieniu do tych warto\u015bci.<\/p>\n

\u017bycie fizyczne, dzi\u0119ki kt\u00f3remu bierze pocz\u0105tek istota ludzka w \u015bwiecie, nie wyczerpuje z pewno\u015bci\u0105 w sobie ca\u0142ej warto\u015bci osoby, ani te\u017c nie przedstawia najwy\u017cszego dobra cz\u0142owieka, kt\u00f3ry jest powo\u0142any do wieczno\u015bci. Stanowi jednak, w pewnym sensie, jego warto\u015b\u0107 „podstawow\u0105”, poniewa\u017c w\u0142a\u015bnie na \u017cyciu fizycznym opieraj\u0105 si\u0119 i mog\u0105 rozwija\u0107 wszystkie inne warto\u015bci osoby ludzkiej(13)<\/a><\/sup>. Nienaruszalno\u015b\u0107 prawa do \u017cycia niewinnej istoty ludzkiej, „od chwili pocz\u0119cia a\u017c do \u015bmierci”(14)<\/a><\/sup>, jest znakiem i wymogiem nietykalno\u015bci samej osoby, kt\u00f3r\u0105 Stw\u00f3rca obdarowa\u0142 \u017cyciem.<\/p>\n

W odniesieniu do przekazywania innych form \u017cycia we wszech\u015bwiecie, przekazywanie \u017cycia ludzkiego posiada sw\u00f3j w\u0142asny charakter, kt\u00f3ry pochodzi z samej w\u0142a\u015bciwo\u015bci osoby ludzkiej. „Przekazywanie \u017cycia ludzkiego jest powierzone przez natur\u0119 osobowemu i \u015bwiadomemu aktowi, i jako takie jest poddane naj\u015bwi\u0119tszym prawom Bo\u017cym, prawom niezmiennym i nienaruszalnym, kt\u00f3re wszyscy powinni przyj\u0105\u0107 i zachowa\u0107. Nie mo\u017cna wi\u0119c u\u017cywa\u0107 \u015brodk\u00f3w ani i\u015b\u0107 za metodami, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 dozwolone w przekazywaniu \u017cycia ro\u015blin i zwierz\u0105t”(15)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Rozw\u00f3j techniki sprawi\u0142, \u017ce jest dzi\u015b mo\u017cliwe przekazywanie \u017cycia bez stosunku p\u0142ciowego, przy pomocy \u0142\u0105czenia kom\u00f3rek rozrodczych w prob\u00f3wce, kt\u00f3re wcze\u015bniej zosta\u0142y pobrane z narz\u0105d\u00f3w m\u0119\u017cczyzny i kobiety. Ale nie wszystko to, co jest mo\u017cliwe technicznie, jest tym samym moralnie dopuszczalne. Rozumowa refleksja nad podstawowymi warto\u015bciami \u017cycia i jego przekazywania jest zatem nieodzowna dla sformu\u0142owania oceny moralnej w odniesieniu do interwencji technicznych dokonywanych na istocie ludzkiej w pierwszych chwilach jej rozwoju.<\/p>\n

5. NAUCZANIE URZ\u0118DU NAUCZYCIELSKIEGO KO\u015aCIO\u0141A<\/h4>\n

Ze swojej strony tak\u017ce i w tej dziedzinie Urz\u0105d Nauczycielski Ko\u015bcio\u0142a przedstawia rozumowi ludzkiemu \u015bwiat\u0142o Objawienia. Nauka o cz\u0142owieku przekazywana przez Urz\u0105d Nauczycielski zawiera wiele element\u00f3w, kt\u00f3re rzucaj\u0105 \u015bwiat\u0142o na problemy podj\u0119te w niniejszym dokumencie.<\/p>\n

Od chwili pocz\u0119cia \u017cycie ka\u017cdej istoty ludzkiej powinno by\u0107 uszanowane w spos\u00f3b absolutny, poniewa\u017c jest na ziemi jedynym stworzeniem, kt\u00f3rego B\u00f3g „chcia\u0142 dla niego samego”(16)<\/a><\/sup>, a dusza rozumna ka\u017cdego cz\u0142owieka jest „bezpo\u015brednio stwarzana” przez Boga(17)<\/a><\/sup>: ca\u0142e jego jestestwo nosi w sobie obraz Stw\u00f3rcy. \u017bycie ludzkie jest \u015bwi\u0119te, poniewa\u017c od samego pocz\u0105tku domaga si\u0119 „stw\u00f3rczego dzia\u0142ania Boga”(18)<\/a><\/sup>\u00a0i pozostaje na zawsze w specjalnym odniesieniu do Stw\u00f3rcy, jedynego swojego celu(19)<\/a><\/sup>. Sam B\u00f3g jest Panem \u017cycia, od jego pocz\u0105tku a\u017c do ko\u0144ca. Nikt, w \u017cadnej sytuacji, nie mo\u017ce ro\u015bci\u0107 sobie prawa do bezpo\u015bredniego zniszczenia niewinnej istoty ludzkiej(20)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Ludzkie rodzicielstwo wymaga odpowiedzialnej wsp\u00f3\u0142pracy ma\u0142\u017conk\u00f3w z p\u0142odn\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 Boga(21)<\/a><\/sup>; dar \u017cycia powinien by\u0107 przekazywany tylko w ma\u0142\u017ce\u0144stwie przez akty w\u0142a\u015bciwe i wy\u0142\u0105czne ma\u0142\u017conkom, wed\u0142ug praw wpisanych w ich osoby i w ich zjednoczenie(22)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

I<\/b><\/p>\n

SZACUNEK NALE\u017bNY EMBRIONOM LUDZKIM<\/h4>\n

Uwa\u017cna refleksja nad nauczaniem Ko\u015bcio\u0142a i nad wy\u017cej przypomnianymi danymi rozumowymi pozwala odpowiedzie\u0107 na r\u00f3\u017cne problemy moralne stawiane przez interwencje techniczne, dotycz\u0105ce istoty ludzkiej w pocz\u0105tkowych okresach jej \u017cycia i w procesach jej pocz\u0119cia.<\/p>\n

1.\u00a0<\/b><\/i>Jaki szacunek nale\u017cy si\u0119 embrionowi ludzkiemu bior\u0105c pod uwag\u0119 natur\u0119 embrionu i jego to\u017csamo\u015b\u0107?<\/i><\/b><\/p>\n

Istota ludzka powinna by\u0107 uszanowana – jako osoba – od pierwszej chwili swojego istnienia.<\/b><\/p>\n

Zapocz\u0105tkowanie proces\u00f3w sztucznego zap\u0142adniania umo\u017cliwi\u0142o r\u00f3\u017cnorodne interwencje na embrionach i p\u0142odach ludzkich. Mog\u0105 by\u0107 r\u00f3\u017cnego rodzaju cele tych interwencji: diagnostyczne i terapeutyczne, naukowe i handlowe. Z tego wszystkiego wy\u0142ania si\u0119 wiele powa\u017cnych problem\u00f3w. Czy mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o prawie do eksperymentu w celach naukowych na embrionach ludzkich? Jakie normy moralne i jakie prawodawstwo cywilne opracowa\u0107 w tej dziedzinie? Odpowied\u017a na te pytania zak\u0142ada pog\u0142\u0119bion\u0105 refleksj\u0119 nad natur\u0105 i to\u017csamo\u015bci\u0105 w\u0142asn\u0105 – mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o „statusie” – embrionu ludzkiego.<\/p>\n

Ze swojej strony Ko\u015bci\u00f3\u0142 na Soborze Watyka\u0144skim II ponownie przedstawi\u0142 cz\u0142owiekowi wsp\u00f3\u0142czesnemu, swoj\u0105 sta\u0142\u0105 i pewn\u0105 nauk\u0119, wed\u0142ug kt\u00f3rej „\u017cycie ludzkie, raz pocz\u0119te, powinno by\u0107 chronione z najwy\u017csz\u0105 trosk\u0105, a przerywanie ci\u0105\u017cy, jak dzieciob\u00f3jstwo, uznane za odra\u017caj\u0105ce przest\u0119pstwo”(23)<\/a><\/sup>.\u00a0Karta Praw Rodziny\u00a0<\/i>og\u0142oszona ostatnio przez Stolic\u0119 \u015awi\u0119t\u0105, potwierdza to: „\u017cycie ludzkie powinno by\u0107 szanowane i chronione w spos\u00f3b absolutny od chwili pocz\u0119cia”(24)<\/a><\/sup>. Kongregacja Nauki Wiary zna dobrze aktualne dyskusje na temat pocz\u0105tku \u017cycia ludzkiego, na temat ujednostkowienia istoty ludzkiej i to\u017csamo\u015bci osoby. Przypomina ona nauczanie zawarte w\u00a0Deklaracji o przerywaniu ci\u0105\u017cy<\/i>: „Od chwili, w kt\u00f3rej jajo zostaje zap\u0142odnione, rozpoczyna si\u0119 nowe \u017cycie, kt\u00f3re nie jest \u017cyciem ojca lub matki, lecz nowej istoty ludzkiej, kt\u00f3ra rozwija si\u0119 niezale\u017cnie od nich. Nie sta\u0142aby si\u0119 ona istot\u0105 ludzk\u0105, je\u015bli nie by\u0142aby ni\u0105 od samego pocz\u0105tku. Najnowsza wiedza genetyczna bardzo jasno potwierdza to wszystko, co zawsze by\u0142o oczywiste… Pokaza\u0142a ona, \u017ce istota \u017cyj\u0105ca ma ju\u017c od pierwszej chwili sta\u0142\u0105 struktur\u0119, czyli kod genetyczny: jest cz\u0142owiekiem, i to cz\u0142owiekiem niepodzielnym jako jednostka, wyposa\u017conym we wszystkie w\u0142a\u015bciwe sobie cechy. Od chwili zap\u0142odnienia rozpoczyna si\u0119 cudowny bieg \u017cycia ka\u017cdego cz\u0142owieka, kt\u00f3rego jednak wszystkie wielkie zdolno\u015bci wymagaj\u0105 czasu na w\u0142a\u015bciwe uporz\u0105dkowanie i przygotowanie si\u0119 do dzia\u0142ania”(25)<\/a><\/sup>. Nauka ta pozostaje w mocy i zosta\u0142a ponadto potwierdzona przez najnowsze zdobycze ludzkiej biologii, kt\u00f3ra uznaje, \u017ce w zygocie powsta\u0142ej z zap\u0142odnienia tworzy si\u0119 ju\u017c to\u017csamo\u015b\u0107 biologiczna nowej jednostki ludzkiej.<\/p>\n

Z pewno\u015bci\u0105 \u017caden wynik nauk do\u015bwiadczalnych, wzi\u0119ty sam w sobie, nie mo\u017ce by\u0107 wystarczaj\u0105cym do poznania duszy rozumnej; wyniki jednak wiedzy o embrionie ludzkim dostarczaj\u0105 cennego wskazania dla rozumowego rozpoznania obecno\u015bci osobowej, od pierwszej chwili pojawienia si\u0119 \u017cycia ludzkiego: dlaczego jednostka ludzka nie by\u0142aby ludzk\u0105 osob\u0105? Urz\u0105d Nauczycielski Ko\u015bcio\u0142a nie wypowiada\u0142 si\u0119 wyra\u017anie na temat twierdze\u0144 o charakterze filozoficznym, nieprzerwanie potwierdza tylko pot\u0119pienie moralne jakiegokolwiek przerywania ci\u0105\u017cy. Nauczanie to nie jest zmienione i pozostaje niezmienne(26)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Owoc przekazywania \u017cycia ludzkiego od pierwszej chwili swojego istnienia, a wi\u0119c od utworzenia si\u0119 zygoty, wymaga bezwarunkowego szacunku, kt\u00f3ry moralnie nale\u017cy si\u0119 ka\u017cdej istocie ludzkiej w jej integralno\u015bci cielesnej i duchowej. Istota ludzka powinna by\u0107 szanowana i traktowana jako osoba od chwili swojego pocz\u0119cia i dlatego od tej samej chwili nale\u017cy jej przyzna\u0107 prawa osoby, a w\u015br\u00f3d nich nade wszystko nienaruszalne prawo ka\u017cdej niewinnej istoty ludzkiej do \u017cycia.<\/p>\n

Wspomniana nauka dostarcza podstawowego kryterium dla rozwi\u0105zania r\u00f3\u017cnych problem\u00f3w powsta\u0142ych wraz z rozwojem nauk biomedycznych, poniewa\u017c embrion powinien by\u0107 traktowany jako osoba, musi on by\u0107 r\u00f3wnie\u017c chroniony w swojej integralno\u015bci i leczony w mo\u017cliwych granicach, jak ka\u017cda istota ludzka podleg\u0142a opiece lekarskiej.<\/p>\n

2. Czy diagnoza przedporodowa jest moralnie dopuszczalna?<\/b><\/i><\/p>\n

Je\u015bli diagnoza przedporodowa uszanuje \u017cycie i integralno\u015b\u0107 embrionu lub p\u0142odu ludzkiego oraz d\u0105\u017cy do jego zabezpieczenia lub indywidualnego leczenia, odpowied\u017a jest pozytywna.<\/b><\/p>\n

Diagnoza przedporodowa mo\u017ce oczywi\u015bcie dostarczy\u0107 cennych danych o stanie zdrowia embrionu lub p\u0142odu, gdy znajduje si\u0119 jeszcze w \u0142onie matki; umo\u017cliwia lub pozwala wcze\u015bniej przewidzie\u0107 i skutecznie podj\u0105\u0107 pewne zabiegi terapeutyczne, lekarskie lub chirurgiczne.<\/p>\n

Taka diagnoza jest dopuszczalna, je\u015bli stosowane metody, za zgod\u0105 dobrze poinformowanych rodzic\u00f3w, chroni\u0105 \u017cycie i integralno\u015b\u0107 embrionu i jego matki, nie nara\u017caj\u0105c ich na nieproporcjonalne ryzyko(27)<\/a><\/sup>. Diagnoza przedporodowa sprzeciwia si\u0119 prawu moralnemu, gdy w zale\u017cno\u015bci od wynik\u00f3w prowadzi do przerywania ci\u0105\u017cy. Badania stwierdzaj\u0105ce istnienie jakiej\u015b deformacji p\u0142odu lub choroby dziedzicznej nie powinny poci\u0105ga\u0107 za sob\u0105 wyroku \u015bmierci. Kobieta zatem, kt\u00f3ra podda\u0142aby si\u0119 diagnozie przedporodowej ze zdecydowan\u0105 intencj\u0105 przerywania ci\u0105\u017cy w wypadku, gdyby wynik diagnozy stwierdzi\u0142 istnienie deformacji lub anomali\u0119, dopu\u015bci\u0142aby si\u0119 czynu niegodziwego. Podobnie dzia\u0142aliby w spos\u00f3b przeciwny zasadom moralnym ma\u0142\u017conek, krewni lub ktokolwiek inny, gdyby doradzali lub zmuszali kobiet\u0119 w ci\u0105\u017cy do podj\u0119cia bada\u0144 przedporodowych w celu ewentualnego przerwania ci\u0105\u017cy. By\u0142by r\u00f3wnie\u017c odpowiedzialny za niegodziw\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 specjalista, kt\u00f3ry, przeprowadzaj\u0105c badania czy podaj\u0105c jego wyniki, rozmy\u015blnie przyczyni\u0142by si\u0119 do spowodowania lub sprzyjania powi\u0105zaniom mi\u0119dzy badaniami przedporodowymi a przerwaniem ci\u0105\u017cy.<\/p>\n

Nale\u017cy wreszcie pot\u0119pi\u0107 jako pogwa\u0142cenie prawa do \u017cycia dziecka w \u0142onie matki oraz nadu\u017cycie pierwszorz\u0119dnych praw i obowi\u0105zk\u00f3w rodzic\u00f3w, nakazy i programy w\u0142adz cywilnych, sanitarnych lub organizacji naukowych, kt\u00f3re w jakikolwiek spos\u00f3b popiera\u0142yby zwi\u0105zek mi\u0119dzy badaniem przedporodowym a przerywaniem ci\u0105\u017cy lub wr\u0119cz nak\u0142ania\u0142y kobiety do podj\u0119cia obowi\u0105zkowych bada\u0144 w celu wykluczenia p\u0142od\u00f3w dotkni\u0119tych deformacjami lub chorobami dziedzicznymi.<\/p>\n

3. Czy zabiegi lecznicze na p\u0142odzie ludzkim s\u0105 dopuszczalne?<\/b><\/i><\/p>\n

Jak ka\u017cdy zabieg medyczny na pacjencie nale\u017cy uzna\u0107 za dopuszczalne zabiegi dokonywane na embrionie ludzkim, pod warunkiem, \u017ce uszanuj\u0105 \u017cycie i integralno\u015b\u0107 embrionu nie nara\u017caj\u0105c go na nieproporcjonalnie wielkie ryzyko, gdy s\u0105 podejmowane w celu leczenia, poprawy jego stanu zdrowia lub dla ratowania zagro\u017conego \u017cycia.<\/b><\/p>\n

Jakikolwiek by\u0142by rodzaj terapii medycznej, chirurgicznej czy innej, wymaga si\u0119 zgody dobrze poinformowanych rodzic\u00f3w wed\u0142ug zasad deontologii przewidzianych w wypadku dzieci. Stosowanie tej zasady moralnej mo\u017ce wymaga\u0107 delikatnych i szczeg\u00f3lnych gwarancji, gdy chodzi o \u017cycie embrionu lub p\u0142odu.<\/p>\n

Prawomocno\u015b\u0107 i kryteria takich zabieg\u00f3w zosta\u0142y jasno wyra\u017cone przez Jana Paw\u0142a II: „Zabieg \u015bci\u015ble terapeutyczny, kt\u00f3ry ma jako cel leczenie z r\u00f3\u017cnych chor\u00f3b, jak te spowodowane wad\u0105 chromosomow\u0105, b\u0119dzie zasadniczo uwa\u017cany za po\u017c\u0105dany, za\u0142o\u017cywszy, \u017ce d\u0105\u017cy do realizacji faktycznej poprawy stanu zdrowia jednostki, bez nara\u017cania na szkody jej integralno\u015bci lub na pogorszenie zdrowia. Taki zabieg znajduje faktycznie swoje miejsce w logice tradycji moralno\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej”(28)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

4. Jak oceni\u0107 z moralnego punktu widzenia badania naukowe oraz eksperymentowanie na embrionach i p\u0142odach ludzkich?<\/b><\/i><\/p>\n

Badania medyczne powinny powstrzymywa\u0107 si\u0119 od zabieg\u00f3w na embrionach \u017cywych, chyba \u017ce mamy pewno\u015b\u0107 moraln\u0105 nie wyrz\u0105dzenia szkody ani \u017cyciu, ani integralno\u015bci p\u0142odu i jego matce, pod warunkiem, \u017ce dobrze poinformowani rodzice wyrazili zgod\u0119 na tak\u0105 interwencj\u0119. Wynika z tego, \u017ce ka\u017cde badanie, nawet je\u015bli by\u0142oby jedynie zwyk\u0142\u0105 obserwacj\u0105 embrionu, sta\u0142oby si\u0119 niegodziwym ze wzgl\u0119du na u\u017cyte metody czy spowodowane skutki, je\u015bli zawiera\u0142oby niebezpiecze\u0144stwo dla \u017cycia lub integralno\u015bci embrionu.<\/b><\/p>\n

Je\u015bli za\u015b chodzi o do\u015bwiadczenie, wzi\u0105wszy pod uwag\u0119 rozr\u00f3\u017cnienie og\u00f3lne mi\u0119dzy tym, kt\u00f3re nie ma na uwadze celu leczniczego, i tym, kt\u00f3re ma cel wyra\u017anie leczniczy, w odniesieniu do podmiotu, na kt\u00f3rym ma przeprowadza\u0107 si\u0119 do\u015bwiadczenie, nale\u017cy jeszcze odr\u00f3\u017cni\u0107 do\u015bwiadczenie przeprowadzane na embrionie \u017cywym od do\u015bwiadczenia dokonywanego na embrionie martwym.\u00a0Je\u015bli s\u0105 one \u017cywe, zdolne do prze\u017cycia lub nie, powinny by\u0107 uszanowane jak ka\u017cda osoba ludzka; do\u015bwiadczenia dokonywane na embrionach nie w bezpo\u015brednim celu leczniczym s\u0105 niegodziwe(29)<\/a><\/sup>.<\/i><\/p>\n

\u017baden cel, nawet sam w sobie szlachetny, jak przewidywana u\u017cyteczno\u015b\u0107 dla nauki, dla innych istot ludzkich lub dla spo\u0142ecze\u0144stwa, nigdy nie mo\u017ce usprawiedliwi\u0107 do\u015bwiadczenia na embrionie lub \u017cywym p\u0142odzie ludzkim, zdolnym do prze\u017cycia lub te\u017c nie, w \u0142onie matki lub poza nim. Dobrowolna zgoda, normalnie wymagana dla klinicznego do\u015bwiadczenia na doros\u0142ym, nie mo\u017ce by\u0107 udzielona przez rodzic\u00f3w. Rodzice nie mog\u0105 dysponowa\u0107 ani integralno\u015bci\u0105 fizyczn\u0105, ani \u017cyciem dziecka, kt\u00f3re ma si\u0119 narodzi\u0107. Z drugiej za\u015b strony do\u015bwiadczenie na embrionach i p\u0142odach niesie zawsze ryzyko, wr\u0119cz bardzo cz\u0119sto przewiduje si\u0119 uszkodzenie integralno\u015bci fizycznej, a nawet ich \u015bmier\u0107.<\/p>\n

U\u017cycie embrionu lub p\u0142odu ludzkiego jako przedmiotu czy narz\u0119dzia eksperymentu stanowi przest\u0119pstwo wobec godno\u015bci istot ludzkich, kt\u00f3re maj\u0105 prawo do szacunku, jaki nale\u017cy si\u0119 dziecku ju\u017c narodzonemu i ka\u017cdej osobie ludzkiej. Karta Praw Rodziny og\u0142oszona przez Stolic\u0119 \u015awi\u0119t\u0105 stwierdza: „Szacunek dla godno\u015bci istoty ludzkiej wyklucza wszelki rodzaj manipulacji eksperymentalnej lub wykorzystywanie embrionu ludzkiego”(30)<\/a><\/sup>. Praktyka podtrzymywania przy \u017cyciu embrion\u00f3w ludzkich\u00a0w \u0142onie<\/i>\u00a0lub\u00a0w prob\u00f3wce<\/i>, w celach do\u015bwiadczalnych czy handlowych ca\u0142kowicie sprzeciwia si\u0119 godno\u015bci ludzkiej.<\/p>\n

W przypadku do\u015bwiadczenia wyra\u017anie leczniczego, je\u015bli chodzi\u0142oby o leczenie do\u015bwiadczalne zastosowane w stosunku do samego embrionu w celu ratowania jego \u017cycia w sytuacji bez wyj\u015bcia, w obliczu braku innych dost\u0119pnych \u015brodk\u00f3w leczniczych, u\u017cycie lekarstw czy metod jeszcze niezbyt dobrze wypr\u00f3bowanych, mo\u017ce by\u0107 godziwe \u015aWI\u0118TA KONGREGACJA NAUKI WIARY, Dekl. Iura et bona, 5: AAS 72 (1980) 550: „Gdy nie ma do dyspozycji innych \u015brodk\u00f3w wolno – za zgod\u0105 chorego – zastosowa\u0107 \u015brodki dostarczane przez najnowsze odkrycia medyczne, nawet gdyby nie zosta\u0142y jeszcze sprawdzone w prowadzonych do\u015bwiadczeniach i ich u\u017cycie wi\u0105za\u0142o si\u0119 z pewnym niebezpiecze\u0144stwem”(31)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Zw\u0142oki embrion\u00f3w lub p\u0142od\u00f3w ludzkich, pochodz\u0105ce z dobrowolnych przerwa\u0144 ci\u0105\u017cy czy te\u017c nie, powinny by\u0107 uszanowane tak jak zw\u0142oki innych istot ludzkich.\u00a0<\/i>W szczeg\u00f3lno\u015bci nie mog\u0105 by\u0107 przedmiotem okaleczenia i sekcji zw\u0142ok, je\u015bli ich \u015bmier\u0107 nie zosta\u0142a ustalona i bez zgody rodzic\u00f3w lub matki. Ponadto powinno si\u0119 zawsze uwzgl\u0119dnia\u0107 wym\u00f3g moralny, \u017ce nie by\u0142o w tym \u017cadnego wsp\u00f3\u0142udzia\u0142u w dobrowolnym przerywaniu ci\u0105\u017cy i nie spowodowa\u0142o si\u0119 zgorszenia. Zar\u00f3wno w przypadku martwych p\u0142od\u00f3w, jak i os\u00f3b doros\u0142ych, wszelka praktyka handlowa powinna by\u0107 uwa\u017cana za niegodziw\u0105 i zabronion\u0105.<\/p>\n

5. Jak oceni\u0107 z moralnego punktu widzenia u\u017cywanie embrion\u00f3w uzyskanych drog\u0105 zap\u0142odnienia w prob\u00f3wce dla cel\u00f3w naukowych?<\/b><\/i><\/p>\n

Embriony uzyskane w prob\u00f3wce s\u0105 istotami ludzkimi i podmiotami prawa; ich godno\u015b\u0107 oraz prawo do \u017cycia powinny by\u0107 uszanowane od pierwszej chwili ich istnienia.\u00a0Wytwarzanie embrion\u00f3w ludzkich przeznaczonych jako dost\u0119pny „materia\u0142 biologiczny” jest niemoralne.<\/i><\/p>\n

W zwyczajnej praktyce zap\u0142odnienia w prob\u00f3wce, nie wszystkie embriony zostaj\u0105 przeniesione do \u0142ona matki; niekt\u00f3re zostaj\u0105 zniszczone. Ko\u015bci\u00f3\u0142, tak jak pot\u0119pia dobrowolne przerywanie ci\u0105\u017cy, r\u00f3wnie\u017c zabrania godzenia w \u017cycie tych istot ludzkich.\u00a0Nale\u017cy podnie\u015b\u0107 oskar\u017cenie szczeg\u00f3lnej wagi przeciw dobrowolnemu zniszczeniu embrion\u00f3w ludzkich, uzyskiwanych w prob\u00f3wkach, dla wy\u0142\u0105cznego celu badawczego, czy to przez sztuczne zap\u0142odnienie, czy przez „podzia\u0142 bli\u017aniaczy”.<\/i>\u00a0Dzia\u0142aj\u0105c w ten spos\u00f3b naukowiec zajmuje miejsce Boga, nawet je\u015bli nie jest tego \u015bwiadomy, czyni si\u0119 panem przeznaczenia innej istoty ludzkiej, o ile arbitralnie wybiera, kto ma \u017cy\u0107, a kogo skaza\u0107 na \u015bmier\u0107, zabijaj\u0105c bezbronne istoty ludzkie.<\/p>\n

Metodyczne obserwacje lub do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re przyczyniaj\u0105 si\u0119 do szkody lub powoduj\u0105 powa\u017cne i nieproporcjonalnie wielkie zagro\u017cenia dla embrion\u00f3w uzyskanych w prob\u00f3wce, s\u0105 z moralnego punktu wiedzenia niedozwolone z tych w\u0142a\u015bnie wzgl\u0119d\u00f3w. Ka\u017cda istota ludzka powinna by\u0107 uszanowana ze wzgl\u0119du na ni\u0105 sam\u0105 i nie mo\u017ce by\u0107 sprowadzona do zwyk\u0142ej warto\u015bci narz\u0119dnej z korzy\u015bci\u0105 dla innych.\u00a0Nie jest wi\u0119c zgodne z zasadami moralnymi dobrowolne skazywanie na u\u015bmiercenie embrion\u00f3w ludzkich uzyskanych w prob\u00f3wce.<\/i>\u00a0W konsekwencji faktu, \u017ce zosta\u0142y uzyskane w prob\u00f3wce i nie przeniesione do \u0142ona matki oraz okre\u015blone jako „nadliczbowe”, zostaj\u0105 wystawione na absurdalny los, bez mo\u017cliwo\u015bci ofiarowania im bezpiecznych, moralnie dopuszczalnych, warunk\u00f3w przetrwania.<\/p>\n

6. Jak os\u0105dzi\u0107 inne procesy manipulacji na embrionach zwi\u0105zane z „technikami rozmna\u017cania si\u0119 ludzkiego”?<\/b><\/i><\/p>\n

Techniki zap\u0142odnienia w prob\u00f3wce mog\u0105 otworzy\u0107 mo\u017cliwo\u015bci innych form manipulacji biologicznej i genetycznej embrion\u00f3w ludzkich, takich jak: usi\u0142owania lub plany zap\u0142odnienia mi\u0119dzy gametami ludzkimi i zwierz\u0119cymi, ci\u0105\u017ca embrionu ludzkiego w \u0142onie zwierz\u0119cym, hipoteza lub projekt zbudowania sztucznych macic dla embrion\u00f3w ludzkich.\u00a0Metody te s\u0105 sprzeczne z godno\u015bci\u0105 istoty ludzkiej w\u0142a\u015bciw\u0105 embrionowi i r\u00f3wnocze\u015bnie zagra\u017caj\u0105 prawu ka\u017cdej osoby do pocz\u0119cia i urodzenia si\u0119 w ma\u0142\u017ce\u0144stwie i przez ma\u0142\u017conk\u00f3w(32)<\/a><\/sup>. Tak\u017ce usi\u0142owania i hipotezy w celu uzyskania istoty ludzkiej bez jakiegokolwiek zwi\u0105zku z p\u0142ciowo\u015bci\u0105 przez „podzia\u0142 bli\u017aniaczy”, „klonacj\u0119”, partenogenez\u0119 trzeba uwa\u017ca\u0107 za przeciwne zasadom moralnym, o ile sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 godno\u015bci przekazywania \u017cycia oraz jedno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej.<\/i><\/p>\n

Tak samo zamro\u017cenie embrion\u00f3w,<\/i>\u00a0nawet je\u015bli jest dokonywane dla zabezpieczenia \u017cycia embrionu – kriokonserwacja –\u00a0stanowi obraz\u0119 dla szacunku nale\u017cnego istotom ludzkim,<\/i>\u00a0o ile wystawia si\u0119 je na wielkie niebezpiecze\u0144stwo \u015bmierci lub szkod\u0119 dla ich integralno\u015bci fizycznej, pozbawia si\u0119 je przynajmniej czasowo przyj\u0119cia przez ci\u0105\u017c\u0119 matczyn\u0105 i pozostawia si\u0119 je w sytuacji podatnej na dalsze szkody i manipulacje.<\/p>\n

Niekt\u00f3re usi\u0142owania interwencji w dziedzictwo chromosomowe lub genetyczne nie maj\u0105 charakteru leczniczego, lecz zmierzaj\u0105 do wytworzenia istot ludzkich dobranych wed\u0142ug p\u0142ci lub innych wcze\u015bniej ustalonych w\u0142a\u015bciwo\u015bci. Manipulacje te s\u0105 r\u00f3wnie\u017c przeciwne godno\u015bci osobowej istoty ludzkiej, jej integralno\u015bci i to\u017csamo\u015bci.\u00a0<\/i>Nie mog\u0105 wi\u0119c w \u017caden spos\u00f3b by\u0107 usprawiedliwione przez wzgl\u0105d na ewentualne dobroczynne skutki dla przysz\u0142ych pokole\u0144(33)<\/a><\/sup>. Ka\u017cda osoba ludzka powinna by\u0107 szanowana ze wzgl\u0119du na ni\u0105 sam\u0105; na tym polega godno\u015b\u0107 i prawo ka\u017cdej istoty ludzkiej od samego pocz\u0105tku.<\/p>\n

II<\/b><\/p>\n

INTERWENCJE W PRZEKAZYWANIE \u017bYCIA LUDZKIEGO<\/h4>\n

Przez „sztuczne przekazywanie \u017cycia” lub „sztuczne zap\u0142odnienie” rozumie si\u0119 tutaj r\u00f3\u017cne metody techniczne podj\u0119te dla uzyskania pocz\u0119cia ludzkiego, w inny spos\u00f3b ni\u017c przez stosunek p\u0142ciowy m\u0119\u017cczyzny i kobiety. Instrukcja rozwa\u017ca zap\u0142odnienie jaja\u00a0w prob\u00f3wce<\/i>\u00a0i sztuczn\u0105 inseminacj\u0119 przez przeniesienie w narz\u0105dy rodne kobiety spermy pobranej wcze\u015bniej od m\u0119\u017cczyzny.<\/p>\n

Za\u0142o\u017cenie wst\u0119pne dla oceny moralnej takich metod stanowi rozwa\u017cenie okoliczno\u015bci i konsekwencji, jakie te metody poci\u0105gaj\u0105 odno\u015bnie do nale\u017cnego szacunku dla embrionu ludzkiego. Sukces zap\u0142odnienia\u00a0w prob\u00f3wce<\/i>\u00a0wymaga\u0142 niezliczonej ilo\u015bci zap\u0142odnie\u0144 i zniszcze\u0144 embrion\u00f3w ludzkich. Jeszcze dzisiaj wymaga ono zwykle wi\u0119kszych ilo\u015bci owulacji ze strony kobiety: pobiera si\u0119 kilka jaj, zap\u0142adnia i piel\u0119gnuje przez jaki\u015b czas\u00a0w prob\u00f3wce<\/i>. Zwykle nie wszystkie przenosi si\u0119 do narz\u0105d\u00f3w rodnych kobiety; niekt\u00f3re embriony, okre\u015blane jako „nadliczbowe”, niszczy si\u0119 lub zamra\u017ca. Tak\u017ce niekt\u00f3re embriony przeniesione do narz\u0105d\u00f3w rodnych kobiety marnuj\u0105 si\u0119 ze wzgl\u0119d\u00f3w eugenicznych, ekonomicznych lub psychologicznych. Takie dobrowolne zniszczenie istnie\u0144 ludzkich lub u\u017cywanie ich do r\u00f3\u017cnych cel\u00f3w ze szkod\u0105 dla ich integralno\u015bci i \u017cycia jest sprzeczne z przypomnianym ju\u017c wcze\u015bniej nauczaniem na temat przerywania ci\u0105\u017cy.<\/p>\n

Zwi\u0105zek mi\u0119dzy zap\u0142odnieniem\u00a0w prob\u00f3wce,\u00a0<\/i>a dobrowolnym usuni\u0119ciem embrion\u00f3w ludzkich zachodzi zbyt cz\u0119sto. Nie jest bez znaczenia, \u017ce w tych metodach o celach pozornie przeciwnych, \u017cycie i \u015bmier\u0107 podlegaj\u0105 decyzji cz\u0142owieka, kt\u00f3ry w ten spos\u00f3b czyni si\u0119 na rozkaz dawc\u0105 \u017cycia i \u015bmierci. Ta dynamika gwa\u0142tu i panowania mo\u017ce zosta\u0107 niezauwa\u017cona nawet przez tych, kt\u00f3rzy chc\u0105 j\u0105 wykorzysta\u0107 a tymczasem sami zostaj\u0105 przez ni\u0105 ujarzmieni. Faktycznie wspomniane dane i zimna logika, kt\u00f3ra im towarzyszy, powinny by\u0107 brane pod uwag\u0119 w os\u0105dzie moralnym FIVET-u (zap\u0142odnienie\u00a0w prob\u00f3wce<\/i>\u00a0i przeniesienie embrionu): mentalno\u015b\u0107 aprobuj\u0105ca przerywanie ci\u0105\u017cy, kt\u00f3ra umo\u017cliwi\u0142a t\u0119 metod\u0119, prowadzi, czy chce si\u0119 tego czy nie, do panowania cz\u0142owieka nad \u017cyciem i \u015bmierci\u0105 sobie podobnych, co mo\u017ce doprowadzi\u0107 do radykalnego eugenizmu.<\/p>\n

Jednak\u017ce tego rodzaju nadu\u017cycia nie zwalniaj\u0105 wcale od pog\u0142\u0119bionej i dalszej refleksji etycznej nad, rozwa\u017canymi w sobie, metodami sztucznego przekazywania \u017cycia, abstrahuj\u0105c, na ile to jest mo\u017cliwe, od zniszczenia embrion\u00f3w wytworzonych w prob\u00f3wce.<\/p>\n

Niniejsza\u00a0Instrukcja<\/i>\u00a0om\u00f3wi wi\u0119c w pierwszym rz\u0119dzie problemy zwi\u0105zane ze sztucznym zap\u0142odnieniem heterologicznym (II, 1-3)(***)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Przed sformu\u0142owaniem s\u0105du moralnego na temat tych metod, zostan\u0105 rozwa\u017cone zasady i warto\u015bci, kt\u00f3re okre\u015blaj\u0105 ocen\u0119 moraln\u0105 tych mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n

A. SZTUCZNE ZAP\u0141ODNIENIE HETEROLOGICZNE<\/h4>\n

1. Dlaczego przekazywanie \u017cycia ludzkiego powinno mie\u0107 miejsce tylko w ma\u0142\u017ce\u0144stwie?<\/b><\/i><\/p>\n

Ka\u017cda istota ludzka powinna by\u0107 przyj\u0119ta jako dar i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo Boga. Jednak z moralnego punktu widzenia, prawdziwie odpowiedzialne rodzicielstwo w stosunku do maj\u0105cego przyj\u015b\u0107 na \u015bwiat dziecka, powinno by\u0107 owocem ma\u0142\u017ce\u0144stwa.<\/b><\/p>\n

Oczywi\u015bcie, rodzicielstwo posiada specyficzne, sobie tylko w\u0142a\u015bciwe, cechy, oparte na godno\u015bci osobowej rodzic\u00f3w i dzieci. Przekazywanie \u017cycia nowej osobie, w kt\u00f3rym m\u0119\u017cczyzna i kobieta wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 z moc\u0105 Stw\u00f3rcy, powinno by\u0107 owocem i znakiem wzajemnego oddania osobowego ma\u0142\u017conk\u00f3w, ich mi\u0142o\u015bci i wierno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej(34)<\/a><\/sup>.\u00a0Wierno\u015b\u0107 ma\u0142\u017conk\u00f3w w jedno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej poci\u0105ga za sob\u0105 wzajemny szacunek dla ich prawa do stania si\u0119 ojcem i matk\u0105 wy\u0142\u0105cznie dzi\u0119ki sobie.<\/i><\/p>\n

Dziecko ma prawo do tego, by zosta\u0107 pocz\u0119tym, by by\u0107 noszonym w \u0142onie, narodzonym i wychowywanym w ma\u0142\u017ce\u0144stwie. Przez bezpieczne i uznane odniesienie do w\u0142asnych rodzic\u00f3w mo\u017ce ono odkry\u0107 w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 i czyni\u0107 dojrzalsz\u0105 swoj\u0105 ludzk\u0105 formacj\u0119.<\/p>\n

Rodzice znajduj\u0105 w dziecku potwierdzenie i uzupe\u0142nienie ich wzajemnego oddania. Ono jest \u017cywym obrazem ich mi\u0142o\u015bci, trwa\u0142ym znakiem ich jedno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej, nierozerwalnym i \u017cywym zwi\u0105zkiem wymiaru ich ojcostwa i macierzy\u0144stwa(35)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Na mocy powo\u0142ania i spo\u0142ecznej odpowiedzialno\u015bci osoby, dobro dzieci i rodzic\u00f3w przyczynia si\u0119 tak\u017ce do dobra spo\u0142ecze\u0144stwa. \u017bywotno\u015b\u0107 i r\u00f3wnowaga spo\u0142ecze\u0144stwa domagaj\u0105 si\u0119, by dzieci przychodzi\u0142y na \u015bwiat w rodzinie, a ta z kolei, by opiera\u0142a si\u0119 na ma\u0142\u017ce\u0144stwie.<\/p>\n

Tradycja Ko\u015bcio\u0142a i refleksja antropologiczna uznaj\u0105 w ma\u0142\u017ce\u0144stwie i w jego nierozerwalnej jedno\u015bci jedynie godne miejsce dla naprawd\u0119 odpowiedzialnego rodzicielstwa.<\/p>\n

2. Czy sztuczne zap\u0142odnienie heterologiczne jest zgodne z godno\u015bci\u0105 ma\u0142\u017conk\u00f3w i z prawd\u0105 o ma\u0142\u017ce\u0144stwie?<\/b><\/p>\n

Tak w FIVET, jak i w sztucznym zap\u0142odnieniu heterologicznym pocz\u0119cie ludzkie nast\u0119puje przez po\u0142\u0105czenie gamet, przynajmniej jednego dawcy r\u00f3\u017cnego od partner\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 z\u0142\u0105czeni ma\u0142\u017ce\u0144stwem.\u00a0Sztuczne zap\u0142odnienie heterologiczne sprzeciwia si\u0119 jedno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej, godno\u015bci ma\u0142\u017conk\u00f3w, w\u0142a\u015bciwemu powo\u0142aniu rodzic\u00f3w oraz prawu dziecka do pocz\u0119cia i urodzenia si\u0119 w ma\u0142\u017ce\u0144stwie i z ma\u0142\u017ce\u0144stwa(36)<\/a><\/sup>.<\/i><\/p>\n

Uszanowanie jedno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej i wierno\u015bci ma\u0142\u017conk\u00f3w domaga si\u0119, by dziecko by\u0142o pocz\u0119te w ma\u0142\u017ce\u0144stwie; zwi\u0105zek istniej\u0105cy mi\u0119dzy ma\u0142\u017conkami, udziela im w spos\u00f3b obiektywny i niezbywalny, wy\u0142\u0105cznego prawa do stania si\u0119 ojcem i matk\u0105 jedynie dzi\u0119ki sobie(37)<\/a><\/sup>. Uciekanie si\u0119 do gamet osoby trzeciej, by zdoby\u0107 sperm\u0119 lub jajo, powoduje pogwa\u0142cenie wzajemnego zobowi\u0105zania ma\u0142\u017conk\u00f3w i uchybienie jednej z podstawowych w\u0142a\u015bciwo\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa, jak\u0105 jest jego jedno\u015b\u0107.<\/p>\n

Sztuczne zap\u0142odnienie heterologiczne narusza prawa dziecka, pozbawiaj\u0105c go synowskiej relacji do pochodzenia rodzinnego i mo\u017ce utrudni\u0107 kszta\u0142towanie si\u0119 jego to\u017csamo\u015bci osobowej. Ponadto stanowi ono zniewag\u0119 wsp\u00f3lnego powo\u0142ania ma\u0142\u017conk\u00f3w wezwanych do ojcostwa i macierzy\u0144stwa oraz obiektywnie pozbawia p\u0142odno\u015b\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144sk\u0105 jedno\u015bci i integralno\u015bci. Sprawia i ujawnia rozdzia\u0142 mi\u0119dzy pokrewie\u0144stwem genetycznym, pokrewie\u0144stwem wynikaj\u0105cym z ci\u0105\u017cy a odpowiedzialno\u015bci\u0105 wychowawcz\u0105. Takie sfa\u0142szowanie stosunk\u00f3w osobowych w \u0142onie rodziny odbije si\u0119 na spo\u0142ecze\u0144stwie. To, co zagra\u017ca jedno\u015bci i trwa\u0142o\u015bci rodziny, stanowi r\u00f3wnie\u017c \u017ar\u00f3d\u0142o niezgody, nie\u0142adu i niesprawiedliwo\u015bci w ca\u0142ym \u017cyciu spo\u0142ecznym.<\/p>\n

Racje te przemawiaj\u0105 za negatywnym os\u0105dem moralnym sztucznego zap\u0142odnienia heterologicznego. Jest zatem rzecz\u0105 niegodziw\u0105 zap\u0142odnienie kobiety zam\u0119\u017cnej sperm\u0105 dawcy r\u00f3\u017cnego od jej m\u0119\u017ca lub zap\u0142odnienie sperm\u0105 m\u0119\u017ca jaja, kt\u00f3re nie pochodzi od jego \u017cony. Ponadto sztuczne zap\u0142odnienie kobiety niezam\u0119\u017cnej, panny lub wdowy, ktokolwiek by\u0142by dawc\u0105, nie mo\u017ce by\u0107 usprawiedliwione z moralnego punktu widzenia.<\/i><\/p>\n

Pragnienie posiadania dziecka, mi\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119dzy ma\u0142\u017conkami, kt\u00f3rzy ubiegaj\u0105 si\u0119 o to, jak zapobiec bezp\u0142odno\u015bci nie do przezwyci\u0119\u017cenia w inny spos\u00f3b, stanowi\u0105 zrozumia\u0142e motywacje, lecz subiektywnie dobre intencje nie sprawi\u0105, by sztuczne zap\u0142odnienie heterologiczne sta\u0142o si\u0119 zgodne z obiektywn\u0105 i niezbywaln\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015bci\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144stwa i by mog\u0142o uszanowa\u0107 tak prawa dziecka, jak i ma\u0142\u017conk\u00f3w.<\/p>\n

3. Czy macierzy\u0144stwo „zast\u0119pcze”(****)<\/a><\/sup>\u00a0jest moralnie dopuszczalne?<\/b><\/i><\/p>\n

Jest ono niedopuszczalne z tych samych racji, kt\u00f3re przemawiaj\u0105 za odrzuceniem sztucznego zap\u0142odnienia heterologicznego, poniewa\u017c sprzeciwia si\u0119 ono jedno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144stwa i godno\u015bci zrodzenia osoby ludzkiej.<\/b><\/p>\n

Macierzy\u0144stwo zast\u0119pcze posiada obiektywne braki w stosunku do obowi\u0105zk\u00f3w mi\u0142o\u015bci macierzy\u0144skiej, wierno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej i odpowiedzialnego macierzy\u0144stwa. Obra\u017ca ono godno\u015b\u0107 i prawo dziecka do pocz\u0119cia, do okresu ci\u0105\u017cy i wychowania przez w\u0142asnych rodzic\u00f3w oraz wprowadza, ze szkod\u0105 dla rodzin, podzia\u0142 mi\u0119dzy czynnikami fizycznymi, psychicznymi i moralnymi, kt\u00f3re je konstytuuj\u0105.<\/p>\n

B. SZTUCZNE ZAP\u0141ODNIENIE HOMOLOGICZNE<\/h4>\n

4. Jaki zwi\u0105zek jest wymagany z moralnego punktu widzenia mi\u0119dzy sztucznym zap\u0142odnieniem a aktem ma\u0142\u017ce\u0144skim?<\/b><\/i><\/p>\n

a) Nauczanie Ko\u015bcio\u0142a o ma\u0142\u017ce\u0144stwie i przekazywaniu \u017cycia ludzkiego stwierdza istnienie „nierozerwalnego zwi\u0105zku, kt\u00f3rego chcia\u0142 B\u00f3g, a kt\u00f3rego cz\u0142owiekowi nie wolno samowolnie zrywa\u0107, mi\u0119dzy podw\u00f3jnym znaczeniem aktu ma\u0142\u017ce\u0144skiego: znaczeniem jednocz\u0105cym i znaczeniem rodzicielskim. Faktycznie akt ma\u0142\u017ce\u0144ski w swojej wewn\u0119trznej strukturze, podczas gdy \u0142\u0105czy najg\u0142\u0119bszym w\u0119z\u0142em m\u0119\u017ca i \u017con\u0119, czyni ich zdolnymi do zrodzenia nowego \u017cycia, zgodnie z prawami wpisanymi w sam\u0105 natur\u0119 m\u0119\u017cczyzny i kobiety”(38)<\/a><\/sup>. Zasada ta, oparta na naturze ma\u0142\u017ce\u0144stwa i na wewn\u0119trznym zwi\u0105zku jego d\u00f3br, poci\u0105ga za sob\u0105 dobrze znane konsekwencje na poziomie odpowiedzialnego ojcostwa i macierzy\u0144stwa. „Zachowuj\u0105c te dwa aspekty: jednocz\u0105cy i rodzicielski, akt ma\u0142\u017ce\u0144ski zachowuje w pe\u0142ni sens wzajemnej i prawdziwej mi\u0142o\u015bci oraz swoje odniesienie do najwznio\u015blejszego powo\u0142ania cz\u0142owieka do ojcostwa”(39)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Ta sama nauka, kt\u00f3ra odnosi si\u0119 do zwi\u0105zku istniej\u0105cego mi\u0119dzy znaczeniami aktu ma\u0142\u017ce\u0144skiego i mi\u0119dzy dobrami ma\u0142\u017ce\u0144stwa, wyja\u015bnia problem moralny sztucznego zap\u0142odnienia homologicznego, poniewa\u017c „nigdy nie jest rzecz\u0105 dozwolon\u0105 rozdzielanie tych dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych aspekt\u00f3w, wykluczaj\u0105c pozytywnie lub intencjonalnie przekazywanie \u017cycia lub akt ma\u0142\u017ce\u0144ski”(40)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Antykoncepcja intencjonalnie pozbawia akt ma\u0142\u017ce\u0144ski jego otwarto\u015bci na przekazywanie \u017cycia i sprawia w taki spos\u00f3b dobrowolny rozdzia\u0142 cel\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Sztuczne zap\u0142odnienie homologiczne, d\u0105\u017c\u0105c do przekazywania \u017cycia, kt\u00f3re nie jest owocem w\u0142a\u015bciwego aktu jedno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej, sprawia analogiczny podzia\u0142 mi\u0119dzy dobrami i znaczeniami ma\u0142\u017ce\u0144stwa.<\/p>\n

Zap\u0142odnienie zatem jest godziwie chciane, je\u015bli ma\u0142\u017conkowie podj\u0119li w spos\u00f3b ludzki „akt ma\u0142\u017ce\u0144ski przez si\u0119 zdolny do zrodzenia potomstwa, do kt\u00f3rego to aktu ma\u0142\u017ce\u0144stwo jest ze swojej natury ukierunkowane i przez kt\u00f3ry ma\u0142\u017conkowie staj\u0105 si\u0119 jednym cia\u0142em”(41)<\/a><\/sup>. Przekazywanie \u017cycia jest jednak pozbawione, z moralnego punktu widzenia, swojej w\u0142asnej doskona\u0142o\u015bci, je\u015bli nie jest chciane jako owoc aktu ma\u0142\u017ce\u0144skiego, to znaczy specyficznego dzia\u0142ania jedno\u015bci ma\u0142\u017conk\u00f3w.<\/i><\/p>\n

b) Warto\u015b\u0107 moralna wewn\u0119trznego zwi\u0105zku istniej\u0105cego mi\u0119dzy dobrami ma\u0142\u017ce\u0144stwa i znaczeniami aktu ma\u0142\u017ce\u0144skiego, opiera si\u0119 na jedno\u015bci istoty ludzkiej, wynikaj\u0105cej ze z\u0142o\u017cenia cia\u0142a i duszy rozumnej(42)<\/a><\/sup>. Ma\u0142\u017conkowie wyra\u017caj\u0105 wobec siebie wzajemn\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 osobow\u0105 „w j\u0119zyku cia\u0142a”, kt\u00f3ry zawiera w sobie wyra\u017ane „znaczenie oblubie\u0144cze” i rodzicielskie zarazem(43)<\/a><\/sup>. Akt ma\u0142\u017ce\u0144ski, w kt\u00f3rym ma\u0142\u017conkowie objawiaj\u0105 sobie wzajemnie dar z siebie, wyra\u017ca r\u00f3wnocze\u015bnie otwarto\u015b\u0107 na dar \u017cycia; jest aktem nierozerwalnie cielesnym i duchowym. To w\u0142a\u015bnie w swoim ciele i przez swoje cia\u0142o, ma\u0142\u017conkowie dope\u0142niaj\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144stwo i mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 ojcem i matk\u0105. Aby uszanowa\u0107 j\u0119zyk cia\u0142a i jego naturalne bogactwo, jedno\u015b\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144ska powinna urzeczywistnia\u0107 si\u0119 w szacunku dla otwarto\u015bci na rodzicielstwo. Zrodzenie osoby ludzkiej powinno by\u0107 zatem owocem i zwie\u0144czeniem mi\u0142o\u015bci oblubie\u0144czej. Tak wi\u0119c pochodzenie istoty ludzkiej jest wynikiem przekazywania \u017cycia „zwi\u0105zanego nie tylko z jedno\u015bci\u0105 biologiczn\u0105, lecz r\u00f3wnie\u017c duchow\u0105 rodzic\u00f3w z\u0142\u0105czonych w\u0119z\u0142em ma\u0142\u017ce\u0144skim”(44)<\/a><\/sup>. Zap\u0142odnienie dokonane poza cia\u0142em ma\u0142\u017conk\u00f3w zostaje tym samym pozbawione znacze\u0144 i warto\u015bci, kt\u00f3re wyra\u017caj\u0105 si\u0119 w j\u0119zyku cia\u0142a i w zjednoczeniu os\u00f3b ludzkich.<\/p>\n

c) Tylko uszanowanie zwi\u0105zku, kt\u00f3ry istnieje mi\u0119dzy znaczeniami aktu ma\u0142\u017ce\u0144skiego, i szacunek dla jedno\u015bci istoty ludzkiej pozwala na rodzicielstwo zgodne z godno\u015bci\u0105 osoby ludzkiej. W swoim jedynym i niepowtarzalnym pochodzeniu, dziecko powinno by\u0107 uszanowane i uznane za r\u00f3wne w godno\u015bci osobistej z tymi, kt\u00f3rzy przekazuj\u0105 mu \u017cycie. Osoba ludzka powinna by\u0107 przyj\u0119ta w akcie jedno\u015bci i mi\u0142o\u015bci swoich rodzic\u00f3w; dlatego zrodzenie dziecka powinno by\u0107 owocem ich wzajemnego oddania si\u0119(45)<\/a><\/sup>, kt\u00f3re realizuje si\u0119 w akcie ma\u0142\u017ce\u0144skim, przez kt\u00f3ry ma\u0142\u017conkowie wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 z dzie\u0142em mi\u0142o\u015bci Stw\u00f3rcy jako s\u0142udzy, a nie w\u0142adcy(46)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Pochodzenie osoby ludzkiej jest w rzeczywisto\u015bci rezultatem oddania si\u0119. Pocz\u0119te dziecko powinno by\u0107 owocem mi\u0142o\u015bci swoich rodzic\u00f3w. Nie mo\u017ce by\u0107 po\u017c\u0105dane i pocz\u0119te jako wynik interwencji technik medycznych i biologicznych; oznacza\u0142oby to sprowadzenie go do poziomu przedmiotu technologii naukowej. Nikt nie mo\u017ce uzale\u017cnia\u0107 przyj\u015bcia dziecka na \u015bwiat od warunk\u00f3w skuteczno\u015bci technicznej ocenianej wed\u0142ug parametr\u00f3w kontroli i panowania.<\/p>\n

Donios\u0142o\u015b\u0107 moralna zwi\u0105zku istniej\u0105cego mi\u0119dzy znaczeniami aktu ma\u0142\u017ce\u0144skiego a mi\u0119dzy dobrami ma\u0142\u017ce\u0144stwa, jedno\u015b\u0107 istoty ludzkiej oraz godno\u015b\u0107 jego pochodzenia, wymagaj\u0105, by przekazanie \u017cycia osobie ludzkiej nast\u0105pi\u0142o jako owoc w\u0142a\u015bciwego aktu ma\u0142\u017ce\u0144skiego, aktu mi\u0142o\u015bci mi\u0119dzy ma\u0142\u017conkami.<\/i>\u00a0Wida\u0107 zatem zwi\u0105zek istniej\u0105cy mi\u0119dzy rodzicielstwem a aktem ma\u0142\u017ce\u0144skim, wa\u017cny tak na poziomie antropologicznym, jak i moralnym oraz staje si\u0119 ja\u015bniejsze nauczanie Urz\u0119du Nauczycielskiego Ko\u015bcio\u0142a na temat sztucznego zap\u0142odnienia homologicznego.<\/p>\n

5. Czy jest moralnie dopuszczalne sztuczne zap\u0142odnienie homologiczne w prob\u00f3wce?<\/b><\/i><\/p>\n

Odpowied\u017a na to pytanie jest \u015bci\u015ble uzale\u017cniona od wy\u017cej przypomnianych zasad. Nie mo\u017cna z pewno\u015bci\u0105 ignorowa\u0107 s\u0142usznych pragnie\u0144 bezp\u0142odnych ma\u0142\u017conk\u00f3w. Dla niekt\u00f3rych odwo\u0142anie si\u0119 do FIVET-u homologicznego jawi si\u0119 jako jedyny \u015brodek do posiadania szczerze upragnionego dziecka. Rodzi si\u0119 pytanie, czy w takiej sytuacji ca\u0142o\u015b\u0107 \u017cycia ma\u0142\u017ce\u0144skiego nie wystarczy\u0142aby do usprawiedliwienia odpowiedniej godno\u015bci w przekazywaniu \u017cycia. Uznaje si\u0119, \u017ce FIVET z pewno\u015bci\u0105 nie mo\u017ce uzupe\u0142ni\u0107 braku stosunk\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144skich(47)<\/a><\/sup>, a bior\u0105c pod uwag\u0119 niebezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3re mog\u0105 zaistnie\u0107 dla dziecka i niedogodno\u015bci ca\u0142ej metody, nie mo\u017ce by\u0107 przedk\u0142adany nad specyficzne akty zjednoczenia ma\u0142\u017ce\u0144skiego. Mo\u017cna wi\u0119c zapyta\u0107 si\u0119, czy w przypadku niemo\u017cliwo\u015bci zapobie\u017cenia w inny spos\u00f3b bezp\u0142odno\u015bci, kt\u00f3ra jest przyczyn\u0105 cierpie\u0144, zap\u0142odnienie homologiczne\u00a0w prob\u00f3wce\u00a0<\/i>nie mo\u017ce stanowi\u0107 pomocy, a nawet terapii, dla kt\u00f3rej mog\u0142oby by\u0107 dopuszczone jako moralnie godziwe.<\/p>\n

Pragnienie dziecka – lub przynajmniej mo\u017cliwo\u015b\u0107 przekazania \u017cycia – jest z moralnego punktu wiedzenia koniecznym warunkiem dla odpowiedzialnego rodzicielstwa ludzkiego. Jednak\u017ce dobra intencja nie wystarcza, by da\u0107 pozytywn\u0105 ocen\u0119 moraln\u0105 zap\u0142odnienia w prob\u00f3wce nawet mi\u0119dzy gametami ma\u0142\u017conk\u00f3w. Technika FIVET-u powinna by\u0107 os\u0105dzona sama w sobie i nie mo\u017ce ulec zmianie jej ostateczna kwalifikacja moralna w zale\u017cno\u015bci od ca\u0142ego \u017cycia ma\u0142\u017ce\u0144skiego, w kt\u00f3re ta technika si\u0119 wpisuje, ani do akt\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144skich, kt\u00f3re mog\u0105 t\u0119 technik\u0119 wyprzedza\u0107 lub po niej nast\u0119powa\u0107(48)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Jak ju\u017c powiedziano, metoda FIVET-u w okoliczno\u015bciach, w kt\u00f3rych zwykle si\u0119 j\u0105 stosuje, poci\u0105ga za sob\u0105 niszczenie istot ludzkich, co sprzeciwia si\u0119 wspomnianej nauce o przerywaniu ci\u0105\u017cy(49)<\/a><\/sup>. Lecz r\u00f3wnie\u017c w przypadku, w kt\u00f3rym uda\u0142oby si\u0119 ca\u0142kowicie unikn\u0105\u0107 \u015bmierci embrion\u00f3w ludzkich, FIVET homologiczny powoduje rozdzia\u0142 mi\u0119dzy dzia\u0142aniami przeznaczonymi do zap\u0142odnienia ludzkiego a aktem ma\u0142\u017ce\u0144skim. Zatem powinna by\u0107 r\u00f3wnie\u017c rozwa\u017cona natura w\u0142asna FIVET-u homolo-gicznego, abstrahuj\u0105c od zwi\u0105zku, jaki mo\u017ce mie\u0107 z wywo\u0142anym przerwaniem ci\u0105\u017cy.<\/p>\n

FIVET homologiczny dokonuje si\u0119 poza cia\u0142em ma\u0142\u017conk\u00f3w za po\u015brednictwem dzia\u0142ania os\u00f3b trzecich, kt\u00f3rych kompetencja i dzia\u0142anie sprawia powodzenie zabiegu. FIVET powierza wi\u0119c \u017cycie i to\u017csamo\u015b\u0107 embrion\u00f3w w r\u0119ce w\u0142adzy lekarzy i biolog\u00f3w oraz ustala panowanie nad pochodzeniem i przeznaczeniem osoby ludzkiej. Tego rodzaju relacja panowania sama w sobie sprzeciwia si\u0119 godno\u015bci i r\u00f3wno\u015bci, kt\u00f3re powinny by\u0107 wsp\u00f3lne rodzicom i dzieciom.<\/p>\n

Pocz\u0119cie\u00a0w prob\u00f3wce jest wynikiem czynno\u015bci technicznej, kt\u00f3ra kieruje zap\u0142odnieniem; nie jest ono ani faktycznie uzyskane, ani pozytywnie chciane jako wyraz i owoc w\u0142a\u015bciwego aktu ma\u0142\u017ce\u0144skiego. Dlatego w FIVET homologicznym, chocia\u017c dokonuje si\u0119 ono w kontek\u015bcie stosunk\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144skich, kt\u00f3re faktycznie istniej\u0105, zrodzenie osoby ludzkiej jest obiektywnie pozbawione swojej w\u0142a\u015bciwej doskona\u0142o\u015bci, a mianowicie bycia zwie\u0144czeniem i owocem aktu ma\u0142\u017ce\u0144skiego,<\/i>\u00a0przez kt\u00f3ry ma\u0142\u017conkowie mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 „wsp\u00f3\u0142pracownikami Boga w przekazywaniu daru \u017cycia nowej osobie”(50)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Racje te pozwalaj\u0105 zrozumie\u0107, dlaczego akt mi\u0142o\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej jest w nauczaniu Ko\u015bcio\u0142a uwa\u017cany za jedyne godne miejsce ludzkiego rodzicielstwa. Z tych samych racji, tak zwany „prosty przypadek”, to znaczy technika FIVET-u homologicznego, kt\u00f3ra b\u0119d\u0105c woln\u0105 od jakiegokolwiek kompromisu z praktyk\u0105 niszczenia embrion\u00f3w, czyli przerywania ci\u0105\u017cy i z masturbacj\u0105, pozostaje jednak technik\u0105 moralnie niegodziw\u0105, poniewa\u017c pozbawia rodzicielstwo ludzkie tej godno\u015bci, kt\u00f3ra jest mu w\u0142a\u015bciwa i naturalna.<\/p>\n

Z pewno\u015bci\u0105 FIVET homologiczny nie jest obci\u0105\u017cony wszystkimi przeciwwskazaniami etycznymi, kt\u00f3re spotyka si\u0119 w przekazywaniu \u017cycia poza ma\u0142\u017ce\u0144stwem; rodzina i ma\u0142\u017ce\u0144stwo pozostaj\u0105 miejscem narodzenia i wychowania dzieci. Jednak\u017ce, zgodnie z tradycyjn\u0105 nauk\u0105 dotycz\u0105c\u0105 d\u00f3br ma\u0142\u017ce\u0144stwa i godno\u015bci osoby,\u00a0Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest przeciwny, z moralnego punktu widzenia, sztucznemu zap\u0142odnieniu homologicznemu w prob\u00f3wce. Jest ono bowiem samo w sobie niegodziwe i sprzeczne z godno\u015bci\u0105 rodzicielstwa oraz jedno\u015bci\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144sk\u0105, nawet w\u00f3wczas, gdyby zrobi\u0142o si\u0119 wszystko dla unikni\u0119cia \u015bmierci embrionu ludzkiego.<\/i><\/p>\n

Chocia\u017c nie mo\u017cna aprobowa\u0107 sposobu, przez kt\u00f3ry dokonuje si\u0119 pocz\u0119cie ludzkie w FIVET, ka\u017cde dziecko przychodz\u0105ce na \u015bwiat ma by\u0107 przyj\u0119te jako \u017cywy dar dobroci Bo\u017cej i wychowane z mi\u0142o\u015bci\u0105.<\/p>\n

6. Jak oceni\u0107 z moralnego punktu widzenia sztuczne zap\u0142odnienie homologiczne?<\/b><\/i><\/p>\n

Nie mo\u017cna dopu\u015bci\u0107 sztucznego zap\u0142odnienia homologicznego wewn\u0105trz ma\u0142\u017ce\u0144-stwa za wyj\u0105tkiem przypadku, w kt\u00f3rym \u015brodek techniczny nie zast\u0119puje aktu ma\u0142\u017ce\u0144-skiego, lecz s\u0142u\u017cy jako u\u0142atwienie i pomoc do osi\u0105gni\u0119cia jego naturalnego celu.<\/b><\/p>\n

Nauczanie Urz\u0119du Nauczycielskiego na ten temat zosta\u0142o ju\u017c wyja\u015bnione(51)<\/a><\/sup>. Nie jest ono tylko wyrazem szczeg\u00f3lnych okoliczno\u015bci historycznych, lecz opiera si\u0119 na nauczaniu Ko\u015bcio\u0142a na temat \u015bcis\u0142ego powi\u0105zania mi\u0119dzy aktem ma\u0142\u017ce\u0144skim a rodzicielstwem oraz na uwzgl\u0119dnieniu osobowej natury aktu ma\u0142\u017ce\u0144skiego i rodzicielstwa. „Akt ma\u0142\u017ce\u0144ski w swojej naturalnej strukturze jest dzia\u0142aniem osobowym, r\u00f3wnoczesn\u0105 i bezpo\u015bredni\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0105 ma\u0142\u017conk\u00f3w, kt\u00f3ra na mocy samej natury sprawc\u00f3w i w\u0142a\u015bciwo\u015bci aktu, jest wyrazem wzajemnego daru, kt\u00f3ry zgodnie ze s\u0142owami Pisma \u015awi\u0119tego sprawia, '\u017ce b\u0119d\u0105 oboje jednym cia\u0142em'”(52)<\/a><\/sup>. Dlatego sumienie moralne „niekoniecznie odrzuca u\u017cywanie pewnych sztucznych \u015brodk\u00f3w przeznaczonych jedynie, czy to dla u\u0142atwienia aktu naturalnego, czy to dla osi\u0105gni\u0119cia w\u0142a\u015bciwego celu aktu naturalnego dokonanego w spos\u00f3b normalny”(53)<\/a><\/sup>. Je\u015bli \u015brodek techniczny u\u0142atwia akt ma\u0142\u017ce\u0144ski lub pomaga osi\u0105gn\u0105\u0107 jego naturalny cel, mo\u017ce by\u0107 uznany za moralnie godziwy. Przeciwnie, je\u015bliby interwencja zast\u0119powa\u0142a akt ma\u0142\u017ce\u0144ski, musi by\u0107 uznana za moralnie niedopuszczaln\u0105.<\/p>\n

Sztuczna inseminacja zast\u0119puj\u0105ca akt ma\u0142\u017ce\u0144ski jest zabroniona z powodu dobrowolnego rozdzielenia dokonanego mi\u0119dzy dwoma znaczeniami aktu ma\u0142\u017ce\u0144skiego. Masturbacja dzi\u0119ki kt\u00f3rej osi\u0105ga si\u0119 sperm\u0119, jest innym znakiem takiego rozdzia\u0142u. R\u00f3wnie\u017c wtedy, gdy jest podj\u0119ty w celu przekazywania \u017cycia, akt ten jest pozbawiony swojego znaczenia jednocz\u0105cego: „brakuje mu… stosunku p\u0142ciowego wymaganego przez porz\u0105dek moralny, stosunku, kt\u00f3ry urzeczywistnia si\u0119 'w kontek\u015bcie prawdziwej mi\u0142o\u015bci, integralnego sensu wzajemnego oddania i rodzicielstwa ludzkiego'”(54)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

7. Jakie kryterium moralne powinno kierowa\u0107 interwencj\u0105 lekarza w przekazywaniu \u017cycia?<\/b><\/i><\/p>\n

Interwencja lekarza nie powinna by\u0107 tylko oceniana ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j wymiar techniczny, lecz tak\u017ce i przede wszystkim ze wzgl\u0119du na jego cel, kt\u00f3rym jest dobro os\u00f3b oraz ich zdrowie cielesne i psychiczne. Kryteria moralne interwencji lekarskiej w dziedzinie przekazywania \u017cycia wywodz\u0105 si\u0119 z godno\u015bci os\u00f3b ludzkich, z ich p\u0142ciowo\u015bci i ich pochodzenia.<\/p>\n

Medycyna, kt\u00f3ra chcia\u0142aby by\u0107 podporz\u0105dkowana integralnemu dobru osoby, powinna uszanowa\u0107 warto\u015bci w\u0142a\u015bciwe p\u0142ciowo\u015bci ludzkiej(55)<\/a><\/sup>. Lekarz pozostaje w s\u0142u\u017cbie os\u00f3b i przekazywania \u017cycia ludzkiego. Nie ma uprawnienia do dysponowania nimi, ani do decydowania o nich.<\/i>\u00a0Interwencja lekarska szanuje godno\u015b\u0107 os\u00f3b, gdy u\u0142atwia ten akt lub pozwala uzyska\u0107 jego cel, je\u015bli zosta\u0142 dokonany w spos\u00f3b normalny(56)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Przeciwnie, nieraz zdarza si\u0119, \u017ce interwencja lekarska technicznie zast\u0119puje akt ma\u0142\u017ce\u0144ski dla uzyskania pocz\u0119cia, kt\u00f3re nie jest ani jego wynikiem, ani jego owocem. W tym przypadku interwencja lekarza nie jest, tak jak powinna by\u0107, w s\u0142u\u017cbie jedno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej, lecz przyw\u0142aszcza sobie funkcj\u0119 rodzicielsk\u0105, a w taki spos\u00f3b sprzeciwia si\u0119 godno\u015bci oraz niezbywalnym prawom ma\u0142\u017conk\u00f3w i maj\u0105cego narodzi\u0107 si\u0119 dziecka.<\/p>\n

Humanizacja medycyny, kt\u00f3rej z takim naciskiem wszyscy si\u0119 domagaj\u0105, wymaga szacunku dla integralno\u015bci osoby ludzkiej w pierwszym rz\u0119dzie w akcie oraz w chwili, w kt\u00f3rej ma\u0142\u017conkowie przekazuj\u0105 \u017cycie nowej osobie. Jest zatem rzecz\u0105 logiczn\u0105 zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 z nagl\u0105cym apelem do lekarzy i naukowc\u00f3w katolickich, by dawali przyk\u0142adne \u015bwiadectwo nale\u017cnego szacunku dla embrionu ludzkiego i dla god-no\u015bci przekazywania \u017cycia. W spos\u00f3b szczeg\u00f3lny prosi si\u0119 personel medyczny oraz obs\u0142ug\u0119 szpitali i klinik katolickich, by przestrzegali podj\u0119tych zobowi\u0105za\u0144 moralnych, cz\u0119sto r\u00f3wnie\u017c na mocy statutu. Odpowiedzialni za te szpitale i kliniki katolickie, kt\u00f3-rymi cz\u0119sto s\u0105 osoby zakonne, niech w\u0142o\u017c\u0105 ca\u0142e serce w starania, by zapewni\u0107 i rozwi-ja\u0107 \u015bcis\u0142e przestrzeganie norm moralnych przypomnianych w niniejszej Instrukcji.<\/p>\n

8. Cierpienie z powodu bezp\u0142odno\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej<\/b><\/i><\/p>\n

Cierpienie ma\u0142\u017conk\u00f3w, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 mie\u0107 dzieci lub obawiaj\u0105 si\u0119 urodzi\u0107 dziecko upo\u015bledzone, jest cierpieniem, kt\u00f3re wszyscy powinni rozumie\u0107 i odpowiednio ocenia\u0107.<\/b><\/p>\n

Pragnienie dziecka ze strony ma\u0142\u017conk\u00f3w jest czym\u015b naturalnym. Wyra\u017ca powo\u0142anie do ojcostwa i macierzy\u0144stwa wpisanego w mi\u0142o\u015b\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144sk\u0105. To pragnienie mo\u017ce by\u0107 jeszcze silniejsze, je\u015bli para ma\u0142\u017ce\u0144ska jest dotkni\u0119ta nieuleczaln\u0105 bezp\u0142odno\u015bci\u0105. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo nie przyznaje jednak ma\u0142\u017conkom prawa do posiadania dzieci, lecz tylko prawo do podj\u0119cia takich akt\u00f3w naturalnych, kt\u00f3re same przez si\u0119 s\u0105 przyporz\u0105dkowane przekazywaniu \u017cycia(57)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Prawdziwe i w\u0142a\u015bciwe prawo do dziecka sprzeciwia\u0142oby si\u0119 jego godno\u015bci i naturze. Dziecko nie jest jak\u0105\u015b rzecz\u0105, kt\u00f3ra nale\u017ca\u0142aby si\u0119 ma\u0142\u017conkom i nie mo\u017ce by\u0107 uwa\u017cane za przedmiot posiadania. Jest raczej darem, i to „najwi\u0119kszym”(58)<\/a><\/sup>, najbardziej darmowym ma\u0142\u017ce\u0144stwa, \u017cywym \u015bwiadectwem wzajemnego oddania si\u0119 jego rodzic\u00f3w. Z tego tytu\u0142u dziecko ma prawo – jak to zosta\u0142o wspomniane – by by\u0107 owocem w\u0142a\u015bciwego aktu mi\u0142o\u015bci ma\u0142\u017ce\u0144skiej swoich rodzic\u00f3w, i by r\u00f3wnie\u017c mie\u0107 prawo do szacunku jako osoba od chwili swojego pocz\u0119cia.<\/i><\/p>\n

Bezp\u0142odno\u015b\u0107 jednak, jakakolwiek by\u0142aby jej przyczyna i rokowanie, jest ci\u0119\u017ck\u0105 pr\u00f3b\u0105. Wsp\u00f3lnota wierz\u0105cych jest powo\u0142ana do wyja\u015bnienia i podtrzymywania na duchu tych wszystkich, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 zrealizowa\u0107 s\u0142usznych d\u0105\u017ce\u0144 do macierzy\u0144stwa i ojcostwa. Ma\u0142\u017conkowie znajduj\u0105cy si\u0119 w tej bolesnej sytuacji s\u0105 powo\u0142ani do odkrycia w niej okazji do szczeg\u00f3lnego uczestnictwa w Krzy\u017cu Pana, \u017ar\u00f3dle p\u0142odno\u015bci duchowej. Pary ma\u0142\u017ce\u0144skie bezp\u0142odne nie powinny zapomina\u0107, \u017ce „r\u00f3wnie\u017c, gdy rodzicielstwo nie jest mo\u017cliwe, to \u017cycie ma\u0142\u017ce\u0144skie nie traci warto\u015bci. Bezp\u0142odno\u015b\u0107 fizyczna – oczywi\u015bcie – mo\u017ce by\u0107 dla ma\u0142\u017conk\u00f3w okazj\u0105 do podj\u0119cia innych wa\u017cnych zada\u0144 w stosunku do \u017cycia os\u00f3b ludzkich, takich jak na przyk\u0142ad adopcja, r\u00f3\u017cne formy dzie\u0142 wychowawczych, pomoc innym rodzicom, dzieciom ubogim lub upo\u015bledzonym”(59)<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Wielu uczonych zaanga\u017cowa\u0142o si\u0119 w walk\u0119 z bezp\u0142odno\u015bci\u0105. Broni\u0105c w pe\u0142ni godno\u015bci ludzkiego przekazywania \u017cycia, niekt\u00f3rzy z nich uzyskali wyniki, kt\u00f3re w przesz\u0142o\u015bci uwa\u017cano za nieosi\u0105galne. Zach\u0119ca si\u0119 ludzi nauki do kontynuowania ich bada\u0144 prowadz\u0105cych do wyeliminowania r\u00f3\u017cnych przyczyn bezp\u0142odno\u015bci czy te\u017c do jej wyleczenia, aby ma\u0142\u017conkowie bezp\u0142odni mogli sta\u0107 si\u0119 p\u0142odnymi przy zachowaniu ich godno\u015bci osobowej oraz godno\u015bci dziecka.<\/p>\n

III<\/b><\/p>\n

MORALNO\u015a\u0106 A PRAWODAWSTWO CYWILNE WARTO\u015aCI I OBOWI\u0104ZKI MORALNE, KT\u00d3RE PRAWODAWSTWO CYWILNE POWINNO USZANOWA\u0106 I ZATWIERDZI\u0106 W TEJ DZIEDZINIE<\/h4>\n

Nienaruszalne prawo do \u017cycia ka\u017cdej niewinnej istoty ludzkiej, prawo rodziny i instytucji ma\u0142\u017ce\u0144stwa stanowi\u0105 podstawowe warto\u015bci moralne, poniewa\u017c dotycz\u0105 naturalnego uwarunkowania i integralnego powo\u0142ania osoby ludzkiej, a r\u00f3wnocze\u015bnie s\u0105 istotnymi elementami spo\u0142ecze\u0144stwa \u015bwieckiego i jego prawodawstwa.<\/p>\n

Z tego wzgl\u0119du nowe mo\u017cliwo\u015bci technologiczne, kt\u00f3re otwar\u0142y si\u0119 w dziedzinie biomedycyny, domagaj\u0105 si\u0119 interwencji w\u0142adz politycznych i prawodawcy, poniewa\u017c niekontrolowane uciekanie si\u0119 do takich technik mog\u0142oby doprowadzi\u0107 do nieprzewidywalnych i szkodliwych konsekwencji dla spo\u0142ecze\u0144stwa. Odwo\u0142ywanie si\u0119 do sumienia i samokontroli naukowc\u00f3w nie mo\u017ce by\u0107 wystarczaj\u0105ce, by zapewni\u0107 szacunek dla praw osobowych i dla porz\u0105dku publicznego. Je\u015bli prawodawca, odpowiedzialny za dobro wsp\u00f3lne, przesta\u0142by czuwa\u0107, m\u00f3g\u0142by by\u0107 pozbawiony swoich przywilej\u00f3w ze strony naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy ro\u015bciliby sobie prawo do rz\u0105dzenia ludzko\u015bci\u0105 w imi\u0119 odkry\u0107 biologicznych oraz w imi\u0119 domniemanych proces\u00f3w „ulepszenia”, kt\u00f3re mia\u0142yby z nich wynikn\u0105\u0107. Eugenizm i dyskryminacja mi\u0119dzy istotami ludzkimi mog\u0142yby zosta\u0107 usprawiedliwione. Stanowi\u0142oby to pogwa\u0142cenie i powa\u017cn\u0105 zniewag\u0119 r\u00f3wno\u015bci, godno\u015bci oraz podstawowych praw osoby ludzkiej.<\/p>\n

Interwencja w\u0142adzy politycznej powinna kierowa\u0107 si\u0119 zasadami rozumowymi, kt\u00f3re reguluj\u0105 stosunki mi\u0119dzy prawem cywilnym a prawem moralnym. Zadaniem prawa cywilnego jest zabezpieczenie dobra wsp\u00f3lnego os\u00f3b przez uznanie i obron\u0119 podstawowych praw, rozw\u00f3j pokoju i moralno\u015bci publicznej(60)<\/a><\/sup>. W \u017cadnej dziedzinie \u017cycia prawo cywilne nie mo\u017ce zast\u0105pi\u0107 sumienia ani narzuci\u0107 norm, kt\u00f3re przekraczaj\u0105 jego kompetencje. Prawo cywilne w imi\u0119 porz\u0105dku publicznego powinno nieraz tolerowa\u0107 to, czego nie mo\u017ce zabroni\u0107 bez wyrz\u0105dzania jeszcze wi\u0119kszej szkody. Niezbywalne prawa osoby powinny by\u0107 jednak uznane i uszanowane ze strony spo\u0142eczno\u015bci cywilnej i w\u0142adzy politycznej. Te prawa cz\u0142owieka nie zale\u017c\u0105 ani od poszczeg\u00f3lnych jednostek, ani od rodzic\u00f3w, ani nie s\u0105 przywilejem udzielonym przez spo\u0142ecze\u0144stwo czy pa\u0144stwo. Tkwi\u0105 one w naturze ludzkiej i s\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z osob\u0105 na mocy aktu stw\u00f3rczego, od kt\u00f3rego osoba bierze sw\u00f3j pocz\u0105tek.<\/p>\n

Z tych podstawowych praw nale\u017cy tutaj wymieni\u0107: a) prawo do \u017cycia i integralno\u015bci fizycznej ka\u017cdej istoty ludzkiej od chwili pocz\u0119cia a\u017c do \u015bmierci; b) prawo rodziny i ma\u0142\u017ce\u0144stwa jako instytucji, w tym r\u00f3wnie\u017c prawo dziecka do pocz\u0119cia, urodzenia i wychowania przez swoich rodzic\u00f3w. Ka\u017cde z tych dw\u00f3ch zagadnie\u0144 nale\u017cy jeszcze dalej rozwa\u017cy\u0107.<\/p>\n

W niekt\u00f3rych krajach prawodawstwo pozwoli\u0142o na bezpo\u015brednie u\u015bmiercanie niewinnych istot. W chwili, kiedy jakie\u015b prawo pozytywne pozbawia obrony pewn\u0105 kategori\u0119 istot ludzkich, kt\u00f3rych ze swojej natury powinno broni\u0107, to tym samym pa\u0144stwo odmawia r\u00f3wno\u015bci wszystkich wobec prawa. Gdy pa\u0144stwo nie u\u017cywa swojej w\u0142adzy w s\u0142u\u017cbie praw ka\u017cdego obywatela, a w szczeg\u00f3lno\u015bci tego, kt\u00f3ry jest najs\u0142abszy, s\u0105 zagro\u017cone same podstawy samorz\u0105dno\u015bci pa\u0144stwa. W konsekwencji w\u0142adza polityczna nie mo\u017ce wyrazi\u0107 zgody na to, aby istot\u0119 ludzk\u0105 powo\u0142ywano do istnienia za pomoc\u0105 takich metod technicznych, kt\u00f3re nara\u017caj\u0105 j\u0105 na nieodwracalne ryzyko. Ewentualne zezwolenie udzielone przez prawo pozytywne i w\u0142adz\u0119 polityczn\u0105 na techniki sztucznego przekazywania \u017cycia i na do\u015bwiadczenia z nimi zwi\u0105zane, spowodowa\u0142oby jeszcze wi\u0119kszy wy\u0142om spowodowany ju\u017c przez prawodawstwo zezwalaj\u0105ce na przerywanie ci\u0105\u017cy.<\/p>\n

Jako konsekwencj\u0119 szacunku i opieki nale\u017cnej dziecku, kt\u00f3re ma si\u0119 narodzi\u0107, pocz\u0105wszy od chwili jego pocz\u0119cia, prawo powinno przewidzie\u0107 odpowiednie sankcje karne za ka\u017cde dobrowolne pogwa\u0142cenia jego praw. Prawo nie mo\u017ce tolerowa\u0107 – prze-ciwnie, powinno wyra\u017anie zabroni\u0107 – by istoty ludzkie nawet w stanie embrionalnym by\u0142y traktowane jako przedmioty eksperymentu, okaleczane i u\u015bmiercane pod pretek-stem, \u017ce s\u0105 embrionami nadliczbowymi lub niezdolnymi do normalnego rozwoju.<\/p>\n

W\u0142adza polityczna jest zobowi\u0105zana zapewni\u0107 instytucji rodziny, na kt\u00f3rej opiera si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwo, obron\u0119 prawn\u0105, jaka jej przys\u0142uguje. Z samego faktu, \u017ce w\u0142adza polityczna powinna s\u0142u\u017cy\u0107 osobom, powinna r\u00f3wnie\u017c s\u0142u\u017cy\u0107 rodzinie. Prawo cywilne nie mo\u017ce udziela\u0107 gwarancji takim technikom sztucznego zap\u0142odnienia, w kt\u00f3rych osoby trzecie (lekarze, biologowie, w\u0142adza ekonomiczna czy pa\u0144stwowa) przyw\u0142aszczaj\u0105 sobie uprawnienia zwi\u0105zane z relacj\u0105 mi\u0119dzy ma\u0142\u017conkami, dlatego nie mo\u017ce zalegalizowa\u0107 przekazywania gamet pomi\u0119dzy osobami, kt\u00f3re nie s\u0105 prawnie z\u0142\u0105czone w\u0119z\u0142em ma\u0142\u017ce\u0144skim.<\/p>\n

Ponadto prawodawstwo powinno zakaza\u0107, na mocy obowi\u0105zku pomocy, do kt\u00f3rej rodzina ma prawo, „banki embrion\u00f3w”, inseminacj\u0119 „post mortem” (po \u015bmierci) oraz „macierzy\u0144stwo zast\u0119pcze”.<\/p>\n

Do obowi\u0105zk\u00f3w w\u0142adzy publicznej nale\u017cy takie dzia\u0142anie, by prawo cywilne opiera\u0142o si\u0119 na podstawowych normach prawa moralnego w tym, co odnosi si\u0119 do praw cz\u0142owieka, \u017cycia ludzkiego i instytucji rodziny. Politycy powinni zaanga\u017cowa\u0107 si\u0119, przez sw\u00f3j wp\u0142yw na opini\u0119 publiczn\u0105, w celu zdobycia dla tych podstawowych zasad jak najszerszego poparcia w spo\u0142ecze\u0144stwie i umacniania go tam, gdzie by\u0142oby os\u0142abione lub zagro\u017cone.<\/i><\/p>\n

W wielu krajach prawodawstwo zezwalaj\u0105ce na przerywanie ci\u0105\u017cy i prawna tolerancja wobec par nie posiadaj\u0105cych \u015blubu czyni\u0105 jeszcze trudniejszym dla w\u0142adz osi\u0105gni\u0119cie szacunku dla podstawowych praw przypomnianych w niniejszej\u00a0Instrukcji<\/i>. Pragnie si\u0119, by pa\u0144stwa nie bra\u0142y na siebie odpowiedzialno\u015bci za uczynienie jeszcze ci\u0119\u017cszymi tych sytuacji niesprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznie szkodliwych. Przeciwnie, postuluje si\u0119, by narody i pa\u0144stwa u\u015bwiadomi\u0142y sobie wszystkie konsekwencje kulturowe, ideologiczne i polityczne zwi\u0105zane z technikami sztucznego przekazywania \u017cycia oraz umia\u0142y znale\u017a\u0107 m\u0105dro\u015b\u0107 i konieczn\u0105 odwag\u0119 w wydawaniu praw sprawie-dliwszych oraz w wi\u0119kszym stopniu szanuj\u0105cych \u017cycie ludzkie i instytucj\u0119 rodziny.<\/p>\n

Prawodawstwo cywilne wielu pa\u0144stw udziela dzi\u015b, w oczach wielu, nies\u0142usznego uznania pewnych praktyk. Okazuje si\u0119 ono niezdolne, by zagwarantowa\u0107 ow\u0105 moralno\u015b\u0107, kt\u00f3ra jest zgodna z naturalnymi wymaganiami osoby ludzkiej i „z niepisanym prawem” wyrytym w sercu cz\u0142owieka przez Stw\u00f3rc\u0119. Wszyscy ludzie dobrej woli powinni zaanga\u017cowa\u0107 si\u0119, w szczeg\u00f3lno\u015bci w \u015brodowiskach pracy zawodowej, w przestrzeganie swoich praw cywilnych, by zosta\u0142y zreformowane te prawa i praktyki, kt\u00f3re s\u0105 nie do przyj\u0119cia z moralnego punktu widzenia. Ponadto powinno si\u0119 podj\u0105\u0107 i uzna\u0107 „zastrze\u017cenie sumienia” wobec takich praw. Co wi\u0119cej, zaczyna narzuca\u0107 si\u0119 z ca\u0142\u0105 ostro\u015bci\u0105 sumieniu moralnemu wielu os\u00f3b, zw\u0142aszcza specjalist\u00f3w nauk biomedycznych, postawa biernej opozycji wobec uprawomocnienia metod przeciwnych \u017cyciu i godno\u015bci cz\u0142owieka.<\/i><\/p>\n

ZAKO\u0143CZENIE<\/h4>\n

Rozpowszechnianie si\u0119 technologii umo\u017cliwiaj\u0105cej interwencj\u0119 w procesy przekazywania \u017cycia rodzi bardzo powa\u017cne problemy moralne odno\u015bnie do nale\u017cnego szacunku dla istoty ludzkiej od samego jej pocz\u0119cia, dla godno\u015bci osoby, dla jej p\u0142ciowo\u015bci i dla rodzicielstwa.<\/p>\n

Kongregacja Nauki Wiary, spe\u0142niaj\u0105c swoje zadanie obrony i rozwoju nauczania Ko\u015bcio\u0142a, przez ten dokument dotycz\u0105cy tak wa\u017cnej dziedziny, zwraca si\u0119 z nowym apelem do tych wszystkich, kt\u00f3rzy z racji swojej roli i zada\u0144 mog\u0105 wywrze\u0107 pozytywny wp\u0142yw, by w rodzinie i w spo\u0142ecze\u0144stwie zosta\u0142 uznany nale\u017cny szacunek dla \u017cycia i mi\u0142o\u015bci: do ludzi odpowiedzialnych za kszta\u0142towanie sumie\u0144 i opinii publicznej, do naukowc\u00f3w, do specjalist\u00f3w medycyny, do prawnik\u00f3w i polityk\u00f3w. Prosi ona, by wszyscy zrozumieli istnienie niezgodno\u015bci mi\u0119dzy szacunkiem dla godno\u015bci osoby ludzkiej a pogard\u0105 dla \u017cycia i mi\u0142o\u015bci, mi\u0119dzy wiar\u0105 w Boga \u017cywego a pokus\u0105 do decydowania o pochodzeniu i losie cz\u0142owieka.<\/p>\n

Kongregacja Nauki Wiary zwraca si\u0119 w szczeg\u00f3lno\u015bci z ufnym wezwaniem i zach\u0119t\u0105 do teolog\u00f3w, a zw\u0142aszcza do moralist\u00f3w, by pog\u0142\u0119bili tre\u015bci nauczania Urz\u0119du Nauczycielskiego i udost\u0119pnili je wiernym w \u015bwietle prawdziwej antropologii w dziedzinie seksualno\u015bci i ma\u0142\u017ce\u0144stwa, w kontek\u015bcie koniecznego uj\u0119cia interdyscyplinarnego. W taki spos\u00f3b b\u0119dzie mo\u017cna coraz lepiej zrozumie\u0107 racje i donios\u0142o\u015b\u0107 owego nauczania, kt\u00f3re broni cz\u0142owieka przed przerostami jego w\u0142asnej w\u0142adzy. Ko\u015bci\u00f3\u0142 Bo\u017cy przypomina cz\u0142owiekowi podstawy jego prawdziwej szlachetno\u015bci. Tylko w taki spos\u00f3b b\u0119dzie mo\u017cna zabezpieczy\u0107 pokoleniom jutra mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u017cycia i mi\u0142o\u015bci, w takiej godno\u015bci i wolno\u015bci, jakie pochodz\u0105 z szacunku dla prawdy. Dok\u0142adne wskazania, przedstawione w niniejszej\u00a0Instrukcji<\/i>, nie zmierzaj\u0105 wi\u0119c do powstrzymania wysi\u0142ku refleksji, lecz raczej do ich podj\u0119cia z odnowionym zapa\u0142em, w nieodwo\u0142alnej wierno\u015bci dla nauczania Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n

W \u015bwietle prawdy o darze \u017cycia ludzkiego i zasad moralnych, kt\u00f3re z niego wyp\u0142ywaj\u0105, ka\u017cdy jest zaproszony do dzia\u0142ania na polu w\u0142a\u015bciwej mu odpowiedzialno\u015bci, jak dobry Samarytanin, oraz do uznania nawet najmniejszego z syn\u00f3w ludzkich za swojego bli\u017aniego (por. \u0141k 10, 29-37). S\u0142owo Chrystusa w tym kontek\u015bcie nabiera nowego i szczeg\u00f3lnego znaczenia: „wszystko, co uczynili\u015bcie jednemu z tych braci moich najmniejszych, Mnie\u015bcie to uczynili” (Mt 25, 45).<\/p>\n

W czasie audiencji, udzielonej ni\u017cej podpisanemu Kardyna\u0142owi Prefektowi, Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 Jan Pawe\u0142 II zatwierdzi\u0142 niniejsz\u0105 Instrukcj\u0119, przyj\u0119t\u0105 na posiedzeniu plenarnym Kongregacji Nauki Wiary, i nakaza\u0142 jej opublikowanie.<\/i><\/p>\n

Rzym, w siedzibie Kongregacji Nauki Wiary, 22 lutego 1987 r., w \u015awi\u0119to Katedry \u015awi\u0119tego Piotra Aposto\u0142a.<\/p>\n

JOSEPH Kard. RATZINGER
Prefekt<\/p>\n

+ ALBERTO BOVONE
Abp tyt. Cezarei Numidyjskiej
Sekretarz<\/p>\n

\n

Copyright \u00a9 by Wydawnictwo Biblos<\/p>\n<\/div>\n

<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

INSTRUKCJA O SZACUNKU DLA RODZ\u0104CEGO SI\u0118 \u017bYCIA LUDZKIEGO I O GODNO\u015aCI JEGO PRZEKAZYWANIA ODPOWIEDZI NA NIEKT\u00d3RE AKTUALNE ZAGADNIENIADonum vitae \u00a0 WPROWADZENIE R\u00f3\u017cne Konferencje Episkopat\u00f3w, poszczeg\u00f3lni biskupi, teologowie i ludzie nauki, domagaj\u0105 si\u0119 od Kongregacji Nauki Wiary wyja\u015bnienia w sprawie zgodno\u015bci zasad etyki katolickiej z technik\u0105 biomedyczn\u0105, kt\u00f3ra pozwala na interwencje w pocz\u0105tkowym stadium \u017cycia oraz […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"default","ast-site-content-layout":"","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"default","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[50],"tags":[],"class_list":["post-1543","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dokumenty-kosciola"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1543","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1543"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1543\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1550,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1543\/revisions\/1550"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1543"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1543"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dsz.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1543"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}